Khi tẩy uế nhà, chất tẩy rửa thông thường và nước lá dùng nối tiếp, không trộn chung: làm sạch, khử khuẩn bằng chất tẩy rửa theo hướng dẫn trên nhãn trước, xả lại bằng nước sạch, để thoáng, rồi mới lau lượt cuối bằng nước lá. Tuyệt đối không trộn nước tẩy javel với giấm, chanh, chất tẩy cặn có axit, nước lau có amoniac hay rượu, cồn, vì có thể sinh khí độc gây ho, khó thở, bỏng đường thở.
Ngày tẩy uế thường là ngày tổng vệ sinh, trong nhà có đủ loại chai lọ: nước lau sàn, nước tẩy bồn cầu, javel, nước lau kính, giấm, chanh, rượu gừng, nước lá. Mỗi thứ có việc của nó; rắc rối bắt đầu khi chúng gặp nhau trong cùng một xô, cùng một bồn cầu, cùng một góc nhà tắm kín. Bài này giúp sắp xếp thứ tự và nhận ra những tổ hợp nguy hiểm.
Nước lá làm gì, chất tẩy rửa làm gì
Nước lá, dù là lá bưởi, gừng, sả hay quế, là nước có mùi thơm từ tinh dầu thực vật. Nó giúp nhà thơm, mang ý nghĩa tập quán, nhưng không cắt được dầu mỡ, không tẩy được cặn vôi, vết ố, và không phải chất khử khuẩn đáng tin cậy.
Chất tẩy rửa thì ngược lại: không mang ý nghĩa tập quán nào, nhưng làm được việc vệ sinh. Nước lau sàn có chất hoạt động bề mặt giúp cuốn bụi bẩn; nước rửa chén cắt dầu mỡ; chất tẩy cặn có axit làm tan cặn vôi; javel là chất oxy hoá dùng để tẩy trắng và khử khuẩn theo nồng độ hướng dẫn.
Vì vậy, trong một buổi tẩy uế trọn vẹn, chất tẩy rửa làm phần "sạch thật", nước lá làm phần "sạch theo nếp". Hai phần nối tiếp nhau, không thay nhau và không trộn vào nhau.
Nhiều gia đình nghĩ ngày tẩy uế phải dùng thật nhiều chất tẩy cho "sạch tuyệt đối". Thực ra nhà mới, nhà cuối năm hiếm khi cần đến javel; nước lau sàn thông thường và nước rửa chén cho bếp là đủ. Ít chai lọ hơn cũng có nghĩa là ít cơ hội trộn nhầm hơn.
Thứ tự dùng trong một buổi
Thứ tự an toàn và hiệu quả cho một buổi lau dọn có cả chất tẩy rửa lẫn nước lá:
- Mở cửa sổ, cửa chính; bật quạt hút ở nhà tắm, bếp. Đeo găng cao su.
- Quét, hút bụi khô trước.
- Làm sạch bằng chất tẩy rửa phù hợp từng nơi: nước rửa chén pha loãng cho bếp, nước lau sàn cho sàn, chất tẩy bồn cầu cho bồn cầu. Mỗi lúc chỉ dùng một loại ở một chỗ.
- Nếu cần khử khuẩn, như sau người ốm, dùng sản phẩm khử khuẩn theo đúng nồng độ và thời gian tiếp xúc ghi trên nhãn hoặc theo hướng dẫn y tế.
- Xả lại bằng nước sạch những bề mặt vừa dùng chất tẩy, nhất là sàn, bồn rửa, bồn cầu.
- Để thoáng, chờ hết mùi hoá chất.
- Lau lượt cuối bằng nước lá. Nhà có nếp vẩy nước muối ở cửa thì làm sau cùng.
Bước xả nước sạch là bước hay bị bỏ qua nhất, cũng là bước quan trọng nhất để chất tẩy không gặp nước lá có chanh, giấm hay rượu ở lượt sau.
