Mùa nồm, nhà khô hay ướt phụ thuộc nhiều vào thói quen hằng ngày: đóng cửa khi không khí ngoài trời ẩm, mở cửa khi trời chuyển hanh, lau sàn bằng khăn khô chứ không lau ướt, không phơi đồ trong phòng ở, và cho máy hút ẩm chạy trong phòng đóng kín. Những việc này không cần sửa nhà, làm được ngay trong tuần.
Nồm là hiện tượng quen thuộc ở miền Bắc vào cuối đông, đầu xuân, khi không khí ấm và rất ẩm tràn về gặp sàn, tường còn lạnh, hơi nước đọng thành giọt. Bài này không đi sâu vào cơ chế khí tượng, mà tập trung vào những gì gia chủ làm mỗi ngày để nhà bớt ướt, bớt mùi, giữ đồ khỏi mốc và giữ an toàn cho người già, trẻ nhỏ khi sàn trơn. Cuối bài có vài lời về chuyện dọn nhà, tẩy uế khi hết nồm theo tập quán.
Vì sao nhà "đổ mồ hôi" và điều đó gợi ý gì cho cách làm
Không khí chứa được một lượng hơi nước nhất định tuỳ theo nhiệt độ: càng ấm càng chứa nhiều. Khi khối không khí ấm, ẩm đi vào nhà và chạm vào sàn gạch, tường, kính còn lạnh sau những ngày rét, nó bị làm lạnh xuống dưới điểm sương ngay tại bề mặt đó, và phần hơi nước dư đọng lại thành giọt. Sàn gạch men, đá, kính, tường sơn bóng là những nơi đọng nhiều nhất vì chúng vừa lạnh vừa không hút nước.
Từ cơ chế đó có ba gợi ý thực hành. Thứ nhất, hạn chế đưa thêm không khí ẩm vào nhà, tức là đóng cửa vào lúc trời nồm. Thứ hai, rút bớt hơi nước khỏi không khí trong nhà bằng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô. Thứ ba, làm ấm bề mặt hoặc làm khô bề mặt ngay khi có nước đọng, để nước không ngấm và không làm trơn sàn.
Ngược lại, có những việc làm tăng ẩm mà nhiều người không để ý: lau sàn bằng cây lau ướt, phơi quần áo trong phòng, đun nấu không bật hút mùi, tắm nước nóng xong đóng kín nhà tắm, tưới cây trong nhà. Mỗi việc thêm một ít, cộng lại thành khá nhiều trong những ngày không khí đã bão hoà.
Đóng hay mở cửa: đọc trời trước khi quyết
Không có quy tắc "mùa nồm luôn đóng cửa". Trong cùng một mùa có những ngày nồm nặng và những ngày gió chuyển khô. Bảng dưới giúp quyết định mỗi sáng:
| Dấu hiệu ngoài trời | Trong nhà đang thế nào | Nên làm |
|---|---|---|
| Trời âm u, ấm lên bất thường, gió nhẹ hướng nam hoặc đông nam | Sàn bắt đầu rịn nước, kính mờ hơi | Đóng cửa, bật hút ẩm hoặc chế độ làm khô |
| Mưa phùn kéo dài, độ ẩm dự báo rất cao | Tường, sàn ướt nhiều nơi | Đóng kín, chỉ mở ngắn khi nấu ăn, tắm để hút mùi ra ngoài |
| Gió chuyển hướng bắc, trời hanh, se lạnh trở lại | Sàn khô dần | Mở cửa đối lưu cho nhà khô nhanh |
| Có nắng, độ ẩm giảm | Đồ vải còn ẩm, có mùi | Mở rộng cửa, đem chăn gối, giày ra phơi |
| Không chắc | Không rõ | Xem độ ẩm trên ẩm kế trong và ngoài nhà; ngoài ẩm hơn trong thì đóng |
Một ẩm kế điện tử nhỏ ở phòng khách giúp bỏ phần đoán. Nhiều mẫu đo được cả trong nhà và ngoài trời qua cảm biến rời; so hai con số mỗi sáng là biết nên đóng hay mở. Ứng dụng thời tiết trên điện thoại cũng cho độ ẩm và hướng gió theo giờ.
Máy hút ẩm và chế độ làm khô: dùng sao cho có tác dụng
Đặt trong phòng đóng kín. Máy hút ẩm chỉ hút được hơi nước trong không gian mà nó phục vụ. Để máy giữa nhà trong khi cửa mở toang là hút cả bầu trời. Đóng cửa phòng, chạy máy, rồi chuyển sang phòng khác nếu cần.
Chọn công suất theo diện tích và độ kín. Nhà sản xuất thường ghi diện tích phòng phù hợp và lượng nước hút được mỗi ngày ở một điều kiện chuẩn. Phòng ẩm nặng, trần cao, nhiều đồ vải thì cần máy lớn hơn mức ghi. Một máy nhỏ chạy cả ngày cho cả căn nhà ống ba tầng sẽ không theo kịp.
