Sau thời gian chăm người ốm nằm lâu tại nhà, dù người bệnh đã khỏi, đã chuyển viện hay đã mất, căn phòng cần được làm sạch theo bốn phần: đồ vải và đệm, giường và bề mặt, sàn và góc khuất, không khí và ánh sáng. Phần lớn là vệ sinh thông thường làm kỹ hơn; chỉ khi người bệnh mắc bệnh có thể lây mới cần khử khuẩn theo hướng dẫn y tế. Phần tẩy uế theo tập quán, nếu gia đình làm, đặt sau cùng.
Người chăm bệnh lâu ngày thường đã kiệt sức, và căn phòng ấy gắn với những tháng vất vả. Làm sạch nó vừa là việc vệ sinh, vừa là cách gia đình bước sang một giai đoạn khác. Bài này viết cho trường hợp phổ biến: người già nằm lâu vì tai biến, gãy xương, bệnh mạn tính, được chăm ở nhà.
Căn phòng chăm bệnh lâu ngày tích bẩn ở đâu
Phòng người bệnh nằm lâu thường đóng cửa, kéo rèm, ít gió, nên ẩm và giữ mùi. Đệm và gối thấm mồ hôi, đôi khi thấm dịch, nước tiểu dù có tấm lót. Sàn quanh giường có vết thuốc, vết thức ăn, nước rơi vãi. Tủ đầu giường chứa thuốc, bông băng, khăn ẩm. Thùng rác trong phòng chứa bỉm, tấm lót đã dùng.
Những chỗ ít ai để ý: bánh xe giường, khe giữa nệm và thành giường, mặt dưới tủ đầu giường, công tắc đèn, điều khiển quạt và điều hoà, thanh vịn giường, ghế người chăm ngồi. Đây là chỗ tay người bệnh và người chăm chạm vào nhiều lần mỗi ngày.
Thêm một thứ hay bị quên là không khí. Phòng đóng kín nhiều tháng thường có độ ẩm cao, góc tường sau tủ có thể đã lên mốc mà không ai thấy vì tủ che. Khi kéo đồ ra làm sạch, nhìn kỹ các góc ấy.
Hiểu những chỗ này giúp làm sạch đúng chỗ, thay vì lau sàn qua loa rồi đốt bột cho thơm. Mùi trong phòng bệnh hầu như luôn đến từ đồ vải và đệm, không đến từ không khí.
Đồ vải và đệm: giặt, phơi hay thay
Bảng dưới gợi ý xử lý từng loại đồ vải trong phòng chăm bệnh:
| Món | Cách xử lý | Khi nào thay |
|---|---|---|
| Ga, vỏ gối, vỏ chăn | Giặt riêng, nước nóng theo nhãn vải, phơi nắng | Ố vàng không giặt sạch, sờn rách |
| Chăn bông, chăn dày | Giặt máy lồng lớn hoặc tiệm giặt, phơi khô hẳn | Vón cục, mốc bên trong |
| Gối | Ít khi làm sạch được tận ruột | Phần lớn nên thay |
| Đệm chống loét (đệm hơi, đệm nước) | Lau mặt bằng chất tẩy rửa nhẹ, để khô, xả hơi, cất | Thủng, mốc; nếu còn tốt có thể tặng |
| Nệm thường | Hút bụi, phơi, bọc tấm lót mới | Thấm dịch, lún, có mùi không hết |
| Tấm lót chống thấm vải | Giặt riêng, phơi khô | Lớp chống thấm bong |
| Rèm cửa | Tháo giặt | Mục, bạc màu |
Đồ vải dính dịch cơ thể nên giặt riêng với quần áo khác, người giặt đeo găng, rửa tay sau khi xong. Nếu người bệnh mắc bệnh có thể lây, làm theo hướng dẫn giặt và khử khuẩn mà nhân viên y tế đưa ra.
Làm sạch giường, bề mặt và sàn
Sau khi đã gỡ hết đồ vải, làm sạch phần cứng của căn phòng theo thứ tự:
- Mở cửa sổ, bật quạt hút nếu có. Đeo găng tay, khẩu trang khi làm.
- Gom rác y tế, thuốc thừa xử lý riêng (có bài hướng dẫn trong chuyên mục).
- Lau khung giường, thanh vịn, tay quay giường bệnh bằng khăn ẩm với nước rửa thông thường, rồi lau lại bằng khăn sạch, để khô.
- Lau tủ đầu giường trong và ngoài, công tắc, điều khiển, tay nắm cửa, ghế người chăm.
- Kéo giường ra, hút bụi và lau sàn dưới gầm, góc tường sau giường.