Những tổ hợp tuyệt đối không trộn
Bảng dưới gom những tổ hợp có thể sinh khí độc hoặc chất ăn mòn. Không trộn trong xô, không đổ lần lượt vào cùng bồn cầu, bồn rửa trong thời gian ngắn, không xịt chồng lên nhau trên cùng một bề mặt:
| Không trộn | Với | Vì sao |
|---|---|---|
| Nước tẩy javel (chất tẩy có clo) | Giấm, nước chanh, nước sả chanh | Axit làm javel giải phóng khí clo, gây cay mắt, ho, khó thở |
| Nước tẩy javel | Chất tẩy bồn cầu, tẩy cặn có axit | Như trên, lượng khí có thể lớn hơn vì axit mạnh hơn |
| Nước tẩy javel | Nước lau kính, chất tẩy có amoniac | Sinh khí cloramin, gây kích ứng mạnh đường hô hấp |
| Nước tẩy javel | Rượu gừng, cồn | Có thể sinh các chất độc hại bay hơi |
| Hai loại chất tẩy khác nhau bất kỳ | Nhau | Không biết chắc thành phần; trộn không làm sạch hơn mà thêm rủi ro |
| Chất tẩy cặn có axit | Nước lá có muối, rồi để lâu trên kim loại | Đẩy nhanh ăn mòn bản lề, vòi, ống |
Nguyên tắc dễ nhớ: mỗi lúc một loại, xả sạch rồi mới tới loại khác. Đọc nhãn sản phẩm để biết có clo, có axit, có amoniac hay không; nhãn thường ghi rõ cảnh báo "không trộn với…".
Những tình huống dễ trộn mà không biết
Bồn cầu. Đổ chất tẩy bồn cầu có axit, chưa xả nước, rồi lại đổ javel vào cho "sạch hơn". Hai thứ gặp nhau ngay trong lòng bồn cầu, trong phòng tắm nhỏ kín. Xả nước nhiều lần giữa hai loại, hoặc tốt hơn là chỉ dùng một loại.
Xô lau nhà. Pha javel vào xô để lau sàn, lau xong không rửa xô, đổ tiếp nước sả chanh vào cho lượt cuối. Phần javel còn bám ở đáy xô gặp axit chanh. Rửa xô bằng nước sạch giữa hai lượt, hoặc dùng hai xô riêng.
Khăn lau. Khăn vừa thấm javel lau bồn rửa, chưa giặt, lại nhúng vào nước có chanh. Dùng khăn riêng cho mỗi loại, giặt kỹ.
Sàn nhà tắm. Xịt chất tẩy có axit lên vết ố gạch, rồi xịt javel lên ron đen. Hai loại gặp nhau trên sàn ướt. Làm từng loại, xả sạch, để khô, mới tới loại sau.
Rượu gừng lau tay nắm cửa nhà tắm. Tay nắm vừa lau javel, rồi lau rượu gừng ngay. Lượng nhỏ, nhưng không cần thiết; xả bằng khăn ẩm nước sạch trước.
Dấu hiệu đã lỡ tạo khí độc và việc cần làm ngay
Nếu sau khi dùng chất tẩy rửa mà thấy những dấu hiệu dưới đây, rất có thể đã có phản ứng hoá chất trong phòng:
- Mùi hắc như mùi nước hồ bơi rất nồng, mùi khai xộc mũi.
- Cay mắt, chảy nước mắt, rát họng, ho liên tục.
- Tức ngực, khó thở, thở rít, buồn nôn, chóng mặt.
Việc cần làm: rời khỏi phòng ngay, đưa người khác ra chỗ thoáng, mở cửa từ bên ngoài nếu làm được mà không phải hít thêm. Không quay lại để "dọn cho xong". Nếu có người khó thở, tức ngực, ho không dứt, gọi cấp cứu 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Hoá chất dính da, mắt thì rửa dưới vòi nước chảy nhiều phút.
Sau khi phòng đã thoáng hẳn, mới quay lại xả thật nhiều nước để pha loãng phần hoá chất còn lại, mang găng và mở hết cửa.
Khử khuẩn sau người ốm: chất tẩy rửa đi trước, nước lá đi sau
Sau khi trong nhà có người ốm nằm lâu hay mắc bệnh lây, phần khử khuẩn cần theo hướng dẫn của cơ quan y tế hoặc bác sĩ điều trị: dùng sản phẩm gì, nồng độ bao nhiêu, để trên bề mặt bao lâu, đồ vải giặt thế nào. Những hướng dẫn này thay đổi theo từng bệnh, nên đừng dựa vào trí nhớ hay lời truyền miệng.
Nước lá chỉ bắt đầu khi phần khử khuẩn đã xong, bề mặt đã được xả lại nước sạch và khô. Với nhiều gia đình, lượt nước lá này mang ý nghĩa khép lại thời gian người thân đau ốm, để cả nhà bắt đầu lại. Ý nghĩa ấy có giá trị riêng, miễn là nó không thay cho phần vệ sinh y tế.
Lưu ý thêm: javel và nhiều chất khử khuẩn làm bạc màu vải, ăn mòn kim loại nếu để lâu, nên xả kỹ. Người hen suyễn, bệnh phổi không nên trực tiếp pha và dùng javel; nhờ người khác làm, mở cửa thật thoáng.
