Ở chung cư hay nhà phố sát vách, tẩy uế sau tang nên làm theo hướng ít khói: lau nước lá ở cửa, khung cửa và sàn là chính; nếu đốt bột thì dùng lượng thật nhỏ, đặt ở lô gia hoặc sát cửa đang mở, báo trước ban quản lý và hàng xóm gần, có người trông đến khi tàn. Không mang đĩa bột ra hành lang, cầu thang chung, và không đốt đồ của người đã khuất trong nhà.
Tang lễ ở thành phố ngày nay phần lớn tổ chức ở nhà tang lễ, gia đình chỉ đưa di ảnh về nhà sau đó. Nhưng phần tẩy uế theo tập quán thì vẫn làm tại nhà, trong một không gian kín, gần hàng xóm, có hệ thống báo cháy. Bài này giúp gia đình giữ được phần tập quán mà không gây phiền cho ai, và không làm nhà thêm ngột ngạt trong những ngày vốn đã nặng nề.
Tang lễ ở thành phố: phần nào còn làm ở nhà
Nhiều gia đình ở thành phố tổ chức tang lễ tại nhà tang lễ của bệnh viện hoặc của thành phố, nhà riêng chỉ là nơi đặt di ảnh, bàn thờ sau đó. Một số gia đình ở nhà phố vẫn tổ chức tang tại nhà, dựng rạp trước cửa, chiếm một phần vỉa hè theo sự cho phép của chính quyền địa phương. Dù theo cách nào, sau tang, nhà vẫn cần được dọn và nhiều gia đình vẫn muốn làm phần tẩy uế.
Ở căn hộ, phần tẩy uế thường gắn với lúc đưa di ảnh về nhà và lúc dọn lại phòng người đã khuất. Ở nhà phố tổ chức tang tại nhà, phần này đến sau khi tháo rạp, dọn dẹp.
Điểm chung của hai loại nhà là chật, kín, gần người khác. Cách làm quen ở nhà quê rộng rãi như đốt bột đi khắp nhà, đốt đồ ngoài sân, mở hết cửa cho gió lùa không phải lúc nào cũng làm được. Cần điều chỉnh, và điều chỉnh không làm mất ý nghĩa.
Cách tẩy uế hợp với từng kiểu nhà chật
Bảng dưới gợi ý cách làm theo kiểu nhà, từ ít khói đến có khói:
| Kiểu nhà | Cách làm chính | Nếu muốn đốt bột | Không nên |
|---|---|---|---|
| Căn hộ không lô gia | Lau nước lá cửa, khung cửa, sàn phòng khách | Thường không nên; nếu được phép thì lượng rất nhỏ sát cửa sổ mở | Đốt trong phòng kín, dưới đầu báo khói |
| Căn hộ có lô gia | Lau nước lá các phòng | Đĩa nhỏ ở giữa lô gia, cửa mở, có người trông | Mang đĩa ra hành lang chung |
| Nhà ống sát vách, có sân trước | Lau nước lá, rắc muối ở cửa rồi quét | Đĩa ở sân trước, xa xe máy | Đốt trên vỉa hè |
| Nhà ống không sân | Lau nước lá từ tầng trên xuống | Đĩa nhỏ ở tầng thượng thoáng hoặc sát cửa chính đang mở | Đốt ở tầng giữa kín gió |
| Nhà trong hẻm hẹp | Lau nước lá | Đĩa trong nhà gần cửa, lượng nhỏ | Đặt đĩa ra hẻm chung |
Ở mọi kiểu nhà, người trong nhà nhạy cảm với khói như người già, trẻ nhỏ, người mang thai, người có bệnh hô hấp nên ra ngoài lúc đốt. Nhà vừa có tang thường có người lớn tuổi mệt mỏi, mất ngủ; càng nên giữ khói ở mức ít nhất.
Báo ban quản lý và hàng xóm: nói thế nào
Ở chung cư, nên hỏi ban quản lý trước khi đốt bất cứ thứ gì: căn hộ có được đốt không, đầu báo khói có nối về trung tâm không, có cần báo trước không. Nhiều ban quản lý rất thông cảm với gia đình có tang và sẵn lòng hướng dẫn. Nếu toà nhà không cho đốt, làm phần lau nước lá là đủ; không lén đốt.