- Lau sàn toàn phòng từ góc trong ra cửa; nếu có vết bẩn khó, dùng chất tẩy rửa sàn theo nhãn.
- Vệ sinh lưới lọc điều hoà, cánh quạt.
Phần lớn trường hợp, nước rửa thông thường và chất tẩy rửa sàn là đủ. Khi muốn khử khuẩn thêm các bề mặt hay chạm, dùng sản phẩm khử khuẩn gia dụng có hướng dẫn rõ trên nhãn, pha và để đúng thời gian ghi trên nhãn. Không trộn javel với chất tẩy khác.
Nhà vệ sinh và khu tắm của người bệnh
Nhà vệ sinh người bệnh dùng trong thời gian dài thường được lắp thêm tay vịn, ghế tắm, thảm chống trơn, bô. Sau thời gian bệnh, khu này cần được cọ rửa kỹ: bồn cầu, sàn, ron gạch, tay vịn, ghế tắm. Dùng chất tẩy rửa nhà tắm theo nhãn, bàn chải ron, dội nhiều nước, mở cửa thông gió khi làm.
Thảm chống trơn bằng cao su hay giữ cặn bẩn ở mặt dưới; lật lên cọ, phơi khô, hoặc thay mới. Ghế tắm, bô nhựa rửa sạch, phơi khô; nếu không dùng nữa thì tặng hoặc bỏ. Tay vịn đã lắp thì nên giữ lại: người già trong nhà sau này vẫn cần, và đây là thứ giúp phòng ngừa té ngã rất hiệu quả.
Nếu thời gian chăm bệnh có dùng khăn ướt, tấm lót dùng một lần, kiểm tra ống thoát bồn cầu có bị tắc một phần không; những thứ này không tan trong nước và hay mắc lại trong đường ống.
Bếp và dụng cụ ăn uống của người bệnh
Người bệnh nằm lâu thường có bộ đồ ăn riêng: cốc có vòi, ống hút, bình sữa, ống bơm thức ăn qua sonde, máy xay cháo. Đồ dùng một lần như ống bơm, sonde thì bỏ theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Cốc, bát, thìa rửa bằng nước rửa bát, tráng nước nóng, để khô; có thể dùng tiếp trong nhà hoặc cất đi.
Máy xay, nồi nấu cháo riêng tháo rời rửa kỹ những chỗ hay đọng thức ăn như lưỡi dao, gioăng nắp. Tủ lạnh trong thời gian chăm bệnh thường chứa nhiều sữa, thuốc cần bảo quản lạnh, đồ ăn nấu sẵn; dọn hết, lau sạch ngăn, kiểm hạn dùng.
Thực phẩm bổ sung, sữa chuyên dụng còn nguyên hộp, chưa hết hạn có thể tặng cho gia đình có người bệnh khác hoặc khoa dinh dưỡng của bệnh viện nếu họ nhận; hỏi trước, nói rõ hạn dùng. Hộp đã mở thì không tặng.
Những việc nhỏ này làm cho căn bếp trở lại là bếp của cả nhà, không còn là bếp phục vụ một người bệnh. Với người chăm bệnh, đó cũng là dấu hiệu nhịp sống đang trở lại.
Giường bệnh, dụng cụ hỗ trợ: giữ, trả hay tặng
Giường bệnh điều chỉnh được, khung tập đi, xe lăn, ghế bô, máy hút đờm, bình oxy thường được gia đình mua hoặc thuê trong thời gian chăm bệnh. Đồ thuê thì làm sạch rồi trả theo hợp đồng, kiểm đủ phụ kiện. Đồ đã mua mà không dùng nữa thì làm sạch kỹ, rồi có thể tặng cho gia đình khác có người bệnh, trạm y tế, nhóm hỗ trợ bệnh nhân.
Bình oxy, máy tạo oxy, máy hút đờm là thiết bị cần xử lý cẩn thận: trả bình cho nơi cung cấp, không tự xả hay vứt bình oxy, không để bình gần nguồn lửa trong lúc chờ trả. Dây thở, ống hút dùng một lần thì bỏ, không tặng lại.
Trước khi tặng một chiếc giường bệnh hay xe lăn, kiểm phanh bánh xe, tay quay, chốt khoá, ốc vít; ghi lại những chỗ yếu để nói với bên nhận. Lau mặt giường, tay vịn, nệm đi kèm bằng chất tẩy rửa nhẹ, để khô hẳn rồi mới bọc ni lông vận chuyển.
