Tẩy uế trong căn hộ chung cư vẫn làm được, nhưng phải tính đến ba thứ mà nhà riêng không có: đầu báo khói thường nối với hệ thống báo cháy của cả toà, hành lang kín nơi khói tràn sang nhà bên, và quy định của ban quản lý về việc dùng lửa trong căn hộ. Cách làm an toàn là báo trước cho ban quản lý, dùng lượng bột rất nhỏ hoặc chuyển sang cách không khói, và mở đường thoát khói ra phía ban công thay vì ra hành lang.
Nhiều gia đình trẻ dọn vào căn hộ mới bàn giao, muốn làm theo tục lệ cho người lớn trong nhà yên lòng, rồi gặp cảnh chuông báo cháy cả tầng réo lên, bảo vệ chạy lên gõ cửa. Không ai bị thương, nhưng đó là cách bắt đầu cuộc sống ở toà nhà mới không mấy dễ chịu. Bài này giải thích vì sao chuyện đó xảy ra và cách sắp xếp để tránh.
Đầu báo khói hoạt động thế nào và vì sao một đĩa bột cũng đủ làm nó kêu
Phần lớn căn hộ hiện nay lắp đầu báo khói trên trần phòng khách, phòng ngủ và hành lang. Loại phổ biến là đầu báo quang điện: bên trong có một buồng nhỏ, nguồn sáng chiếu ngang, khi hạt khói bay vào buồng sẽ tán xạ ánh sáng lên cảm biến và thiết bị phát tín hiệu. Nó không phân biệt khói của đám cháy với khói của đĩa bột, nến hay chảo thịt cháy sém.
Khói bột tẩy uế bốc thẳng lên rồi lan dọc trần nhà, đúng chỗ đặt đầu báo. Trong căn hộ trần thấp chừng hai mét bảy đến ba mét, chỉ cần vài phút là lớp khói mỏng dưới trần đã đủ dày để kích hoạt. Ở nhiều toà nhà, đầu báo trong căn hộ được nối về tủ trung tâm ở tầng trệt, nên khi nó kêu thì chuông cả tầng hoặc cả khu có thể réo theo và nhân viên kỹ thuật phải lên kiểm tra.
Cần phân biệt với đầu phun nước chữa cháy trên trần. Đầu phun loại phổ biến có bóng thuỷ tinh chứa chất lỏng, chỉ vỡ khi nhiệt độ quanh nó lên cao như khi có lửa thật, nên khói của một đĩa bột thường không làm nó phun. Tuy vậy, đặt đĩa ngay bên dưới đầu phun là việc không nên làm, và chi tiết kỹ thuật của từng hệ thống là chuyện của đơn vị phòng cháy toà nhà.
Báo ban quản lý: nói gì và hỏi gì
Hãy coi việc báo trước như báo lịch sửa nhà. Phần lớn ban quản lý quen với chuyện cư dân làm lễ về nhà mới và có sẵn cách xử lý. Một cuộc trao đổi ngắn nên có các bước sau:
- Nói rõ việc định làm: đốt một lượng nhỏ bột tẩy uế trên đĩa trong vài chục phút, có người trông, vào khung giờ cụ thể.
- Hỏi quy định của toà nhà về việc dùng lửa trần, đốt hương, đốt vàng mã trong căn hộ. Nhiều toà cấm đốt vàng mã ở ban công và chỉ cho đốt ở khu vực chung có lò riêng.
- Hỏi đầu báo trong căn hộ có nối tủ trung tâm không và nếu có thì kỹ thuật toà nhà xử lý thế nào trong khung giờ đó. Việc tạm cô lập một vùng báo cháy, nếu được phép, phải do nhân viên kỹ thuật làm và ghi sổ, cư dân không tự làm.
- Hỏi lối thoát khói nên dùng: ban công, cửa sổ, hay quạt hút nhà vệ sinh. Kỹ thuật toà nhà biết hướng gió và áp lực hành lang rõ hơn cư dân.
- Ghi lại tên người tiếp nhận và giờ đã báo, phòng khi ca trực thay người và chuông vẫn kêu.
Tuyệt đối không tự trùm túi ni lông, dán băng keo hay tháo đầu báo ra. Đầu báo bị che rồi quên tháo ra là căn hộ mất lớp bảo vệ quan trọng nhất trong nhiều tháng sau đó, và ở nhiều nơi việc tự ý vô hiệu hoá thiết bị báo cháy còn vi phạm nội quy toà nhà.
Giữ khói thật nhỏ: những thay đổi đơn giản nhưng hiệu quả
Nếu ban quản lý đồng ý cho đốt, mục tiêu là lượng khói vừa đủ cho ý nghĩa tục lệ chứ không phải phủ kín căn hộ. Một số điều chỉnh giúp giảm khói rõ rệt:
- Giảm lượng bột: căn hộ hai phòng ngủ thường chỉ cần một phần nhỏ của lượng người ta vẫn dùng cho nhà ống ba tầng. Chia thành một hai nhúm nhỏ, đốt lần lượt thay vì một núi lớn.
