Trong nhà có người hút thuốc, mùi khói không chỉ ở trong không khí mà bám lại trên tường, trần, rèm, sofa, thảm, quần áo và cả trong điều hoà, tạo thành lớp ố vàng và mùi ám kéo dài nhiều tháng. Muốn nhà hết mùi phải làm sạch từng bề mặt đó và quan trọng nhất là ngừng hút thuốc trong nhà; thông gió hay đốt thứ gì để át mùi đều không giải quyết được.
Nhiều gia đình tìm đến việc tẩy uế, xông khói thơm khi nhà nặng mùi thuốc lá, nhưng thêm một loại khói nữa vào nhà chỉ làm không khí nặng thêm. Bài này giải thích khói thuốc bám vào đâu, vì sao mùi khó đi, cách làm sạch tường, trần, đồ vải, đồ gỗ, điều hoà, khi nào nên sơn lại, và cách đặt quy ước hút thuốc ngoài nhà sao cho êm thấm.
Khói thuốc đi đâu sau khi điếu thuốc đã tắt
Khói thuốc lá là hỗn hợp của rất nhiều hạt nhỏ và chất khí, trong đó có nicotine và hắc ín. Khi khói nguội, một phần các chất này bám lên bề mặt trong phòng: tường, trần, kính, rèm, đệm ghế, thảm, đồ chơi, quần áo, tóc, da. Lớp bám đó tích dần qua thời gian, có màu vàng nâu, và tiếp tục toả mùi trở lại không khí nhiều ngày, nhiều tháng sau.
Giới nghiên cứu gọi phần còn lại này là khói thuốc bám lại, phân biệt với khói thuốc thụ động mà người bên cạnh hít trực tiếp. Các nghiên cứu về chủ đề này cho thấy dư lượng nicotine có thể tồn tại lâu trên bề mặt và đồ vải trong nhà người hút thuốc, và có thể phản ứng với các chất khác trong không khí tạo ra hợp chất có hại. Mức độ ảnh hưởng sức khoẻ vẫn đang được nghiên cứu tiếp, nhưng đây là lý do các khuyến cáo y tế nhấn mạnh việc không hút thuốc trong nhà và trong xe.
Đó cũng là lý do mùi thuốc lá rõ hơn vào những ngày nóng ẩm hoặc khi bật máy sưởi, điều hoà: nhiệt và độ ẩm làm các chất đã bám trên bề mặt toả trở lại không khí. Nhiều người chỉ nhận ra nhà ám mùi khi đi xa vài hôm rồi trở về, vì mũi đã quen mùi khi ở trong nhà hằng ngày.
Trẻ nhỏ là nhóm phơi nhiễm nhiều nhất với lớp bám này, vì trẻ bò trên sàn, cầm nắm đồ vật, cho tay vào miệng, áp mặt vào sofa và thảm. Mở cửa sổ khi hút hay hút ở một phòng riêng không ngăn được khói lan sang phòng khác và bám lại trên đồ đạc.
Mùi bám ở đâu và làm sạch thế nào
Đi từng phòng và ngửi sát từng bề mặt. Thường mùi nặng nhất ở chỗ người hút hay ngồi và đồ vải gần đó. Bảng dưới gom cách làm cho từng loại bề mặt:
| Bề mặt | Dấu hiệu | Cách làm |
|---|---|---|
| Tường, trần sơn nước | Ố vàng, đậm nhất phía trên chỗ hay ngồi hút | Lau bằng nước ấm pha nước rửa chén, thử trước một góc; ố nặng thì sơn lại với lớp lót chặn ố |
| Rèm, ga gối, chăn | Mùi nặng khi áp mặt vào | Giặt theo nhãn, có thể phải giặt hai lần, phơi gió |
| Sofa vải, nệm ghế | Mùi ám không mất khi thông gió | Hút bụi kỹ, giặt vỏ tháo được; sofa không tháo vỏ thì thuê dịch vụ giặt |
| Thảm | Mùi bốc lên khi đi lại | Giặt hoặc thuê dịch vụ; thảm cũ ám nặng thì thay |
| Đồ gỗ, tủ, kệ | Lớp dính mờ trên mặt | Lau bằng khăn ẩm có chút xà phòng, lau khô |
| Kính, gương, đèn | Lớp mờ vàng | Lau bằng nước lau kính hoặc nước pha chút giấm, lau khô |
| Điều hoà, quạt | Mùi thuốc lá phả ra khi bật máy | Rửa lưới lọc, nhờ thợ vệ sinh dàn lạnh |
Không trộn nước javel với giấm, chất tẩy có axit hay chất có amoniac khi lau, vì có thể sinh khí độc. Mỗi lần chỉ dùng một loại chất tẩy, xả lại bằng nước sạch trước khi chuyển sang loại khác.