Một chiếc giường bệnh hay xe lăn còn tốt có thể giúp một gia đình khác đỡ được một khoản tiền lớn. Nhiều người chăm bệnh kể rằng việc tặng lại dụng cụ là cách họ khép lại những tháng vất vả một cách nhẹ nhàng nhất.
Không khí và ánh sáng: phần quan trọng nhất
Sau khi làm sạch, căn phòng cần được thông gió nhiều ngày liền. Mở cửa sổ ban ngày, vén rèm cho nắng chiếu vào sàn, bật quạt đẩy gió xuyên phòng. Phòng không có cửa sổ thì mở cửa phòng, đặt quạt ở cửa thổi ra ngoài. Mùi thuốc, mùi bệnh sẽ giảm rõ sau vài ngày nếu nguồn mùi trong đồ vải và đệm đã được xử lý.
Không nên dùng nước hoa xịt phòng, khói hay tinh dầu đậm để át mùi. Những thứ này chỉ che, và với người lớn tuổi, người có bệnh hô hấp còn ở trong nhà, mùi đậm có thể gây khó chịu. Máy lọc không khí có thể hỗ trợ nhưng không thay được gió và nắng.
Nếu người bệnh đã khỏi và tiếp tục ở phòng ấy, việc mở cửa, đón nắng mỗi ngày cũng tốt cho tinh thần của họ. Nhiều người hồi phục sau thời gian nằm lâu kể rằng lần đầu thấy nắng chiếu vào giường là lúc họ thấy mình khỏi thật.
Phần tẩy uế theo tập quán, đặt ở cuối
Theo quan niệm dân gian, nhà có người ốm lâu nên được tẩy uế khi người bệnh khỏi, để đánh dấu qua thời gian bệnh tật. Nếu gia đình muốn làm, chọn lúc phòng đã sạch, khô, thoáng. Cách nhẹ nhất là lau khung cửa, bậu cửa sổ bằng nước lá đã nguội. Nếu đốt bột tẩy uế, dùng lượng nhỏ, đặt đĩa trên nền gạch, cửa mở, có người trông.
Điều quan trọng: người vừa khỏi bệnh, đặc biệt bệnh về phổi, tim mạch, người già yếu, không nên ở trong phòng lúc có khói. Đưa họ ra phòng khác hoặc ra ngoài, chờ phòng thoáng hẳn mới đưa về. Với người đang dùng bình oxy tại nhà, tuyệt đối không có lửa trong phòng.
Tẩy uế không thay được việc làm sạch, và không mang lại tác dụng chữa bệnh hay phòng bệnh. Đó là một nghi thức nhỏ để gia đình yên lòng; phần giữ sức khoẻ cho người vừa khỏi nằm ở căn phòng sạch, thoáng, ăn uống và tái khám đúng hẹn.
Câu hỏi thường gặp
Người bệnh khỏi rồi nhưng vẫn ở phòng cũ, có cần dọn hết không?
Không cần dọn hết, chỉ làm sạch kỹ: thay ga gối, giặt chăn, lau bề mặt, lau sàn, mở cửa thông gió. Giường bệnh nếu không cần nữa thì trả hoặc tặng, thay bằng giường thường cho người hồi phục thấy mình đã qua thời gian bệnh.
Có cần thuê dịch vụ khử khuẩn chuyên nghiệp?
Phần lớn trường hợp người già nằm lâu vì bệnh không lây, vệ sinh thông thường là đủ. Nếu người bệnh mắc bệnh truyền nhiễm, hỏi cơ sở y tế đã điều trị về cách khử khuẩn; họ sẽ cho biết có cần dịch vụ chuyên nghiệp hay không.
Đệm chống loét còn tốt có nên giữ lại?
Có thể giữ nếu gia đình có người già khác có nguy cơ nằm lâu, hoặc tặng cho gia đình đang cần. Lau sạch, để khô hẳn, xả hơi, gấp và cất nơi khô ráo, tránh chuột.
Mùi nước tiểu thấm vào sàn gỗ, ron gạch thì làm sao?
Dùng chất tẩy rửa có công dụng khử mùi hữu cơ theo nhãn, làm nhiều lần, để khô. Với sàn gỗ bị thấm sâu, có thể phải thay tấm sàn. Không dùng khói hay hương thơm để che.
Người chăm bệnh có cần tắm lá, tẩy uế cho bản thân không?
Theo tập quán thì tuỳ gia đình. Về sức khoẻ, người chăm bệnh lâu ngày cần nghỉ ngơi, ăn uống đủ và khám sức khoẻ nếu thấy mệt kéo dài. Đó là phần quan trọng hơn mọi nghi thức.