- Đặt đĩa gần ban công, cửa ban công mở hé, để khói bị kéo ra ngoài trước khi kịp lan dọc trần tới đầu báo.
- Bật quạt hút ở nhà vệ sinh hoặc máy hút mùi bếp để tạo luồng hút nhẹ, nhưng không đặt đĩa trong bếp.
- Đóng cửa ra hành lang và chèn khăn ướt ở khe chân cửa nếu khe hở lớn. Khói lọt ra hành lang là khói vào nhà hàng xóm và vào đầu báo hành lang.
- Không đi từng phòng bằng đĩa đang cháy; phòng ngủ chỉ cần mở cửa, khói nhẹ tự lan tới, hoặc dùng cách lau nước lá cho phòng đó.
- Không đốt khi điều hoà đang chạy với cửa đóng kín. Điều hoà chỉ quay vòng không khí trong phòng, khói không có đường ra.
Nếu căn hộ không có ban công hoặc cửa sổ mở được, nên cân nhắc thật kỹ việc đốt. Căn hộ kín gió mà đốt bột thì khói chỉ có đường đi ra hành lang hoặc bám lại trong rèm, nệm sofa vài ngày.
Hàng xóm sát vách và khói tràn sang
Chung cư là không gian ở chung. Khói từ ban công nhà này có thể bay vào cửa sổ nhà trên, khói lọt qua khe cửa ra hành lang đi thẳng vào căn đối diện. Nhà bên có thể có trẻ sơ sinh, người hen suyễn hoặc đơn giản là người không quen mùi khói. Một lời báo trước với hàng xóm cùng tầng, kiểu "chiều mai nhà em đốt chút bột tẩy uế khoảng nửa tiếng, có gì anh chị đóng cửa sổ giúp em", thường được đón nhận dễ chịu hơn nhiều so với mùi khói bất ngờ.
Chọn giờ cũng giúp. Giữa buổi sáng ngày thường nhiều nhà đi vắng, gió thường thổi đều, ít người phơi đồ ngoài ban công. Tránh giờ cơm tối khi cả tầng đang mở cửa bếp và tránh lúc trời lặng gió hay sương mù, vì khói sẽ đứng lại quanh toà nhà thay vì tan đi. Còn việc chọn ngày theo lịch là chuyện riêng của mỗi nhà, thuộc chuyên mục khác.
Nếu hàng xóm phàn nàn sau đó, cách xử lý tốt nhất là xin lỗi ngắn gọn và nói lần sau sẽ báo trước hoặc làm cách không khói. Tranh luận về chuyện tục lệ đúng hay sai không giúp gì cho quan hệ hàng xóm vốn sẽ kéo dài nhiều năm.
Căn hộ nào hợp cách làm nào
Không phải căn hộ nào cũng nên đốt bột. Bảng dưới gợi ý cách chọn theo đặc điểm căn hộ; đây là gợi ý theo kinh nghiệm thông thường, quy định của toà nhà luôn được ưu tiên:
| Đặc điểm căn hộ | Cách nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Có ban công rộng, cửa sổ mở được, ban quản lý đồng ý | Đốt lượng nhỏ gần ban công, có người trông | Khói có đường thoát nhanh, ít chạm đầu báo |
| Ban công nhỏ, lưới an toàn, nhiều đồ phơi | Đốt rất ít, dọn đồ phơi trước, hoặc dùng cách không khói | Đồ phơi ám mùi, lưới nhựa gần đĩa dễ chảy |
| Không ban công, cửa sổ kính cố định | Không đốt; lau nước lá, rắc muối, dọn dẹp | Khói không có đường ra, dễ kích hoạt báo cháy |
| Nhà có trẻ sơ sinh, người bệnh phổi | Không đốt trong căn hộ | Khói bám vào đồ vải nhiều ngày sau |
| Toà nhà cấm lửa trần trong căn hộ | Theo đúng nội quy, chọn cách không khói | Vi phạm có thể bị nhắc nhở hoặc lập biên bản theo nội quy |
Với những căn hộ thuộc ba dòng cuối, cách làm không khói không phải là "làm cho có". Lau cửa, lau sàn bằng nước lá, rắc ít muối hạt ở ngưỡng cửa, mở hết cửa cho gió vào một buổi sáng là những cách tẩy uế dân gian vẫn dùng từ lâu, trước khi bột tẩy uế đóng gói phổ biến như bây giờ.
Những thứ trong căn hộ dễ bén lửa hơn nhà ống
Rèm dài chạm sàn. Căn hộ hay dùng rèm vải dày buông từ trần xuống sàn ở cửa ban công, đúng chỗ đặt đĩa để khói thoát ra. Vén rèm sang một bên và buộc lại, hoặc tháo hẳn ra trong buổi đốt; mép rèm quét qua đĩa là chuyện chỉ cần một cơn gió.
