Một ngôi nhà cho cảm giác âm u, nặng nề gần như luôn có ba thứ: ánh sáng trời vào ít, gió không đi xuyên qua nhà, và hơi ẩm từ nền, tường hay mái không thoát ra được. Ba thứ này kéo theo nhau: thiếu nắng thì ẩm lâu khô, ẩm thì có mùi và mốc, mùi và mốc làm người ở thấy bí bách. Làm nhà sáng hơn, thoáng hơn, khô hơn là cách trực tiếp nhất để bỏ cảm giác đó.
Theo tập quán, nhiều gia đình tẩy uế khi thấy nhà "nặng", và đó là việc để yên lòng. Bài này đặt tập quán ấy ở đúng chỗ: làm sau cùng, khi nhà đã được dọn, lau, mở cửa. Phần chính là cách nhận ra nhà mình thiếu cái gì, những việc chủ nhà tự làm trong một hai ngày cuối tuần, những thay đổi nhỏ về đèn, màu, rèm, và dấu hiệu cho thấy vấn đề nằm trong kết cấu, cần thợ.
Nhận ra nhà mình thiếu sáng, thiếu gió hay thừa ẩm
Thiếu sáng. Giữa trưa ngày nắng mà vẫn phải bật đèn mới đọc được chữ ở giữa nhà là dấu hiệu rõ nhất. Hay gặp ở nhà ống dài, nhà trong hẻm sâu, căn hộ chỉ có cửa sổ một phía, nhà bị nhà bên xây cao che mất cửa sổ cũ.
Thiếu gió. Mở hết cửa mà không thấy rèm lay, khói nhang trên bàn thờ bốc thẳng lên rồi quẩn lại, mùi nấu ăn ở bếp vài tiếng sau vẫn còn. Nhà chỉ có cửa ở một đầu thì gió vào được mà không ra được, không khí chỉ đảo quanh chỗ cửa.
Thừa ẩm. Chân tường có vệt ố, sơn bong, muối trắng kết tinh; sàn gạch rịn nước mùa nồm; tủ gỗ, giày dép, túi da mốc trắng; quần áo cất trong tủ có mùi. Ẩm từ dưới nền lên thường để lại vệt ố đều quanh chân tường, ẩm từ mái hay tường ngoài thì để lại mảng loang trên trần, góc tường.
Thừa đồ. Đây là nguyên nhân hay bị quên. Tủ cao chắn cửa sổ, đồ chất ở hành lang chắn đường gió, kho tạm ở gầm cầu thang. Có những ngôi nhà không thiếu cửa mà thiếu lối cho ánh sáng và gió đi.
Làm sáng nhà mà không phải đập phá
Không phải nhà nào cũng mở thêm được cửa sổ hay giếng trời. Trước khi tính chuyện sửa lớn, có nhiều việc nhỏ làm được trong một hai ngày:
| Việc làm | Vì sao có tác dụng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Lau kính cửa sổ, cửa kính, giếng trời | Kính bụi bẩn lâu ngày cản bớt đáng kể ánh sáng đi vào | Lau mặt ngoài tầng cao chỉ khi có điểm tựa an toàn, nếu không thì gọi thợ |
| Dời tủ, kệ cao khỏi trước cửa sổ | Trả lại lối cho ánh sáng và gió | Tủ cao đặt sát tường không có cửa |
| Thay rèm dày bằng rèm hai lớp | Lớp voan cho sáng mà vẫn kín | Rèm dày chỉ kéo khi cần |
| Sơn lại tường tối màu bằng màu sáng, mờ | Tường sáng phản ánh sáng sâu vào trong nhà | Tường ẩm phải xử lý ẩm trước khi sơn |
| Dùng đèn ánh sáng trung tính cho chỗ sinh hoạt ban ngày | Ánh sáng gần ánh trời làm nhà bớt cảm giác chiều tối | Phòng ngủ buổi tối vẫn nên dùng đèn ấm |
| Gương hoặc mặt tủ sáng màu đối diện cửa sổ | Hắt thêm ánh sáng vào phần nhà xa cửa | Đặt chắc chắn, tránh chói mắt |
Với nhà ống, phần giữa nhà thường tối nhất. Nếu có giếng trời mà lợp kín bằng tôn hay tấm nhựa đã ố vàng, chỉ riêng việc thay tấm lợp trong và lau sạch đã làm thay đổi cả tầng dưới. Giếng trời bị che hẳn để chống mưa thì có thể thay bằng mái kính có khe thông gió hai bên.
Cho gió đi xuyên qua nhà
Gió chỉ đi qua nhà khi có chỗ vào và chỗ ra. Nhà có cửa trước và cửa sau, hoặc cửa trước và giếng trời, thì mở cả hai đầu cùng lúc. Nhà ống nhiều tầng có lợi thế: không khí nóng bốc lên theo cầu thang, nên mở cửa tầng trên cùng, cửa sân thượng hay ô thoáng giếng trời sẽ kéo không khí từ tầng dưới đi lên. Đây là hiệu ứng ống khói mà các nhà ống cũ ở Hà Nội và các phố cổ vẫn tận dụng qua giếng trời.
