Lau nhà bằng nước lá theo thứ tự gọn nhất là: quét và hút bụi trước, lau sạch bằng nước lau thông thường, rồi mới lau lượt cuối bằng nước lá; trong mỗi phòng đi từ trên xuống (bậu cửa sổ, mặt tủ, bàn ghế, rồi sàn), giữa các phòng đi từ trong cùng ra phía cửa, và lau cửa chính, ngưỡng cửa sau cùng.
Thứ tự này vừa hợp với tinh thần tập quán "đưa cái cũ ra, khép cửa lại", vừa hợp với nguyên tắc làm sạch: bụi rơi từ trên xuống nên lau dưới trước là phí công, đi từ cửa vào trong rồi quay ra là giẫm lên chỗ vừa lau. Bài này hướng dẫn chuẩn bị, thứ tự trong từng phòng, giữa các phòng, và những chỗ hay bị quên.
Vì sao thứ tự quan trọng
Một buổi lau nhà có hai việc lồng vào nhau: làm sạch thực sự và làm theo nếp. Làm sạch thực sự cần thứ tự để không phải làm lại; làm theo nếp cần thứ tự để người lớn trong nhà thấy đúng ý. May mắn là hai thứ tự này gần như trùng nhau.
Về làm sạch, nguyên tắc chung của nghề dọn dẹp là khô trước ướt sau, cao trước thấp sau, sạch trước bẩn sau với dụng cụ, và đi theo một chiều để không giẫm lại lên chỗ đã lau. Về tập quán, nhiều nhà đi từ phòng trong cùng ra cửa, xem như đưa những gì cũ kỹ ra khỏi nhà, cuối cùng lau ngưỡng cửa như khép lại. Kết hợp hai thứ tự, ta có một lộ trình vừa sạch vừa đủ nếp.
Nước lá trong lộ trình này là lượt cuối, không phải lượt duy nhất. Nước lá không tẩy được dầu mỡ, vết bẩn; nếu dùng nó cho lượt đầu, khăn sẽ bẩn ngay, nước lá đục, và ngôi nhà vẫn chưa sạch.
Thứ tự cũng giúp tiết kiệm sức. Lau nhà để tẩy uế thường rơi vào ngày bận rộn như ngày chuyển nhà, ngày cuối năm. Một lộ trình rõ ràng giúp cả nhà biết ai làm gì, làm tới đâu, và không phải làm lại phòng đã xong chỉ vì quên quét trần trước khi lau sàn.
Chuẩn bị trước khi lau
Chuẩn bị đủ đồ giúp không phải chạy đi chạy lại giữa chừng. Những thứ nên có:
- Chổi, hót rác, máy hút bụi nếu có; chổi lông hoặc cây quét mạng nhện cán dài.
- Hai xô: một xô nước lau thông thường (pha nước lau nhà theo hướng dẫn), một xô nước lá đã nấu và lọc.
- Khăn lau chia theo màu: một màu cho bếp, một màu cho phòng tắm, một màu cho phòng ở và đồ gỗ, một màu cho lượt nước lá. Khăn sợi nhỏ thấm tốt, ít để xơ.
- Cây lau nhà có xô vắt, hoặc khăn lớn cho sàn.
- Găng tay cao su, nhất là khi nước lá có gừng, quế, chanh.
- Thang thấp chắc chắn cho bậu cửa sổ cao, đỉnh tủ; có người giữ thang.
- Túi rác lớn cho đồ bỏ đi.
Nếu nhà rộng, nấu nước lá đủ cho hai lượt xô, hoặc nấu đậm rồi pha dần. Nước lá cần thay khi đã đục rõ, như với nước lau thường.
Thứ tự trong một phòng
Trong mỗi phòng, đi theo trình tự sau. Ở phòng nhỏ có thể gộp vài bước:
- Mở cửa sổ cho thoáng và đủ sáng.
- Quét mạng nhện, bụi trên cao: góc trần, đèn, quạt trần, đỉnh tủ, khung tranh.
- Lau bậu cửa sổ, khung cửa, cánh cửa bằng khăn nước lau thường, rồi khăn nước lá.
- Lau mặt tủ, kệ, bàn ghế từ trên xuống, mặt trên trước, chân sau.
- Quét hoặc hút bụi sàn, nhất là gầm giường, gầm tủ, góc phòng.
- Lau sàn bằng nước lau thường, từ góc trong cùng của phòng lùi dần ra cửa phòng.