Với hàng xóm sát vách, một lời báo ngắn là đủ: nhà đang có tang, sẽ làm phần tẩy uế nhỏ theo tục khoảng nửa giờ vào buổi sáng, có thể có chút mùi khói. Hầu hết hàng xóm người Việt đều hiểu và thông cảm. Nếu nhà bên có em bé mới sinh, người ốm, hỏi họ giờ nào tiện nhất, hoặc chọn cách không khói.
Lời báo trước còn có một tác dụng khác: hàng xóm ngửi thấy khói sẽ không hoảng tưởng là cháy. Ở nhà ống san sát, mùi khói lạ lúc sáng sớm có thể khiến nhà bên gọi báo cháy, gây thêm phiền cho gia đình vốn đang mệt.
Lau nước lá trong căn hộ: làm gọn trong một giờ
Đây là cách chính cho phần lớn căn hộ và nhà chật, không khói, ai cũng làm được:
- Nấu nước lá theo tục quê mình (lá bưởi, sả, gừng…), để nguội, lọc bỏ bã, pha thêm nước sạch cho loãng.
- Mở cửa sổ, cửa ban công.
- Lau sàn các phòng như bình thường bằng nước lau sàn, để khô trước.
- Nhúng khăn sạch vào nước lá, vắt ráo, lau khung cửa từng phòng, bậu cửa sổ, tay nắm, đi từ phòng trong cùng ra.
- Lau khung cửa chính và ngạch cửa sau cùng.
- Đổ nước lá còn thừa vào bồn rửa, không đổ bã lá vào ống thoát.
Nước lá không cần đậm; pha loãng giúp không để vệt trên sàn và khung cửa sơn trắng, cũng đỡ kích ứng tay người lau. Người có da nhạy cảm đeo găng mỏng khi lau.
Toàn bộ chừng một giờ cho căn hộ hai ba phòng. Nước lá thử trước ở góc khuất trên gỗ, đá tự nhiên để chắc không để vết. Nếu người lớn tuổi trong nhà muốn, để họ lau phần cửa chính.
Nếu đốt bột: những điều riêng cho nhà chật
Khi được phép và gia đình muốn đốt bột, dùng lượng nhỏ hơn hướng dẫn cho nhà rộng, vì không gian ít khí hơn. Đặt đĩa sứ trên một viên gạch hoặc khay kim loại ở chỗ thoáng nhất: lô gia, sân thượng, sát cửa chính đang mở. Không đặt đĩa trên sàn gỗ, thảm, gần rèm, gần bàn thờ đang có nến hương.
Không đi đĩa bột qua các phòng nếu căn hộ nhỏ, cửa sổ ít; khói sẽ đọng lại lâu. Thay vào đó, giữ đĩa một chỗ, mở cửa các phòng cho gió lùa. Người trông đĩa ngồi ngay cạnh, có cốc nước để dập khi cần. Khi bột tàn, để tro nguội hẳn, gom vào túi giấy, xịt chút nước rồi mới bỏ rác.
Đốt bột, theo quan niệm dân gian, là để gột rửa ngôi nhà sau tang. Lượng khói không làm nên ý nghĩa ấy; một đĩa nhỏ trong nửa giờ, cửa mở, gia đình cùng có mặt, là đủ trọn vẹn. Nếu cần bột tẩy uế loại gói nhỏ có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Những việc không làm ở nhà chật
Không đốt đồ dùng của người đã khuất trong căn hộ, trên ban công, trong hẻm. Nếu gia đình giữ tục đốt, làm ở nơi được phép như khu vực nhà tang lễ, nghĩa trang có chỗ đốt, hoặc chọn cách tặng đồ thay cho đốt. Không đốt vàng mã trong nhà kín.
Không rắc vôi bột trong căn hộ: bụi vôi bay trong không gian kín, dễ vào mắt, đường thở, nhất là với trẻ nhỏ. Không pha hoá chất tẩy rửa với nhau để “tẩy cho sạch” sau tang; mỗi loại dùng riêng theo nhãn.
Không mang đĩa bột ra hành lang, sảnh thang máy, cầu thang bộ, kể cả với ý tẩy uế lối đi chung. Đó là khu vực của mọi cư dân, có cảm biến khói và người qua lại; việc giữ gìn khu chung thuộc ban quản lý.