Đọc nhãn chất tẩy rửa: ba thông tin cần tìm
Thành phần hoạt tính. Tìm các chữ như natri hypoclorit, clo hoạt tính (nhóm javel); axit clohydric, axit sunfamic, axit citric (nhóm tẩy cặn); amoniac (một số nước lau kính, lau bếp). Biết chai mình đang cầm thuộc nhóm nào là đủ để tránh các tổ hợp nguy hiểm ở bảng trên.
Cảnh báo và cách pha. Nhãn thường ghi tỷ lệ pha, thời gian để trên bề mặt, và câu "không trộn với…". Làm đúng tỷ lệ; pha đặc hơn không sạch hơn mà chỉ hại da, hại bề mặt và bốc mùi nặng hơn.
Sơ cứu. Phần hướng dẫn khi dính mắt, dính da, lỡ nuốt. Đọc trước khi dùng, để lúc có chuyện không phải vừa hoảng vừa đi tìm kính đọc chữ nhỏ.
Khi nhãn đã mờ, bong. Chai chất tẩy không còn đọc được nhãn thì không biết thuộc nhóm nào. An toàn nhất là không dùng chung với bất kỳ thứ gì khác, hoặc bỏ đi theo cách xử lý rác nguy hại của địa phương.
Cất chất tẩy rửa và nước lá sao cho không nhầm
Ngày tẩy uế có nhiều chai lọ tự pha: nước lá đựng trong chai nhựa, rượu gừng trong lọ thuỷ tinh, javel pha loãng trong bình xịt. Nguy cơ lớn nhất là nhầm. Không bao giờ đựng chất tẩy rửa trong chai nước uống, chai nước ngọt; không đựng nước lá trong chai chất tẩy cũ. Mọi chai tự pha đều phải dán nhãn tay rõ ràng.
Cất chất tẩy rửa ở tủ cao hoặc có khoá, xa tầm tay trẻ em, xa bếp và xa thực phẩm. Để các loại có clo và loại có axit ở hai ngăn khác nhau, phòng khi chai rò rỉ. Cuối buổi, nước lá và javel pha loãng còn thừa đều đổ đi đúng chỗ, không để dành.
Javel pha loãng mất hoạt tính khá nhanh, nên pha vừa đủ dùng; để dành sang hôm sau vừa không còn tác dụng như mong đợi vừa thêm một chai dễ nhầm trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có thể pha nước lá vào nước lau sàn cho tiện một lần không?
Có thể, với nước lau sàn thông thường không có clo hay axit, nhưng không cần thiết. Lau sạch bằng nước lau sàn rồi lau nước lá sau thì mùi lá rõ hơn và không lo phản ứng. Tuyệt đối không pha nước lá có chanh, giấm vào nước có javel.
Lau javel xong bao lâu thì lau nước lá được?
Xả lại bằng nước sạch ngay sau thời gian tiếp xúc ghi trên nhãn, để thoáng tới khi không còn mùi clo. Thường sau khi sàn khô và hết mùi là có thể lau nước lá, kể cả nước có chanh.
Giấm và baking soda trộn chung có nguy hiểm không?
Hai thứ này trộn chung sủi bọt rồi trung hoà nhau, không sinh khí độc nhưng cũng làm mất tác dụng làm sạch của nhau. Nếu đổ trong chai kín, khí sinh ra có thể làm bật nắp. Không cần trộn chúng cho việc lau nhà tẩy uế.
Nước lá có thay được nước tẩy bồn cầu không?
Không. Nước lá không tẩy được cặn vôi, vết ố và không khử khuẩn đáng tin cậy. Bồn cầu cần chất tẩy phù hợp; xả sạch xong, ai muốn giữ nếp thì đổ chút nước lá vào sau.
Lỡ trộn javel với nước tẩy bồn cầu thì làm gì?
Rời khỏi phòng ngay, mở cửa thông gió từ bên ngoài, không ở lại hít khí. Ai có biểu hiện ho, khó thở, tức ngực thì gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế. Khi phòng đã thoáng, quay lại xả thật nhiều nước.
Có nên dùng javel cho mọi dịp tẩy uế không?
Không cần. Javel chỉ cần khi có lý do khử khuẩn cụ thể, như sau người ốm theo hướng dẫn y tế, hoặc tẩy ron mốc. Nhà mới, cuối năm, nước lau sàn thông thường cộng nước lá là đủ sạch.