- Lau sàn lượt cuối bằng nước lá theo cùng chiều ấy.
- Lau cửa phòng, tay nắm cửa, ra khỏi phòng, để sàn khô.
Sàn gỗ thì vắt khăn thật kiệt ở cả hai lượt, hoặc chỉ lau nước lá một lượt nhẹ sau khi đã lau sạch. Gạch men thì có thể lau ướt hơn, miễn là mở cửa cho nhanh khô.
Thứ tự giữa các phòng
Giữa các phòng, lộ trình chung là từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới. Ví dụ với một nhà ống hai tầng:
| Thứ tự | Không gian | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1 | Phòng thờ, sân thượng tầng trên cùng | Nhiều nhà bắt đầu ở phòng thờ theo nếp; việc lau dọn bàn thờ là chủ đề riêng |
| 2 | Phòng ngủ tầng trên, từ phòng trong cùng | Gấp chăn gối trước; lau sàn lùi ra cửa phòng |
| 3 | Nhà vệ sinh tầng trên | Dùng khăn riêng màu; cọ rửa bằng chất tẩy phù hợp trước, xả sạch, rồi mới nước lá nếu muốn |
| 4 | Cầu thang | Lau từ bậc trên cùng xuống; tay vịn lau trước bậc |
| 5 | Bếp tầng dưới | Lau dầu mỡ bằng nước rửa chén pha loãng trước; khăn riêng |
| 6 | Phòng khách, phòng ăn | Bàn ghế trước, sàn sau |
| 7 | Lối vào, ngưỡng cửa, cửa chính, sân trước | Lau sau cùng; nhà có nếp nước muối thì dùng ở đây |
Căn hộ một tầng thì bỏ cầu thang, bắt đầu ở phòng ngủ trong cùng, qua phòng tắm, bếp, phòng khách, cuối cùng là cửa chính và hành lang trước cửa của nhà mình.
Những chỗ hay bị quên
Mặt trên khung cửa, mặt trên cánh cửa. Bụi dày nhất ở chỗ không ai nhìn tới. Đứng trên thang thấp, lau một lượt.
Công tắc, ổ cắm, tay nắm cửa. Chỗ tay chạm nhiều nhất. Lau bằng khăn vắt thật kiệt, tuyệt đối không để nước chảy vào ổ điện; nếu cần, ngắt aptomat khu vực trước.
Gầm giường, gầm tủ, sau tủ lạnh. Nơi bụi, tóc, vụn thức ăn tích tụ, có khi cả gián, chuột. Quét, hút trước khi lau.
Song cửa sổ, lưới chống muỗi. Bụi đường bám dày; lau ướt từ trên xuống, có thể tháo lưới ra rửa.
Chân tường, len chân tường. Vệt bẩn do lau sàn bắn lên. Lau dọc theo chân tường trước khi lau sàn.
Ngưỡng cửa chính và bậc thềm. Là chỗ được coi trọng trong tập quán, nhưng hay bị bỏ qua vì đã mệt cuối buổi. Để dành sức cho bước cuối này.
Lau đồ đạc bằng nước lá: món nào được, món nào không
Không phải đồ đạc nào cũng hợp với nước lá. Bảng dưới gợi ý cách xử lý các món hay gặp:
| Đồ đạc | Cách lau | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bàn ghế gỗ sơn phủ | Khăn nước lá vắt kiệt, lau xuôi thớ, lau khô lại | Tránh nước có chanh, rượu trên sơn bóng |
| Bàn ghế gỗ mộc, không sơn | Lau rất ít nước, lau khô ngay | Gỗ mộc hút nước, dễ ố |
| Sofa vải, nệm | Không lau nước lá; hút bụi, phơi gối tựa | Vải ẩm dễ mốc, ám mùi |
| Sofa da, ghế da | Khăn ẩm nước sạch, lau khô | Nước lá có tinh dầu có thể làm khô, loang da |
| Tủ lạnh, máy giặt, thiết bị điện | Rút điện, lau mặt ngoài bằng khăn ẩm | Không để nước vào khe, nút bấm |
| Kính, gương | Lau nước lá rồi lau khô bằng khăn khô | Nước lá để vệt nếu không lau khô |
| Đồ đồng, đồ thờ | Theo hướng dẫn riêng cho đồ thờ | Việc lau dọn bàn thờ thuộc chuyên mục khác |
Nguyên tắc chung: đồ gì sợ nước thì không cần nước lá, chỉ cần sạch và khô. Phần tập quán đã đủ ở sàn, cửa và lối đi.