Cũng không nên treo hay dán gì ở cửa căn hộ, hành lang theo tục mà chưa hỏi nội quy toà nhà; nhiều nơi quy định không gian trước cửa phải để trống cho lối thoát hiểm.
Nhà phố tổ chức tang tại nhà: dọn xong rồi mới tẩy uế
Với nhà ống tổ chức tang tại nhà, rạp dựng trước cửa, bàn ghế kê kín tầng trệt, vỉa hè được mượn tạm. Sau lễ, việc đầu tiên là trả lại vỉa hè và lối đi: tháo rạp, quét sạch, rửa vết sáp nến, dọn rác, trả bàn ghế. Hàng xóm hai bên đã chịu ồn, chịu chật nhiều ngày; trả lại không gian sạch sẽ sớm là cách cảm ơn thiết thực.
Trong nhà, tầng trệt nơi đặt linh cữu và đón khách được lau rửa kỹ nhất. Các tầng trên thường ít bị ảnh hưởng, chỉ cần dọn chỗ người nhà nghỉ, giặt chăn chiếu. Sau khi mọi thứ đã sạch, gia đình mới làm phần tẩy uế: lau nước lá ở tầng trệt và cửa chính, hoặc đốt một đĩa bột nhỏ ở sân trước khi cửa mở, có người trông.
Nhà ống sâu, ít cửa sổ thì khói đọng lâu ở tầng trệt. Mở cửa chính, cửa sau, cửa giếng trời cùng lúc để gió lùa; dùng quạt đẩy khói ra phía cửa. Đừng đốt khi gió thổi ngược vào nhà.
Giữ hoà khí trong những ngày có tang
Những ngày có tang ở thành phố, gia đình thường nhận được sự thông cảm của hàng xóm nhiều hơn mình nghĩ: người mang đồ ăn sang, người giúp trông xe, người cho mượn ghế. Đáp lại bằng việc giữ khu chung sạch, không để rác tồn ở hành lang, trả đồ mượn đúng hạn, và báo trước những việc có thể làm phiền như tẩy uế, có khách đông.
Sau khi xong các dịp, một lời cảm ơn ngắn với hàng xóm gần, với ban quản lý, bảo vệ toà nhà là nếp ứng xử được quý. Nhiều gia đình gửi một ít bánh trái sau dịp 49 ngày để cảm ơn.
Ở nhà chật, giữ hoà khí cũng là giữ cho chính gia đình mình những ngày tháng sau được yên ổn. Tục tẩy uế sinh ra để đem lại cảm giác yên lòng; làm sao cho cả những người xung quanh cũng thấy yên là cách làm trọn vẹn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Chung cư không cho đốt thì tẩy uế sau tang có còn ý nghĩa?
Có. Lau nước lá ở cửa và các phòng, mở cửa đón gió là cách nhiều gia đình ở thành phố đang làm. Ý nghĩa của tục nằm ở việc gột rửa và khép lại những ngày tang, không phụ thuộc vào khói.
Có thể tẩy uế ở nhà tang lễ thay cho ở nhà không?
Phần lễ ở nhà tang lễ do gia đình và đơn vị tổ chức sắp xếp. Phần tẩy uế theo tục thường làm ở nơi gia đình sống, vì ý của nó là gột rửa ngôi nhà. Ở căn hộ, lau nước lá là cách gọn nhất.
Đầu báo khói kêu trong lúc đốt thì làm sao?
Dập đĩa bột bằng cách úp một chiếc đĩa khác lên, mở hết cửa, báo ngay ban quản lý nếu đầu báo nối về trung tâm. Không tự tháo đầu báo. Lần sau chọn cách không khói hoặc hỏi quy trình trước.
Nhà bên cạnh phàn nàn về mùi khói thì nên làm gì?
Xin lỗi, dừng đốt, mở cửa thông gió. Nếu còn phần tục muốn làm, chuyển sang lau nước lá. Giữ hoà khí với hàng xóm quan trọng hơn làm đủ nghi thức.
Di ảnh và bàn thờ trong căn hộ có cần tẩy uế riêng không?
Việc lập và chăm sóc bàn thờ thuộc chuyên mục lễ cúng. Về phần làm sạch, chỉ cần lau bụi nhẹ, giữ khu thờ gọn, nến hương đặt vững và xa rèm.