Khi một buổi tẩy uế có cả nước lá và bột tẩy uế, thứ tự hợp lý là: dọn dẹp và lau sạch, lau lượt cuối bằng nước lá, chờ sàn khô và hết mùi rượu nếu có dùng rượu gừng, rồi mới đốt bột, đi qua các phòng và đặt đĩa ở cửa chính trên nền đã khô. Làm ngược lại, đốt bột trước rồi lau, thì tro và mùi khói bị lau dính vào khăn, còn sàn ướt khi cầm đĩa nóng thì dễ trơn ngã.
Nhiều gia đình kết hợp hai cách vì muốn giữ đủ nếp: người lớn tuổi coi trọng đĩa bột ở cửa, người trẻ quen lau nước lá cho thơm. Kết hợp hợp lý thì hai phần bổ sung cho nhau và buổi tẩy uế gọn trong một buổi sáng. Bài này hướng dẫn xếp việc, chia người, thời gian chờ và những lưu ý an toàn khi nước và lửa đi chung.
Vì sao nước lá đi trước, bột đi sau
Lý do đầu tiên là sạch. Khói bột để lại một lớp tro mịn và chút muội trên bề mặt gần đĩa. Nếu lau nước lá sau khi đốt, khăn lau sẽ kéo tro, muội ra thành vệt; nếu lau nước lá trước, sàn và cửa đã sạch thơm, khói đi qua rồi tan, chỉ cần lau nhẹ chỗ đặt đĩa.
Lý do thứ hai là an toàn. Người cầm đĩa bột đang cháy phải đi trên sàn khô, không trơn. Đĩa đặt ở cửa chính phải nằm trên nền khô, không có vũng nước lá hay nước muối, để đĩa không trượt và đáy đĩa nóng không gặp nước lạnh đột ngột. Rượu gừng, nếu có dùng, phải bay hết trước khi có lửa.
Lý do thứ ba là theo nếp nhiều nhà: đĩa bột ở cửa là bước khép lại, được coi như điểm cuối của buổi tẩy uế. Đặt nó ở cuối cũng giúp mọi người dễ nhớ thứ tự: sạch trước, thơm sau, khói cuối cùng.
Có gia đình theo nếp đốt bột trước để "đưa cái cũ ra", rồi mới lau nước lá để "đón cái mới". Nếu người lớn trong nhà giữ thứ tự ấy, vẫn làm được: chỉ cần đốt bột khi sàn khô, dùng ít bột, và sau khi tro nguội thì lau nước lá kỹ hơn ở quanh cửa để hết tro mịn.
Một buổi tẩy uế kết hợp: ví dụ xếp việc
Bảng dưới là ví dụ giả định cho một căn nhà phố hai tầng, ba người làm, bắt đầu từ sáng. Mốc thời gian chỉ để hình dung nhịp làm, không phải giờ tốt xấu:
| Giai đoạn | Việc | Người làm |
|---|---|---|
| Chuẩn bị | Nấu nước lá, lọc, để nguội; dời rèm, giấy, vàng mã khỏi lối đi; khoá van gas | Một người ở bếp, hai người dọn |
| Làm sạch | Quét bụi trên cao, lau cửa, tủ, bàn ghế; lau sàn bằng nước lau thường | Mỗi người một khu vực |
| Lượt nước lá | Lau sàn, cửa bằng nước lá từ trong ra ngoài, từ trên xuống | Như trên |
| Rượu gừng, nước muối (nếu có nếp) | Lau tay nắm, bậu cửa bằng rượu gừng; vẩy nước muối ở ngưỡng cửa | Một người |
| Chờ khô | Mở hết cửa; kiểm sàn, ngưỡng cửa đã khô; hết mùi rượu | Mọi người nghỉ, đưa trẻ nhỏ ra ngoài |
| Đốt bột | Đổ bột lên đĩa, mồi lửa, đi qua các phòng từ trong ra | Một người cầm đĩa, một người đi trước mở cửa |
| Đặt ở cửa | Đặt đĩa trên khay ở cửa chính, chỗ đã khô; trông tới khi gần tàn | Một người trông |
| Kết thúc | Đổ tro nguội, lau nhẹ chỗ đặt đĩa, rửa dụng cụ, để cửa mở thêm | Mọi người |
Phần lau dọn chiếm phần lớn thời gian; phần đốt bột chỉ chừng nửa giờ đến một giờ. Thời gian chờ khô giữa hai phần thường từ mười lăm phút đến nửa giờ tuỳ trời.
