Nước muối tẩy uế thường được pha bằng một nắm muối hạt hoà tan trong một xô nước, dùng để lau ngưỡng cửa, bậu cửa, sàn lối vào hoặc vẩy nhẹ ở cửa và các góc nhà theo tập quán. Muối có ý nghĩa sạch sẽ, giữ gìn trong quan niệm dân gian; nhưng về thực tế, muối để lại vệt trắng khi khô, làm gỉ bản lề, khung sắt, hút ẩm trong ngày nồm và làm mặn đất nếu đổ vào gốc cây. Vì vậy dùng ít, đúng chỗ và lau lại nước sạch khi cần.
Muối có mặt trong nhiều tập quán của người Việt: rắc muối gạo, để chén muối ở góc nhà, mang muối đi đầu năm. Nước muối là một dạng trong số đó, dùng để lau và vẩy. Bài này chỉ bàn phần nước muối, cách pha, cách dùng an toàn cho nhà cửa; chuyện rắc muối hạt, muối gạo ở cửa là một chủ đề riêng.
Muối trong quan niệm dân gian
Ở nhiều nền văn hoá, muối gắn với sự giữ gìn, không hư hỏng: muối giữ cá, giữ thịt khỏi ôi thiu, nên người xưa liên tưởng muối với khả năng giữ cho mọi thứ trong sạch. Ở Việt Nam, câu "mua muối đầu năm" hay tục rắc muối ở cửa đều xuất phát từ những liên tưởng như thế. Nước muối lau nhà, vẩy cửa là một nhánh của nếp nghĩ ấy.
Cần nói rõ đây là tập quán để yên lòng. Muối pha loãng trong nước lau nhà không có tác dụng khử khuẩn đáng tin cậy ở mức đủ để thay chất tẩy rửa, cũng không ngăn được điều xui hay điều không may. Giá trị của nó nằm ở cử chỉ: một bước nhỏ khép lại buổi dọn dẹp, để người trong nhà thấy ngôi nhà đã được làm mới.
Hiểu như vậy rồi thì chuyện pha bao nhiêu muối không quan trọng bằng chuyện muối có làm hỏng gì trong nhà không. Một nắm muối là đủ ý nghĩa; nửa túi muối thì chỉ thêm vệt trắng và gỉ sét.
Pha và dùng nước muối
Cách làm gọn cho một buổi tẩy uế:
- Hoà một nắm muối hạt, chừng hai, ba thìa canh, vào một xô nước sạch khoảng năm lít. Khuấy cho tan hết. Đây là ví dụ giả định; nước chỉ cần hơi mặn, không cần đậm.
- Lau sạch nhà trước bằng nước lau nhà thông thường. Nước muối là lượt cuối, chỉ cho những chỗ theo nếp: ngưỡng cửa, bậu cửa, sàn lối vào, sân trước.
- Nhúng khăn, vắt kiệt, lau một lượt. Với vẩy, nhúng đầu ngón tay hoặc một nhành lá, vẩy vài giọt ở ngưỡng cửa và các góc.
- Với sàn gạch bóng, lau lại bằng khăn ẩm nước sạch sau vài phút để tránh vệt muối khi khô.
- Đổ phần nước thừa vào cống thoát nước, không đổ vào gốc cây, bồn hoa.
Nếu nhà có nếp vẩy nước muối khắp các phòng, chỉ vẩy rất ít, tránh vẩy lên đồ điện, ổ cắm, bản lề cửa, chân bàn ghế sắt.
Muối và từng loại vật liệu trong nhà
Muối là chất hút ẩm và dẫn điện khi hoà tan. Vì vậy nó tương tác với vật liệu trong nhà theo những cách cần biết:
| Vật liệu | Muối làm gì | Nên làm |
|---|---|---|
| Sắt, thép (bản lề, khung cửa sắt, chân bàn, ổ khoá) | Đẩy nhanh gỉ sét, nhất là chỗ đã trầy sơn | Tránh vẩy; nếu dính, lau lại nước sạch và lau khô |
| Nhôm, inox | Inox chịu được tốt hơn; nhôm có thể ố, rỗ khi muối đọng lâu | Lau khô sau khi dính nước muối |
| Gạch men bóng | Muối khô thành vệt trắng, mờ | Lau lại nước sạch |
| Ron gạch xi măng, đá tự nhiên xốp | Muối ngấm vào, kết tinh lại có thể làm bề mặt bong vảy theo thời gian | Dùng rất ít, lau lại nước sạch |
| Gỗ | Muối hút ẩm, gỗ giữ ẩm lâu hơn; vệt trắng trên gỗ sẫm | Khăn vắt kiệt, lau khô ngay |
| Ổ điện, thiết bị | Nước muối dẫn điện, có thể gây chập, ăn mòn tiếp điểm | Không vẩy, không lau gần |
| Đất, cây trồng | Muối làm mặn đất, hại rễ | Không đổ nước muối vào gốc cây, chậu cây |
Những tác động này không xảy ra ngay sau một lần vẩy, nhưng tích luỹ nếu nhà làm thường xuyên. Bản lề cửa chính gỉ sét sau vài năm là dấu hiệu quen thuộc ở những nhà hay vẩy nước muối mà không lau lại.