Sofa vải, thảm trải sàn, gối tựa. Đồ vải bọc mút trong phòng khách vừa bắt lửa nhanh khi dính tàn, vừa giữ mùi khói lâu. Đặt đĩa xa sofa, cuộn thảm lại và dồn gối tựa sang phòng khác.
Nội thất gỗ công nghiệp và sàn nhựa. Tủ kệ ván ép phủ nhựa, sàn nhựa giả gỗ chịu nhiệt kém hơn gỗ tự nhiên và gạch. Luôn kê viên gạch dưới đĩa, không đặt đĩa sát chân tủ.
Ban công đầy đồ. Ban công căn hộ thường là nơi phơi đồ, để máy giặt, thùng giấy, chậu cây khô và có lưới an toàn bằng nhựa. Dọn đồ phơi, dời thùng giấy trước khi đặt đĩa gần đó; lưới nhựa không chịu được hơi nóng bốc lên trực tiếp.
Nếu chuông báo cháy vẫn kêu thì làm gì
Đầu tiên, úp nắp lên đĩa bột để dập khói ngay, đừng cố quạt khói ra khỏi đầu báo bằng khăn hay quạt cầm tay vì càng quạt khói càng xáo trộn. Mở rộng cửa ban công. Sau đó gọi ngay cho bảo vệ hoặc kỹ thuật toà nhà, nói rõ số căn hộ và nguyên nhân là khói đĩa bột, không có cháy, để họ kiểm tra và tắt chuông theo quy trình.
Mở cửa cho nhân viên kỹ thuật vào khi họ lên, kể cả khi đã chắc là không có gì. Họ cần xác nhận tại chỗ trước khi đặt lại hệ thống. Cư dân các tầng khác có thể đã bắt đầu sơ tán theo tiếng chuông, nên càng báo sớm thì càng ít người phải chạy cầu thang bộ.
Sau sự việc, đầu báo đã kích hoạt có thể cần được kiểm tra hoặc vệ sinh vì bụi khói bám trong buồng cảm biến. Hỏi ban quản lý xem có cần làm gì thêm không và rút kinh nghiệm cho lần sau, thường là giảm lượng bột hoặc chuyển hẳn sang cách không khói.
Câu hỏi thường gặp
Có được dán túi ni lông lên đầu báo khói trong lúc đốt bột không?
Không nên tự làm. Đầu báo là thiết bị phòng cháy của cả toà nhà, che đi rồi quên tháo là căn hộ mất cảnh báo khi có cháy thật. Nếu cần tạm cô lập, hãy đề nghị ban quản lý cho nhân viên kỹ thuật xử lý và ghi sổ.
Đốt bột ở hành lang chung trước cửa căn hộ có được không?
Hành lang là lối thoát nạn và thường có đầu báo khói riêng, khói đọng lại đó ảnh hưởng tất cả các căn cùng tầng. Phần lớn nội quy chung cư không cho dùng lửa ở khu vực chung. Nếu muốn có nghi thức ở cửa, có thể lau ngưỡng cửa bằng nước lá.
Căn hộ mới bàn giao chưa ở, đầu báo đã hoạt động chưa?
Nhiều toà nhà kích hoạt hệ thống báo cháy ngay từ khi bàn giao, kể cả với căn chưa có người ở. Đừng giả định là đầu báo chưa chạy; hãy hỏi ban quản lý trước khi đốt bất cứ thứ gì trong căn hộ mới.
Đốt bột tẩy uế trong nhà vệ sinh rồi bật quạt hút có ổn không?
Nhà vệ sinh hẹp, khói đặc lại rất nhanh và quạt hút có thể đẩy khói vào ống chung của toà nhà, tràn sang nhà khác. Ngoài ra sàn ướt dễ trượt khi đang cầm đĩa nóng. Không nên chọn nhà vệ sinh làm chỗ đốt chính.
Toà nhà cấm đốt thì vẫn muốn giữ tục lệ, nên làm thế nào?
Có thể làm phần tẩy uế bằng nước và dọn dẹp: lau cửa, lau sàn bằng nước lá bưởi hoặc nước gừng pha loãng, rắc ít muối hạt ở cửa rồi quét đi, mở cửa thông gió cả buổi. Nhiều người lớn tuổi chấp nhận cách này khi được giải thích về quy định toà nhà.
Khói bột bám vào rèm và sofa thì xử lý thế nào?
Mở cửa thông gió liên tục một hai ngày, tháo rèm giặt nếu mùi còn đậm, hút bụi và phơi nắng gối tựa, đệm ngồi tháo được. Lần sau giảm lượng bột và đặt đĩa xa đồ vải, sát cửa ban công.