Làm sạch tường và trần ố vàng
Tường và trần là bề mặt rộng nhất trong phòng nên giữ lại nhiều mùi nhất. Làm theo các bước sau, mở cửa thông gió suốt lúc làm:
- Che sàn và đồ đạc bằng tấm nilon hoặc vải cũ, tháo tranh ảnh, rèm.
- Thử ở một góc khuất với nước ấm pha một ít nước rửa chén: lau nhẹ bằng miếng bọt biển vắt kiệt, xem sơn có bị phai hay bong không.
- Lau từ dưới lên trên, từng mảng nhỏ. Lau từ dưới lên giúp nước bẩn chảy xuống không tạo vệt trên phần tường chưa lau. Thay nước khi nước đã ngả vàng.
- Lau lại bằng nước sạch rồi lau khô bằng khăn mềm.
- Trần nhà dùng cây lau có cán dài, đứng trên thang gấp chắc chắn có người giữ; không lau ướt trần thạch cao vì dễ hỏng, chỉ lau ẩm nhẹ.
- Đánh giá kết quả sau khi khô: ố mờ đi và mùi giảm là đạt; ố vẫn đậm và mùi vẫn còn khi trời nóng ẩm thì cần sơn lại.
Sơn đè trực tiếp lên tường ố vàng thường để vệt ố xuyên lên lớp sơn mới sau một thời gian. Thợ sơn thường làm sạch, rồi phủ một lớp sơn lót có khả năng chặn ố trước khi sơn màu. Hỏi thợ về loại sơn lót phù hợp và thông gió kỹ khi sơn.
Đồ vải, điều hoà và những chỗ hay bị quên
Đồ vải là phần giữ mùi lâu nhất. Rèm, ga gối, chăn, vỏ sofa tháo được nên giặt theo nhãn, nhiều khi phải giặt hai lần mới hết mùi, phơi ở chỗ có gió. Quần áo trong tủ của người hút thuốc thường cũng ám mùi, nên giặt và để tủ mở cho thoáng. Gối, nệm, thảm cũ đã ám mùi nhiều năm có khi không thể làm sạch tới lõi; thay mới là lựa chọn hợp lý.
Điều hoà hút không khí trong phòng qua dàn lạnh, nên hắc ín và mùi bám vào lưới lọc, lá tản nhiệt, quạt lồng sóc. Rửa lưới lọc là việc tự làm được theo hướng dẫn của nhà sản xuất; vệ sinh sâu dàn lạnh nên nhờ thợ có dụng cụ phù hợp. Quạt trần, chao đèn, công tắc, rèm lá, mặt trên tủ lạnh cũng là chỗ khói bám mà ít ai nghĩ tới.
Xe ô tô của người hút thuốc là một "căn phòng" kín khác, mùi ám vào nệm ghế, trần xe, hệ thống lọc gió. Nếu gia đình đi xe chung với trẻ nhỏ, đây cũng là chỗ cần quy ước không hút thuốc.
Những cách che mùi không nên dùng
Khi nhà ám mùi thuốc lá, nhiều người xịt thơm, đặt sáp thơm, đốt nến thơm hay đốt bột, đốt hương cho át mùi. Các cách này chỉ thêm một lớp mùi khác lên trên, trong khi nguồn mùi trên tường và đồ vải vẫn còn nguyên. Khói đốt thêm còn để lại lớp bám của chính nó, và cộng thêm chất kích ứng vào không khí vốn đã có khói thuốc.
Máy tạo ozone đôi khi được quảng cáo để khử mùi thuốc lá. Ozone là chất kích ứng đường thở; các cơ quan môi trường và y tế ở nhiều nước khuyến cáo không dùng máy tạo ozone ở nơi có người ở. Nếu cần xử lý mùi rất nặng khi chuyển vào một căn nhà cũ của người hút thuốc nhiều năm, nên thuê dịch vụ làm sạch chuyên nghiệp có quy trình cách ly.
Máy lọc không khí có lõi than hoạt tính giảm được một phần mùi và hạt khói trong không khí, nhưng không làm sạch lớp đã bám trên tường và vải, và không thay được việc ngừng hút thuốc trong nhà. Đây là thiết bị hỗ trợ, không phải giải pháp.
Đặt quy ước hút thuốc ngoài nhà sao cho êm thấm
Nói về sức khoẻ của trẻ và người già, không nói về người hút. Câu "cả nhà muốn giữ cho bé khỏi hít khói" dễ được đón nhận hơn câu "anh hút làm hôi nhà". Mục tiêu là chỗ hút, không phải phán xét con người.