Muối và ngày nồm: điều ít ai để ý
Muối hút nước từ không khí. Muối ăn có tính hút ẩm. Khi nước muối khô trên sàn, một lớp muối mỏng còn lại. Ngày khô ráo thì không sao; ngày nồm, độ ẩm cao, lớp muối ấy hút hơi nước, sàn ở chỗ đó lâu khô hơn, có khi lại nhớp nhớp.
Vệt muối trên tường, chân tường. Nước muối vẩy lên chân tường, ngấm vào vữa, khi khô có thể kết thành vệt trắng như phấn. Vệt này dễ nhầm với hiện tượng nước ngầm đẩy muối lên tường ở nhà ẩm, khiến việc xác định nguồn ẩm thật khó hơn.
Chọn ngày khô cho nước muối. Nếu nhà muốn lau nước muối ở ngưỡng cửa theo nếp, chọn ngày khô ráo và lau lại nước sạch sau đó. Ngày nồm có thể thay bằng nước lá bưởi hay nước gừng, không để lại cặn.
Không trộn muối vào nước lau sàn gỗ. Gỗ đã nhạy với ẩm, thêm muối giữ ẩm thì càng dễ phồng, ố.
Muối biển, muối tinh và các loại muối khác
Theo nếp, nhiều nhà dùng muối hạt, muối biển còn thô, vì coi đó là muối "nguyên". Về thực tế, muối hạt và muối tinh đều chủ yếu là natri clorua, hoà vào nước thì tác dụng với vật liệu như nhau. Muối hạt thô có thể lẫn chút cát, tạp chất, nên hoà tan trong một bát riêng, để lắng, chắt phần trong vào xô.
Một số người dùng muối hồng, muối có trộn i-ốt, muối trộn thảo mộc bán theo kiểu "muối tẩy uế". Thành phần chính vẫn là muối; phần màu, phần thảo mộc chỉ thay đổi mùi và giá. Không cần mua muối đặc biệt cho việc này; muối ăn trong bếp là đủ.
Không dùng các loại "muối" là hoá chất khác như muối tẩy cặn, muối rửa bát máy, muối làm mềm nước. Chúng có thành phần và cảnh báo riêng, không phải thứ để vẩy quanh nhà.
Nước muối với người và vật nuôi
Nước muối pha loãng lành tính với người, nhưng vẫn có vài lưu ý nhỏ:
- Da tay có vết xước, vết nứt sẽ rát khi nhúng vào nước muối. Đeo găng nếu lau nhiều.
- Nước muối văng vào mắt gây cay; rửa ngay bằng nước sạch.
- Chó, mèo liếm nước muối đọng trên sàn với lượng nhỏ thường không sao, nhưng không để chúng uống nước trong xô.
- Bể cá, bể thuỷ sinh: không vẩy gần, nhất là bể cá nước ngọt, vì muối thay đổi môi trường nước.
- Chậu cây trong nhà: che hoặc dời đi khi vẩy, tránh muối rơi vào đất.
Những lưu ý này không nhằm làm bạn e ngại muối, chỉ để nước muối ở đúng chỗ của nó: vài giọt ở cửa, không phải một lớp phủ khắp nhà.
Người lớn tuổi hay có thói quen nhúng tay trần vào chậu nước muối để vẩy. Với người có bệnh da tay, chàm, nên đưa họ một nhành lá để vẩy thay tay, vừa giữ nếp vừa đỡ rát.