Đổ nước và vệ sinh lưới lọc. Bình chứa đầy thì máy tự ngắt; mùa nồm có khi phải đổ nhiều lần một ngày. Lưới lọc bụi bẩn làm máy yếu đi; rửa theo hướng dẫn.
Chế độ làm khô của điều hoà. Nhiều điều hoà có chế độ làm khô, chạy quạt chậm để dàn lạnh ngưng tụ hơi nước. Chế độ này hữu ích trong phòng ngủ đóng kín, nhưng phòng sẽ mát dần; người già, trẻ nhỏ cần đắp ấm.
Đặt máy ở chỗ an toàn. Máy cắm điện liên tục nên đặt trên nền khô, xa nguồn nước, dây không vướng lối đi; ổ cắm không nối nhiều thiết bị công suất lớn cùng lúc.
Lau sàn mùa nồm và chuyện trơn trượt
Lau sàn bằng cây lau ướt vào ngày nồm là thêm một lớp nước nữa lên mặt gạch vốn đã ướt, và nước đó bay hơi vào không khí để rồi đọng lại ở chỗ khác. Cách hợp lý là dùng cây lau dẹt có khăn khô, hoặc khăn bông to, đẩy dọc theo nhà để gom nước đọng, vắt ra xô, lặp lại vài lần trong ngày ở những chỗ hay đi. Nếu cần lau sạch vết bẩn, dùng khăn vắt thật kiệt rồi lau khô lại ngay.
Sàn gạch men ướt là nguyên nhân ngã thường gặp trong nhà, nhất là với người già và trẻ nhỏ. Trong những ngày nồm, đặt thảm thấm nước có đế chống trượt ở cửa ra vào, chân cầu thang, cửa nhà tắm, cửa bếp; đi dép có đế bám; bật đèn cầu thang kể cả ban ngày nếu cầu thang tối; giữ lối đi trống, không để đồ chơi, dây điện trên sàn. Người già trong nhà nên được nhắc đi chậm và bám tay vịn.
Gỗ công nghiệp và sàn gỗ tự nhiên thì cần cẩn thận hơn: nước đọng lâu có thể làm phồng mép ván. Lau khô ngay khi thấy nước, không để thảm ướt nằm lâu trên sàn gỗ, và giữ độ ẩm trong phòng bằng máy hút ẩm.
Bếp và nhà tắm: hai nguồn hơi nước lớn nhất trong nhà
Ngoài không khí ẩm từ ngoài tràn vào, chính sinh hoạt trong nhà sinh ra khá nhiều hơi nước. Một nồi canh, nồi luộc sôi không đậy nắp, một lần tắm nước nóng mười lăm phút với cửa nhà tắm đóng kín, đều làm độ ẩm trong phòng tăng vọt. Ngày thường không sao vì không khí còn chỗ chứa; ngày nồm, lượng hơi nước đó không có chỗ đi và đọng ngay lên gạch, kính, tường.
Ở bếp, đậy nắp khi đun, bật máy hút mùi từ lúc bắt đầu nấu tới vài phút sau khi tắt bếp, và kiểm xem máy hút mùi có thải ra ngoài hay chỉ lọc rồi thổi lại vào bếp. Loại lọc tuần hoàn khử được mùi dầu mỡ nhưng không đưa hơi nước ra ngoài. Nếu bếp có cửa sổ, hé cửa trong lúc nấu rồi đóng lại.
Ở nhà tắm, bật quạt hút trong lúc tắm và thêm mười lăm, hai mươi phút sau đó, gạt nước trên tường và sàn bằng cây gạt kính, treo khăn tắm ra chỗ khác thay vì để trong nhà tắm. Cửa nhà tắm đóng lại trong lúc quạt hút chạy để hơi nước không lan ra hành lang và phòng ngủ. Nhà tắm không có quạt hút là chỗ nên lắp đầu tiên nếu nhà hay bị nồm.
Phơi đồ và giữ đồ khỏi mốc trong mùa nồm
Quần áo phơi trong nhà vào ngày nồm có thể mấy ngày không khô, lại thêm hơi nước vào nhà và có mùi ẩm. Một số cách giảm vấn đề này:
- Máy sấy quần áo là cách gọn nhất nếu có điều kiện; máy sấy ngưng tụ hoặc bơm nhiệt không thải hơi nước ra phòng.
- Phơi trong một phòng riêng đóng cửa có máy hút ẩm, không phơi ở phòng ngủ hay phòng khách.
- Vắt kỹ hơn bình thường, chọn chế độ vắt mạnh với đồ chịu được; phơi thưa, để khoảng cách giữa các món.