Thời gian chờ: bao lâu là đủ
Sàn gạch sau khi lau nước lá. Ngày khô, có gió, cửa mở: mười lăm, hai mươi phút. Ngày nồm: có thể lâu hơn nhiều, nên lau khô lại bằng cây lau vắt kiệt hoặc khăn khô ở những lối người cầm đĩa sẽ đi qua.
Sau khi lau rượu gừng. Rượu bay hơi nhanh, nhưng mùi rượu còn tức là hơi cồn còn. Chờ tới khi đứng gần chỗ vừa lau không còn ngửi thấy mùi rượu, thường mười lăm, hai mươi phút với cửa mở. Đặt đĩa bột xa những chỗ vừa lau rượu.
Ngưỡng cửa vừa vẩy nước muối. Chờ khô hẳn; nếu cần đặt đĩa ngay chỗ ấy, lau khô bằng khăn trước. Muối ướt dưới đáy đĩa nóng có thể làm đĩa nứt và để vệt trên gạch.
Mùi hoá chất nếu có dùng chất tẩy rửa. Nếu buổi sáng có dùng javel hay chất tẩy mạnh ở nhà tắm, chờ hết mùi hoá chất và xả nước sạch kỹ trước khi mang lửa vào phòng đó.
Nhà có trẻ nhỏ, người nhạy cảm: kết hợp thế nào
Với những gia đình này, cách kết hợp nên nghiêng hẳn về phía nước lá, phần khói thu nhỏ tối đa:
- Lau nước lá đầy đủ các phòng, kể cả phòng của trẻ; phòng em bé có thể chỉ lau nước sạch nếu da trẻ nhạy.
- Không mang đĩa bột vào phòng trẻ sơ sinh, phòng người mẹ sau sinh, phòng người bệnh phổi.
- Đốt rất ít bột, chỉ đặt đĩa ở cửa chính hoặc ngoài hiên, không cầm đi qua các phòng.
- Đưa trẻ nhỏ, người nhạy cảm, thú cưng ra ngoài trong lúc đốt và chờ nhà thông thoáng mới về.
- Nếu người lớn trong nhà đồng ý, có thể bỏ hẳn phần đốt, giữ phần nước lá và mở cửa đón nắng gió.
Cách này giữ được cả hai vế: người lớn thấy nếp được giữ, người nhạy cảm không phải hít khói. Phần lớn ông bà đều chấp nhận khi được giải thích là vì sức khoẻ của cháu.
Chuẩn bị đồ cho cả hai phần
Gom đồ cho phần nước và phần lửa thành hai khu riêng giúp không lẫn và không vướng:
- Khu nước (trong bếp hoặc nhà tắm): nồi nước lá đã lọc, hai xô, khăn chia màu, cây lau nhà, găng tay, chén rượu gừng và chén nước muối nếu có nếp.
- Khu lửa (một chiếc khay đặt trên bàn cao gần cửa): gói bột, thìa, đĩa sứ dày, khay kim loại kê đĩa, bật lửa dài, nắp kim loại để dập, khăn ẩm.
- Không để lẫn: chén rượu gừng không đặt trên khay lửa; xô nước không để cạnh chỗ đặt đĩa bột.
- Đồ dùng chung: túi rác, chổi, hót rác, đèn pin cho góc tối.
Hai khu riêng còn giúp chia người dễ: người lo phần nước không cần chạm vào đồ lửa, người lo phần lửa biết mọi thứ mình cần đã nằm trên một chiếc khay. Khay lửa nên đặt ở chỗ cao, trẻ nhỏ không với tới, cho tới lúc bắt đầu đốt.
