Khi bột tẩy uế bất ngờ bùng thành ngọn lửa, việc đầu tiên là úp một chiếc nắp kim loại hoặc bát sứ lên đĩa để cắt không khí; khi đĩa đổ và than rơi ra sàn, dùng kẹp hoặc xẻng hốt nhặt than về đĩa rồi dội nước lên chỗ sàn, thảm vừa bị rơi vào. Nếu lửa đã bén sang rèm, đồ vải hay đồ gỗ và không dập được bằng chăn chống cháy hoặc bình chữa cháy trong vài giây, mọi người ra khỏi nhà và gọi 114.
Bột tẩy uế được làm để cháy âm ỉ chứ không cháy thành ngọn, nên phần lớn các buổi tẩy uế diễn ra không có sự cố gì. Nhưng bột khô xốp gặp gió, đĩa bị con mèo đá đổ, tàn văng ra thảm là những chuyện đã xảy ra ở nhiều nhà. Người đã biết trước mình sẽ làm gì thường xử lý xong trong mười giây; người chưa từng nghĩ tới thì mất mười giây đầu chỉ để hoảng.
Chuẩn bị sẵn trong tầm tay trước khi mồi lửa
Những thứ dưới đây nên nằm cách đĩa vài bước chân, không phải ở trong tủ bếp hay trên gác. Phần lớn đều có sẵn trong nhà:
- Một chiếc nắp nồi kim loại hoặc bát sứ úp được kín đĩa: công cụ dập nhanh nhất cho lửa trên đĩa.
- Kẹp gắp than hoặc kẹp gắp đồ nướng bằng kim loại, xẻng hốt rác kim loại: để nhặt than rơi mà không chạm tay.
- Một xô nhỏ cát khô hoặc một chậu nước: cát để phủ, nước để dội lên thảm, sàn sau khi đã nhặt than.
- Chăn chống cháy: tấm vải sợi thuỷ tinh hoặc vật liệu chống cháy gấp trong túi có hai dây kéo, bán ở cửa hàng thiết bị phòng cháy.
- Bình chữa cháy mini loại dùng cho gia đình: nếu nhà đã có, mang ra để gần; nếu chưa có, đây là dịp tốt để mua một bình.
- Găng tay vải dày hoặc găng nhấc nồi: để cầm đĩa, nắp khi đã nóng.
Chuẩn bị đồ chỉ có ích khi người trông đĩa biết chúng ở đâu. Trước khi mồi lửa, người trông nên nhìn một lượt và chạm tay vào từng món, như phi công kiểm tra buồng lái.
Khi bột bùng thành ngọn lửa trên đĩa
Lửa bùng lên trên đĩa còn nằm yên là tình huống dễ xử lý nhất, vì lửa vẫn ở trong một vật chứa không cháy. Các bước:
- Không thổi, không quạt: thổi chỉ cung cấp thêm không khí và làm tàn văng ra.
- Úp nắp kim loại hoặc bát sứ lên đĩa, đặt từ phía bên cạnh chứ không thò tay qua ngay trên ngọn lửa. Lửa tắt sau vài giây vì hết không khí.
- Để nguyên nắp úp ít nhất vài phút, kể cả khi khói đã ngừng; mở sớm quá, bột còn nóng gặp không khí có thể bén lại.
- Không dội nước lạnh lên đĩa sứ đang nóng: đĩa có thể nứt vỡ, nước bắn văng tàn và hơi nóng ra xung quanh.
- Không bê đĩa đang cháy đi chỗ khác: bước chân và luồng gió khi di chuyển làm lửa mạnh hơn, đĩa nóng làm người cầm dễ đánh rơi.
- Khi đã nguội, kiểm tra bột: nếu bột bùng vì quá khô xốp hoặc có chất dễ cháy, lần sau dùng ít hơn, đổ thành lớp nén chặt hơn, đặt ở chỗ khuất gió, hoặc đổi loại khác.
Nếu trong tay không có nắp, một chiếc đĩa sứ thứ hai úp ngược lên cũng được; hoặc rắc cát khô phủ kín bột. Muối hạt cũng dùng để phủ được trong tình huống không có gì khác.
Khi đĩa đổ và than rơi xuống sàn, thảm hoặc chiếu
Đĩa đổ thường xảy ra vì ai đó vấp phải, thú nuôi chạy qua, hoặc người bưng đĩa trượt tay. Bột đang cháy rơi ra thành nhiều cục nhỏ, có cục văng xa hơn người ta tưởng. Việc đầu tiên là dựng lại đĩa nếu đĩa không quá nóng, hoặc đặt một chiếc đĩa khác xuống cạnh đó làm chỗ đựng. Dùng kẹp hoặc xẻng hốt kim loại nhặt từng cục than về đĩa, không dùng tay trần, không dùng chổi quét vì chổi lông nhựa, chổi đót có thể bén lửa và quét tàn lan rộng hơn.