Chọn sẵn một chỗ hút ngoài nhà. Một góc sân, ban công thoáng có ghế và gạt tàn có nắp, xa cửa sổ phòng ngủ và xa cửa ra vào. Có chỗ dễ chịu thì người hút dễ giữ quy ước hơn.
Ban công chung cư cần để ý hàng xóm. Khói từ ban công có thể bay sang nhà bên hoặc lên tầng trên. Nội quy nhiều toà nhà có quy định về hút thuốc ở khu vực chung; nên tìm hiểu trước.
Áo khoác riêng và rửa tay sau khi hút. Khói bám vào quần áo, tóc, tay. Thay áo khoác, rửa tay trước khi bế trẻ giảm phần khói mang vào nhà.
Hỗ trợ cai thuốc nếu người hút muốn. Các cơ sở y tế và đường dây tư vấn cai thuốc lá có thể giúp. Quy ước hút ngoài nhà là bước đầu, không ép buộc, không chế giễu.
Tẩy uế theo tập quán khi nhà ám mùi thuốc
Có gia đình muốn làm một buổi tẩy uế sau khi người trong nhà bỏ được thuốc, hoặc khi chuyển vào căn nhà của người hút thuốc trước đó, như một cách đánh dấu khởi đầu mới. Đó là việc làm cho yên lòng, và hợp lý nhất khi đặt sau cùng: làm sạch tường, giặt đồ vải, vệ sinh điều hoà, thông gió nhiều ngày, rồi mới đến phần nghi thức.
Với nhà đã ám mùi khói, nên ưu tiên các cách không khói như lau nhà bằng nước lá, mở cửa đón nắng, thay đồ vải mới. Nếu vẫn muốn đốt bột theo tập quán, dùng lượng ít, đốt ở chỗ thông thoáng nhất, có người trông, và để mọi người ra ngoài trong lúc đốt. Người vừa cai thuốc hay người có bệnh phổi nên tránh hít bất kỳ loại khói nào.
Một số người lo rằng mùi thuốc lá trong căn nhà cũ là dấu vết "không sạch" của chủ trước và muốn tẩy uế thật nhiều. Thực ra mùi đó có nguồn gốc rất cụ thể là lớp bám trên bề mặt, và khi lớp bám được làm sạch thì mùi đi theo. Hiểu như vậy giúp gia đình bớt lo, dồn sức vào đúng việc cần làm.
Sau buổi đó, điều giữ cho nhà không ám mùi trở lại không phải nghi thức mà là quy ước không hút thuốc trong nhà được cả nhà cùng giữ.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa sổ khi hút thuốc trong phòng có đủ không?
Không đủ. Một phần khói vẫn lan sang các phòng khác và bám lên tường, rèm, đồ vải trước khi kịp ra ngoài. Cách duy nhất giữ nhà không ám mùi là hút ở ngoài nhà, xa cửa sổ và cửa ra vào.
Thuốc lá điện tử có làm ám mùi nhà không?
Hơi từ thuốc lá điện tử khác khói thuốc lá thường, ít mùi khét hơn, nhưng vẫn có thể để lại cặn và chứa nicotine cùng các chất khác. Khuyến cáo y tế chung vẫn là không dùng trong nhà, nhất là nơi có trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.
Mua căn nhà cũ của người hút thuốc nhiều năm thì nên làm gì trước?
Trước khi dọn vào, làm sạch hoặc sơn lại tường trần với lớp lót chặn ố, thay hoặc giặt kỹ rèm, thảm, vệ sinh dàn lạnh điều hoà và hệ thống thông gió, thông gió nhiều ngày. Với mùi rất nặng, thuê dịch vụ làm sạch chuyên nghiệp.
Baking soda hay than hoạt tính có khử được mùi thuốc lá?
Chúng hút được một phần mùi trong không gian nhỏ, kín như tủ, ngăn kéo, hoặc rắc lên thảm rồi hút sạch. Với cả căn phòng có tường và trần ố vàng, tác dụng rất hạn chế nếu không làm sạch bề mặt.
Mùi thuốc lá trên tường bao lâu thì hết nếu không ai hút nữa?
Tuỳ mức độ và thời gian đã hút. Lớp bám trên tường và đồ vải có thể toả mùi nhiều tháng, rõ hơn khi trời nóng ẩm. Làm sạch bề mặt, giặt đồ vải và thông gió đều đặn giúp mùi giảm nhanh hơn nhiều so với chờ tự hết.
Đốt bột tẩy uế có át được mùi thuốc lá không?
Có thể át được vài giờ, nhưng không xử lý được lớp bám trên tường, rèm, đồ vải, và thêm khói vào nhà. Nên làm sạch trước; nếu muốn tẩy uế theo tập quán thì làm sau cùng, lượng ít, ở chỗ thông thoáng.