Căn hộ chung cư chỉ có cửa một phía thì tận dụng cửa ra hành lang lúc có người ở nhà, hoặc quạt hút ở nhà vệ sinh và bếp để kéo không khí từ cửa sổ đi qua các phòng. Bật quạt hút trong bếp khi nấu và vài phút sau khi nấu, quạt hút nhà tắm sau khi tắm, là hai thói quen nhỏ mà giảm mùi và ẩm rất rõ.
Một lưu ý theo mùa: mở cửa không phải lúc nào cũng tốt. Những ngày nồm ẩm ở miền Bắc, không khí ngoài trời ẩm và ấm hơn nền nhà, mở cửa ra là hơi nước đọng lên sàn và tường. Ngày đó nên đóng cửa, hút ẩm, chờ trời khô hanh trở lại mới mở rộng. Miền Nam mùa mưa thì mở cửa vào những giờ tạnh, đóng lại khi mưa hắt.
Làm khô nhà: những việc chủ nhà tự làm được
Ẩm là thứ khó chịu nhất vì nó kéo theo mùi, mốc, côn trùng. Phần chủ nhà tự làm được gồm:
- Lau khô chứ không chỉ lau ướt. Mùa ẩm, lau sàn bằng cây lau vắt thật kiệt rồi lau lại bằng khăn khô, hoặc bật quạt cho sàn khô nhanh. Sàn lau ướt mà để tự khô trong nhà kín là thêm hơi nước vào nhà.
- Kê đồ khỏi sát nền và tường. Thùng đồ, bao gạo, giày dép kê lên kệ cách nền; tủ cách tường vài phân.
- Kiểm ống nước và vòi. Một vòi rỉ, một khớp nối ống dưới bồn rửa rỉ nhỏ giọt có thể làm ẩm cả mảng tường. Mở các cánh tủ bếp, tủ chậu rửa ra soi bằng đèn pin.
- Thông lỗ thoát nước sàn, sân, ban công. Nước đọng ở sân sau, ban công thấm dần vào chân tường và nuôi rêu.
- Dùng máy hút ẩm có mục đích. Đặt trong phòng đóng kín, xem lượng nước máy hút được mỗi ngày để biết độ ẩm thật sự cao tới đâu.
- Phơi đồ vải theo đợt. Chăn, gối, rèm, thảm đem phơi những ngày nắng, không chờ đến khi có mùi.
Nếu vệt ố chân tường lan cao dần qua từng năm, trần có mảng loang sau mỗi trận mưa, hoặc mốc mọc lại chỉ sau một hai tuần lau, thì nước đang đi vào qua kết cấu: chống thấm mái, chống thấm tường, nước ngầm. Lau và sơn đè lên chỉ che tạm. Đó là lúc gọi thợ chống thấm hoặc dịch vụ xử lý ẩm mốc khảo sát.
Đèn, màu và đồ đạc làm nhà "nặng" hơn mức cần thiết
Nhiều ngôi nhà không thiếu ánh sáng trời bằng thiếu sự đồng đều. Một bóng đèn trần duy nhất giữa phòng tạo ra vùng sáng ở giữa và bốn góc tối, mắt nhìn sẽ thấy phòng chật và u hơn kích thước thật. Thêm một đèn đứng ở góc, một đèn hắt lên tường hay dải đèn dưới tủ bếp giúp ánh sáng trải đều mà không cần đèn chói.
Màu tường tối, gỗ màu nâu đậm phủ kín một mặt tường, sàn gạch màu sẫm, rèm đỏ thẫm, tất cả hấp thụ ánh sáng. Những lựa chọn này không sai về thẩm mỹ, nhưng với nhà vốn đã ít cửa thì nên cân lại: một mặt tường sáng màu đối diện cửa sổ, một tấm thảm sáng, rèm màu nhạt là đủ đổi cảm giác của cả phòng.
Cuối cùng là số lượng đồ. Đồ cũ không dùng, đồ hỏng chờ sửa, quà biếu chưa mở, thùng các tông để dành, những thứ ấy chiếm sàn, chắn gió và gom bụi. Dọn đi một phần ba số đồ nằm trên sàn thường làm nhà sáng và thoáng hơn bất kỳ thay đổi nào khác về đèn hay màu sơn.
Một ngày cuối tuần cho ngôi nhà âm u
Không cần làm hết mọi thứ trong một lần. Một ngày cuối tuần trời khô ráo, làm theo thứ tự dưới đây là đủ để thấy khác biệt, rồi quyết định có cần sửa lớn hay không:
- Buổi sáng, đi một vòng với đèn pin và giấy bút. Ghi lại chỗ nào phải bật đèn giữa ban ngày, chỗ nào có mùi, chỗ nào có vết ố, chỗ nào đồ chắn cửa sổ hay lối đi.