- Tủ quần áo: không cất đồ còn hơi ẩm, đặt gói hoặc hộp hút ẩm trong tủ, mở cửa tủ vào ngày hanh để thay khí.
- Giày dép, túi da: lau khô, nhét giấy báo vào giày, cất ở nơi thoáng, kiểm mốc mỗi tuần.
- Sách, giấy tờ, ảnh: để trong tủ kín có hút ẩm, không xếp sát tường ngoài.
- Đồ điện tử: tránh để sát tường đọng nước, không cắm sạc ở chỗ ẩm ướt.
Đồ đã lên mốc trong mùa nồm thì xử lý khi trời khô: giặt, phơi nắng, lau bằng khăn ẩm có chút xà phòng với đồ da rồi lau khô. Đồ mốc ăn sâu, mùi không mất sau vài lần giặt thì nên bỏ.
Khi hết nồm: dọn lại nhà và chuyện tẩy uế theo tập quán
Khi gió bấc trở lại hoặc trời chuyển hẳn sang hè, là lúc làm một đợt dọn lớn: mở toang cửa, phơi chăn gối, nệm, rèm, giặt thảm, lau tường và chân tường, kiểm những chỗ đã mốc trong mùa ẩm như lưng tủ, gầm giường, tủ giày, phía sau rèm. Chỗ mốc nhỏ thì lau; chỗ mốc lan rộng hoặc tường ẩm kéo dài sau khi hết nồm thì nên nhờ thợ chống thấm, vì đó không còn là nồm nữa mà là nước đi vào từ kết cấu.
Nhiều gia đình kết thúc đợt dọn bằng một lần tẩy uế theo tập quán như lau nhà bằng nước lá, mở cửa đón nắng, hoặc đốt bột tẩy uế ở nơi thông thoáng. Làm cho nhà nhẹ nhõm và cho người trong nhà thấy mùa ẩm đã qua là ý nghĩa chính. Nếu đốt bột, chờ ngày khô ráo, mở cửa, đặt đĩa trên nền không cháy và có người trông; nhà có người hen suyễn, trẻ nhỏ thì chọn cách không khói.
Cũng nên ghi lại những chỗ năm nay bị ẩm nặng nhất để năm sau chuẩn bị trước: kê đồ ra khỏi tường từ đầu mùa, mua sẵn hộp hút ẩm cho tủ, xử lý chống thấm vào mùa khô.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nồm có nên bật quạt cho sàn khô nhanh?
Quạt giúp nước trên sàn bay hơi nhanh hơn, nhưng nếu cửa đóng và không có máy hút ẩm thì hơi nước vẫn ở trong nhà và đọng lại ở chỗ khác. Quạt hiệu quả nhất khi đi cùng máy hút ẩm, hoặc vào ngày đã hanh và cửa có thể mở.
Đặt chậu than hay lò sưởi trong nhà để chống nồm được không?
Không nên đốt than trong nhà đóng kín vì nguy cơ ngộ độc khí CO, có thể gây tử vong. Lò sưởi điện làm ấm không khí và bề mặt, giảm đọng nước phần nào, nhưng tốn điện và cần đặt xa rèm, chăn; máy hút ẩm vẫn là lựa chọn an toàn hơn.
Rải báo hay bột lên sàn để hút nước có ổn không?
Báo và bột thấm được một ít nhưng nhanh ướt nhão, dễ trơn trượt và làm bẩn sàn. Muối hay vôi càng không nên rắc vì gây ố, rỉ, bỏng da. Dùng khăn hoặc cây lau khô gom nước và thảm thấm có đế chống trượt ở lối đi thì an toàn hơn.
Sàn gỗ công nghiệp bị phồng mép sau mùa nồm có sửa được không?
Phồng nhẹ đôi khi xẹp lại khi nhà khô, nhưng ván đã phồng rõ, tách mép thì thường phải thay tấm. Nên hỏi thợ lắp sàn kiểm cả lớp lót bên dưới, vì ẩm từ nền lên mới là nguyên nhân cần xử lý.
Máy hút ẩm có làm khô da, khô họng không?
Trong mùa nồm độ ẩm rất cao nên máy khó làm phòng khô quá mức. Nếu dùng sang mùa khô hanh mà vẫn chạy liên tục thì có thể khô. Theo dõi ẩm kế, giữ trong khoảng dễ chịu, và tắt máy khi độ ẩm đã xuống.
Nhà ở miền Nam có bị nồm không?
Hiện tượng nồm điển hình với sàn tường đọng nước là đặc trưng của miền Bắc và một phần Bắc Trung Bộ cuối đông đầu xuân. Miền Nam có mùa mưa ẩm kéo dài, nhà ít đọng nước kiểu nồm nhưng vẫn ẩm mốc, nên các thói quen thông gió, hút ẩm, kê đồ vẫn hữu ích.