Ước thời gian và chia người
Lau theo đúng thứ tự tốn thời gian hơn lau qua loa, nên cần ước trước. Với ví dụ giả định một căn hộ hai phòng ngủ đã có đồ đạc, hai người làm: quét mạng nhện, bụi trên cao chừng nửa giờ; lau cửa, tủ, bàn ghế chừng một giờ; quét, lau sàn hai lượt chừng một giờ; cửa chính, lối vào, giặt khăn chừng nửa giờ. Tổng cộng khoảng ba giờ. Nhà trống chưa có đồ thì nhanh hơn nhiều.
Chia người theo khu vực thay vì theo việc: mỗi người phụ trách trọn một tầng hoặc một nửa căn hộ, tự làm từ trên xuống, trong ra ngoài trong khu của mình. Cách này tránh hai người giẫm chân nhau, người lau sàn đã xong mà người lau tủ còn đang làm bụi rơi xuống.
Nên để dành người cẩn thận nhất cho cửa chính và ngưỡng cửa ở cuối buổi. Đó là phần được coi trọng trong tập quán, lại là lúc ai cũng mệt.
Sau khi lau: để khô, thay nước, giặt khăn
Lau xong, mở cửa cho sàn khô tự nhiên, tránh để người đi lại khi sàn còn ướt, nhất là người già và trẻ nhỏ. Bật quạt nhẹ có thể giúp khô nhanh hơn. Nước lá thừa đổ đi trong ngày; nước lau thường đã bẩn đổ vào bồn cầu hoặc cống.
Khăn lau giặt riêng theo màu, khăn bếp và khăn nhà tắm không giặt chung với khăn lau phòng ở. Phơi khăn ngoài nắng cho khô hẳn, khăn ẩm để trong xô dễ hôi. Xô cũng rửa sạch, úp ngược cho ráo; cây lau nhà vắt khô, phơi đầu lau ở chỗ thoáng.
Đồ đạc đã dời đi để lau, như ghế, thảm, chậu cây, nên đợi sàn khô hẳn mới kê lại. Kê thảm lên sàn còn ẩm dễ làm mốc mặt dưới thảm và để vệt trên sàn gỗ.
Với gia đình có nếp đốt bột tẩy uế, đây là lúc thích hợp: nhà đã sạch, sàn đã khô, cửa đang mở. Đốt bột sau khi lau, không phải trước.
Nếu muốn kết hợp lau nước lá với bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Có nhất thiết phải lau từ trong ra ngoài không?
Không có quy định bắt buộc. Lau từ trong ra ngoài vừa hợp nếp nhiều nhà, vừa giúp không giẫm lại lên chỗ đã lau. Nếu nhà có nếp khác, cứ theo nếp ấy, miễn là đi theo một chiều.
Có cần lau trần nhà, tường không?
Thường chỉ cần quét mạng nhện, bụi ở góc trần và lau vết bẩn trên tường. Lau ướt cả mảng tường sơn nước có thể làm loang sơn. Tường ốp gạch ở bếp, phòng tắm thì lau được.
Lau nước lá một lượt có đủ không?
Nếu nhà đã sạch sẵn, một lượt nước lá là đủ cho phần tập quán. Nếu nhà bụi bẩn, nên lau nước thường trước rồi mới nước lá, để nước lá không phải làm việc của chất tẩy rửa.
Khăn lau nước lá có cần riêng không?
Nên dùng khăn sạch riêng cho lượt nước lá. Dùng lại khăn vừa lau bếp hay nhà vệ sinh làm nước lá bẩn ngay và đưa vết bẩn sang phòng khác.
Nhà rộng một người làm không xuể thì sao?
Chia việc theo tầng hay theo phòng, mỗi người một xô một bộ khăn, cùng đi theo chiều từ trong ra ngoài. Hoặc chia hai buổi: buổi trước dọn và lau sạch, buổi sau chỉ lau lượt nước lá.
Có cần lau bên trong tủ không?
Tủ bếp, tủ quần áo trong nhà mới hay nhà mua lại nên được lau sạch bên trong bằng nước lau thường, để khô hẳn rồi mới cất đồ. Lượt nước lá bên trong tủ thì tuỳ nếp, không bắt buộc.