- Mở hết cửa hai đầu nhà và cửa tầng trên cùng, để gió đi suốt buổi trong lúc làm.
- Dời đồ chắn cửa sổ, chắn hành lang. Đây là việc nhanh nhất mà thay đổi ánh sáng và gió rõ nhất.
- Lau kính, giếng trời, bóng đèn, chao đèn. Bóng đèn và chao đèn bám bụi cũng làm phòng tối đi.
- Buổi trưa nắng, đem chăn, gối, thảm nhỏ, rèm ra phơi. Đồ vải trong nhà âm u thường giữ ẩm lâu nhất.
- Buổi chiều, lau sàn và lau khô, kiểm các vòi nước, ống dưới bồn rửa, lỗ thoát sàn.
- Cuối ngày, xem lại tờ ghi chép. Những chỗ đã dọn mà vẫn tối, vẫn ố, vẫn mốc là chỗ cần thợ hoặc cần thay đổi lâu dài như thêm đèn, đổi màu sơn, chống thấm.
Sau ngày đó, giữ hai thói quen: mở cửa thông gió mỗi sáng và không để đồ quay lại chắn cửa sổ. Hai thói quen này giữ được phần lớn những gì vừa làm.
Đặt tập quán tẩy uế ở cuối, sau khi nhà đã sáng và khô
Tập quán tẩy uế khi nhà cho cảm giác nặng nề có từ lâu: lau nhà bằng nước lá, rắc muối ở cửa, đốt bột tẩy uế đi qua các phòng. Trong quan niệm dân gian, đó là cách làm mới ngôi nhà, xua đi những gì không lành. Nhìn bằng con mắt vệ sinh, các việc đi kèm như lau, dọn, mở cửa là phần mang lại thay đổi thật; còn nghi thức giúp người trong nhà thấy một giai đoạn đã khép lại.
Vì thế thứ tự hợp lý là: dọn đồ, lau bụi từ cao xuống thấp, xử lý chỗ ẩm, mở cửa thông gió, rồi mới làm phần tẩy uế theo tập quán. Làm ngược lại, đốt bột hay vẩy nước lá trong căn nhà đầy bụi và ẩm, thì cảm giác dễ chịu chỉ kéo dài vài hôm. Khi đốt bột, đặt đĩa sứ trên nền không cháy, xa rèm, có người trông và mở cửa thoáng; nhà có trẻ nhỏ hoặc người hen suyễn thì chọn cách không khói.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống không mở thêm được cửa sổ thì có cách nào lấy sáng?
Có thể tận dụng giếng trời có sẵn bằng cách thay tấm lợp trong, mở ô thoáng cầu thang, dùng tường sáng màu và gương đối diện nguồn sáng. Với cải tạo lớn như mở giếng trời mới hay ống dẫn sáng, nên hỏi kỹ sư hoặc thợ có kinh nghiệm về kết cấu và chống thấm.
Chân tường có lớp muối trắng kết tinh là gì?
Đó thường là muối khoáng trong gạch, vữa bị nước hoà tan và đẩy ra bề mặt khi nước bốc hơi. Đây là dấu hiệu tường đang ẩm từ bên trong. Cạo và lau chỉ là tạm thời; muốn hết phải xử lý nguồn ẩm, thường cần thợ chống thấm khảo sát.
Mùa nồm có nên mở cửa cho thoáng không?
Những ngày nồm, không khí ngoài trời ẩm hơn và ấm hơn bề mặt trong nhà, mở cửa sẽ làm hơi nước đọng lên sàn và tường nhiều hơn. Nên đóng cửa, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô, và mở cửa trở lại khi trời hanh khô.
Sơn chống ẩm có giải quyết được tường ẩm không?
Sơn chống thấm hoặc chống kiềm giúp bề mặt bền hơn khi tường có độ ẩm vừa phải. Nếu nước liên tục đi vào từ mái, từ nhà bên hay từ nền, lớp sơn sẽ phồng và bong sau một thời gian. Cần chặn nguồn nước trước rồi mới sơn.
Đèn ánh sáng trắng hay vàng thì làm nhà bớt u ám?
Ban ngày, ánh sáng trung tính hoặc trắng ấm giúp nhà bớt cảm giác chiều tối, nhất là khu vực bếp và bàn làm việc. Buổi tối và trong phòng ngủ, ánh sáng vàng ấm dễ chịu hơn cho mắt. Quan trọng hơn màu đèn là có nhiều nguồn sáng trải đều thay vì một bóng giữa phòng.
Tẩy uế xong mà nhà vẫn thấy nặng nề thì nên làm gì?
Hãy quay lại kiểm ánh sáng, gió, ẩm và lượng đồ đạc. Cảm giác nặng nề thường đến từ các yếu tố vật lý đó. Nếu nhà đã sáng, khô, thoáng mà người trong nhà vẫn mệt mỏi, khó ngủ kéo dài, nên đi khám vì có thể là chuyện sức khoẻ.