Sau khi đã nhặt hết những cục nhìn thấy, dội một ít nước lên từng chỗ than vừa nằm, kể cả khi trông như đã tắt. Thảm, chiếu, sàn gỗ có thể giữ một đốm cháy âm ỉ bên trong sợi vải hoặc khe ván mà mắt không thấy, rồi bén lên sau vài phút. Ấn mu bàn tay lên gần chỗ đó: còn ấm là còn phải dội nước.
Nhìn kỹ khu vực xung quanh trong bán kính một hai mét, cả gầm bàn, gầm ghế và mép rèm. Than nhỏ văng xa thường lăn vào những chỗ khuất như vậy. Ngửi mùi khét cũng là một cách dò: mùi vải hay nhựa cháy mà không thấy khói là dấu hiệu còn một đốm chưa tắt ở đâu đó. Tiếp tục trông khu vực đó thêm ít nhất nửa giờ, không bỏ đi làm việc khác ngay.
Chăn chống cháy: dùng thế nào cho đúng
Chăn chống cháy làm gì. Tấm chăn phủ kín đám cháy nhỏ để cắt nguồn không khí, giống như úp nắp nhưng cho những thứ không có nắp vừa, như một góc thảm đang bén lửa, một chiếc ghế vải, một chảo dầu.
Rút ra. Kéo mạnh hai dây ở đáy túi, chăn tuột ra. Cầm hai góc trên, cuộn mép chăn ra phía ngoài để che mu bàn tay, như cầm một tấm khiên che trước người.
Phủ lên. Tiến tới từ phía người mình, đặt chăn từ phía gần mình ra xa, phủ kín toàn bộ đám cháy. Không ném chăn từ xa vì chăn có thể rơi lệch.
Giữ nguyên. Để chăn phủ đó ít nhất mười lăm phút đến khi chắc chắn đã nguội, không giở ra xem sớm. Tắt nguồn nhiệt nếu có, như khoá gas khi đang ở gần bếp.
Khi nào không nên dùng. Đám cháy đã lan rộng hơn tấm chăn, lửa đã cao quá tầm người, khói đen dày đặc: lúc này không cố dập mà rời khỏi nhà và gọi cứu hoả.
Bình chữa cháy mini: nguyên lý và cách cầm
Bình chữa cháy gia đình phổ biến là bình bột và bình khí CO2, dung tích nhỏ, phun được trong khoảng mười mấy giây tuỳ loại. Bình bột phủ một lớp bột lên vật đang cháy, cắt phản ứng cháy; bình khí CO2 đẩy không khí ra khỏi vùng cháy và làm lạnh. Nhãn bình ghi loại đám cháy mà nó dùng được, nên đọc nhãn khi mua và chọn loại phù hợp với đồ đạc trong nhà; chi tiết kỹ thuật thuộc chuyên mục phòng cháy chữa cháy nhà ở.
Cách dùng chung của đa số bình xách tay có thể nhớ bằng bốn động tác: rút chốt an toàn, hướng vòi hoặc loa phun vào gốc lửa chứ không phải ngọn lửa, bóp cò hoặc ấn van, và quét qua lại ở gốc lửa đến khi tắt. Đứng cách đám cháy vài mét, ở phía đầu gió, giữ lối thoát sau lưng. Với bình khí CO2, không cầm tay vào loa phun vì loa rất lạnh khi phun.
Với một đĩa bột đang bùng lửa, nắp úp nhanh hơn và gọn hơn bình chữa cháy; bình bột phun vào trong nhà để lại lớp bụi mịn khó dọn. Bình chữa cháy dành cho tình huống lửa đã bén ra ngoài đĩa, như rèm, đồ vải, đồ gỗ. Bình mua về nên được đặt ở chỗ dễ lấy gần lối ra, kiểm tra đồng hồ áp suất định kỳ và thay, nạp lại theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Tình huống và cách xử lý: nhìn nhanh
Bảng sau gom các tình huống thường gặp nhất trong buổi tẩy uế, để người trông đĩa đọc một lần trước khi bắt đầu:
| Tình huống | Làm ngay | Không làm |
|---|---|---|
| Bột bùng ngọn lửa trên đĩa | Úp nắp hoặc bát sứ, để nguyên vài phút | Thổi, quạt, dội nước lạnh lên đĩa nóng |
| Tàn văng ra sàn gạch | Kẹp nhặt về đĩa, kiểm tra quanh đó | Dẫm chân trần, quét bằng chổi nhựa |
| Than rơi xuống thảm, chiếu, sàn gỗ | Nhặt bằng kẹp, dội nước lên chỗ rơi | Chỉ nhìn thấy tắt là thôi |
| Mép rèm, khăn bén lửa nhỏ | Kéo rèm xuống nền gạch nếu an toàn, phủ chăn chống cháy hoặc dùng bình | Dùng tay trần dập, giật rèm khi lửa đã lên cao |
| Lửa lan lên đồ gỗ, sofa, vượt tầm tay | Mọi người ra ngoài, đóng cửa phòng, gọi 114 | Quay lại lấy đồ, cố dập một mình |
| Người bị bỏng nhẹ | Làm mát dưới nước mát sạch khoảng 20 phút | Bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm, chọc bọng nước |
Số 114 là số gọi cứu hoả trên toàn quốc, cuộc gọi miễn phí. Khi gọi, nói rõ địa chỉ, có người mắc kẹt hay không, đám cháy đang ở tầng nào, và ra đường đón xe chữa cháy nếu có thể.