Khi nào nên thay nước muối bằng loại nước khác
Nhà có cửa sắt, cửa cuốn, cổng sắt. Ngưỡng cửa chính là nơi hay vẩy nước muối nhất, cũng là nơi có ray cửa cuốn, bản lề cổng, then cài sắt. Muối đọng ở ray cửa cuốn lâu ngày làm ray gỉ, cửa kéo nặng. Với kiểu cửa này, vẩy vài giọt ra sân phía ngoài thay vì vào ray, hoặc dùng nước lá thay.
Nhà ven biển. Không khí đã mang hơi muối, đồ sắt trong nhà vốn gỉ nhanh. Thêm nước muối là cộng dồn. Nước lá bưởi, nước gừng hợp hơn.
Nhà vừa bị ngập, sau lũ. Ưu tiên làm sạch bùn đất, khử khuẩn theo hướng dẫn của cơ quan y tế, phơi khô. Nước muối không giúp gì cho việc này và để lại thêm cặn khi nhà đang ẩm.
Cửa hàng kim khí, điện máy, xe máy. Hàng hoá kim loại, thiết bị điện tử rất kỵ muối. Giữ nếp ở mức vài giọt ngoài thềm, tránh xa kệ hàng.
Sàn gỗ, cầu thang gỗ. Như đã nói, gỗ giữ muối và ẩm. Lau nước lá vắt kiệt thay cho nước muối.
Đặt nước muối vào buổi tẩy uế
Trong một buổi tẩy uế, nước muối thường được dùng ở phần cuối, quanh cửa chính và lối vào, như một dấu chấm hết cho việc dọn dẹp. Thứ tự gọn: lau sạch toàn nhà bằng nước lau thông thường; lau lượt cuối bằng nước lá bưởi hoặc nước gừng trong các phòng; dùng nước muối cho ngưỡng cửa, bậu cửa, sân trước; lau lại nước sạch chỗ gạch bóng; mở cửa cho khô.
Nhà nào có nếp đốt bột thì đốt sau khi các bề mặt đã khô. Đĩa bột đặt ở cửa chính, chỗ vừa lau nước muối, nên là chỗ đã khô hẳn để đĩa không trượt và sàn không bị vệt nước lẫn tro.
Nhà nào không muốn khói, nước muối ở cửa cộng với nước lá trong nhà đã là một buổi tẩy uế trọn vẹn theo nếp nhiều gia đình.
Sau buổi tẩy uế, đi một vòng xem lại bản lề cửa chính, ray cửa, chân bàn sắt gần cửa. Chỗ nào còn đọng nước muối thì lau khô; bản lề có thể nhỏ một giọt dầu máy để chống gỉ. Việc nhỏ này giúp cánh cửa không kêu cót két sau vài mùa mưa.
Câu hỏi thường gặp
Pha nước muối bao nhiêu là đủ?
Không có tỷ lệ chuẩn. Một nắm muối, chừng hai, ba thìa canh, cho một xô năm lít nước là đủ để nước hơi mặn. Pha đậm hơn không thêm ý nghĩa mà chỉ để lại nhiều vệt và đẩy nhanh gỉ sét.
Nước muối có khử khuẩn sàn nhà được không?
Nước muối loãng không phải chất khử khuẩn đáng tin cậy cho sàn nhà. Khi cần khử khuẩn, dùng sản phẩm phù hợp theo hướng dẫn trên nhãn. Nước muối ở đây chỉ mang ý nghĩa tập quán.
Đổ nước muối đã dùng ở đâu?
Nhiều nhà theo nếp đổ ra ngoài cửa. Về thực tế, đổ vào cống thoát nước hoặc rãnh là tốt nhất. Không đổ vào gốc cây, bồn hoa vì muối làm mặn đất và hại rễ.
Lau nước muối có cần lau lại nước sạch không?
Với gạch men bóng, đá, đồ kim loại thì nên lau lại để tránh vệt trắng và gỉ. Với sân gạch thô, ngưỡng cửa xi măng thì có thể để khô tự nhiên, miễn là không có bản lề, khung sắt gần đó.
Có nên vẩy nước muối lên giường, tủ quần áo không?
Không nên. Vải và nệm giữ muối, hút ẩm, dễ mốc; quần áo có thể bị vệt trắng. Nếu nhà muốn tẩy uế phòng ngủ, lau sàn và cửa phòng là đủ.
Muối dùng xong có tái sử dụng để nấu ăn được không?
Muối đã pha nước lau, vẩy thì đổ đi. Muối khô để trong chén ở góc nhà theo nếp, sau một thời gian cũng không nên đem nấu ăn vì đã bám bụi và hút ẩm.