Khi lửa vượt khỏi tầm tay: rời nhà trước, đồ đạc sau
Ranh giới giữa đám cháy nhỏ tự dập được và đám cháy cần rời nhà nằm ở mấy dấu hiệu: lửa đã lan từ vật này sang vật khác, ngọn lửa cao quá đầu gối người lớn, khói đen dày làm cay mắt không nhìn rõ, hoặc bình chữa cháy đã phun hết mà lửa chưa tắt. Gặp một trong những dấu hiệu đó, dừng việc dập, đưa mọi người ra ngoài theo lối gần nhất, đóng cửa phòng có cháy nếu đóng được trên đường đi để hạn chế khói và lửa lan, rồi gọi 114 từ bên ngoài.
Khói, không phải lửa, là thứ nguy hiểm nhất trong đám cháy nhà ở. Khi phải đi qua vùng có khói, cúi thấp người, che mũi miệng bằng khăn, đi men theo tường. Nhà ống có cầu thang là đường khói đi lên rất nhanh; người ở tầng trên cần được gọi xuống ngay khi đám cháy bắt đầu lan, không chờ.
Đừng quay lại lấy tài sản, giấy tờ hay thú nuôi khi đã ra ngoài. Báo cho lực lượng chữa cháy biết trong nhà còn ai, còn thú nuôi ở phòng nào, để họ xử lý. Buổi tẩy uế, như mọi tục lệ khác trong gia đình, chỉ có ý nghĩa khi người trong nhà được bình an.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng nước để dập đĩa bột đang bùng lửa không?
Có thể, nhưng không phải cách tốt nhất. Nước lạnh dội lên đĩa sứ nóng có thể làm đĩa nứt vỡ và bắn tàn ra xung quanh. Úp nắp kim loại hoặc bát sứ dập nhanh và gọn hơn; nước dùng để dội lên sàn, thảm sau khi đã nhặt than.
Chăn chống cháy mua ở đâu và có đắt không?
Chăn chống cháy bán ở cửa hàng thiết bị phòng cháy chữa cháy và trên các sàn thương mại điện tử, giá tuỳ kích thước và chất liệu. Khi mua, chọn loại có túi đựng và hai dây kéo, ghi rõ vật liệu và kích thước, treo ở chỗ dễ lấy gần bếp.
Bình chữa cháy mini để trong nhà bao lâu thì phải thay?
Tuỳ loại bình và hướng dẫn của nhà sản xuất. Nên kiểm tra đồng hồ áp suất định kỳ nếu bình có đồng hồ, xem vỏ bình có móp, gỉ không và nạp lại hoặc thay theo thời hạn ghi trên nhãn. Bình đã phun dù chỉ một ít cũng cần nạp lại.
Than rơi xuống sàn gỗ để lại vết cháy xém thì xử lý thế nào?
Trước hết chắc chắn chỗ đó đã nguội hẳn. Vết xém nhẹ trên sàn gỗ tự nhiên đôi khi chà nhám và đánh lại dầu được; sàn gỗ công nghiệp, sàn nhựa thường phải thay tấm. Nên hỏi thợ sàn để biết cách xử lý phù hợp.
Tàn lửa văng vào tay thì sơ cứu ra sao?
Đưa vùng bị bỏng vào dưới vòi nước mát sạch khoảng hai mươi phút, tháo nhẫn, vòng nếu ở gần vùng bỏng. Không bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm; không chọc bọng nước. Vết bỏng rộng, sâu, ở mặt hoặc bàn tay trẻ em thì đi khám.
Đám cháy nhỏ đã dập xong có cần báo ai không?
Nếu ở chung cư, nên báo ban quản lý để họ kiểm tra khu vực và hệ thống báo cháy. Ở nhà riêng, theo dõi chỗ cháy thêm một thời gian, mở cửa thông khói, kiểm tra điện nếu lửa đã chạm tới ổ cắm hay dây điện.