Căn hộ chung cư: kết hợp sao cho gọn
Căn hộ có diện tích nhỏ và thường có đầu báo khói, nên phần nước lá nên làm đầy đủ, còn phần bột nên thu gọn. Lau nước lá cả căn, mở cửa ban công, chờ khô; sau đó đốt một lượng bột nhỏ, đi nhanh qua các phòng hoặc chỉ đặt đĩa ở phía trong cửa chính. Báo trước ban quản lý về việc đốt và hỏi cách xử lý đầu báo khói.
Nếu toà nhà không cho đốt, phần nước lá chính là toàn bộ buổi tẩy uế. Nhiều gia đình thêm một chậu nước lá nhỏ đặt ở cửa trong ngày đầu dọn vào, thay cho đĩa bột, cũng giữ được ý khép lại và mở đầu. Không có gì thiếu sót trong cách làm này.
Nước đã lau ở căn hộ đổ vào ống thoát sàn hoặc bồn cầu; tro bột, nếu có, đợi nguội rồi bỏ vào túi rác, mang xuống điểm tập kết, không đổ xuống thùng rác hành lang khi chưa chắc tro đã nguội hẳn.
Những lỗi hay gặp khi kết hợp
Lỗi phổ biến nhất là đốt bột ngay khi vừa lau xong, sàn còn ướt, vì sốt ruột. Người cầm đĩa trượt chân ở cầu thang, đĩa rơi, than văng ra. Thà chờ thêm mười phút còn hơn.
Lỗi thứ hai là đặt đĩa bột cạnh xô nước lá ở cửa cho "đủ bộ". Nước văng vào đĩa nóng có thể làm đĩa nứt; người đi qua dễ đá phải cả hai. Xô nước lá cất vào trong khi bắt đầu đốt.
Lỗi thứ ba là lau rượu gừng lên ngưỡng cửa rồi đặt đĩa đúng chỗ ấy. Hơi cồn sát mặt sàn, đĩa than đặt lên, có thể bén thành ngọn lửa xanh khó thấy giữa ban ngày. Chỗ đặt đĩa không nên lau rượu.
Lỗi thứ tư là đổ nước lá thừa lên tro còn nóng để dập cho nhanh. Đĩa sứ nóng gặp nước có thể nứt, hơi nước và tro bắn lên. Chờ tro tự nguội.
Sau buổi tẩy uế: dọn và nghỉ
Khi đĩa bột đã tàn và nguội, đổ tro ra ngoài theo nếp, rửa đĩa. Lau nhẹ chỗ đặt đĩa bằng khăn ẩm để hết tro mịn. Nước lá còn thừa đổ đi, xô và khăn rửa sạch, phơi khô. Để cửa mở thêm ít nhất nửa giờ, tới khi trong nhà chỉ còn thoảng mùi lá và mùi thảo mộc.
Sau đó, nhiều gia đình dọn đồ vào nhà mới, hoặc cùng nhau ăn một bữa cơm đơn giản. Đó là lúc buổi tẩy uế thật sự kết thúc, khi ngôi nhà đã sạch, thơm, thoáng và người trong nhà đã yên lòng.
Nếu đây là lần đầu gia đình tự làm trọn bộ, ghi lại vài dòng: nấu bao nhiêu lá, dùng mấy thìa bột, chờ bao lâu, chỗ nào chưa ổn. Lần sau sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
Nếu muốn kết hợp lau nước lá với bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Có thể đốt bột trước rồi lau nước lá sau không?
Có thể, nhưng không tiện. Tro và muội từ khói sẽ bị lau thành vệt, nước lá nhanh bẩn, và người lau phải làm việc trong mùi khói. Lau nước lá trước, đốt bột sau thì gọn và sạch hơn.
Có cần lau nước lá lại sau khi đốt bột không?
Thường không cần lau lại cả nhà. Chỉ lau nhẹ chỗ đặt đĩa, bậu cửa gần đó nếu có tro mịn. Mở cửa thông gió là đủ cho khói tan.
Nhà nhỏ có cần làm cả hai không?
Không bắt buộc. Nhiều nhà chỉ lau nước lá và mở cửa; nhiều nhà chỉ đốt bột sau khi lau dọn bằng nước thường. Kết hợp cả hai là theo nếp nhà và mong muốn của người lớn, không phải yêu cầu.
Dùng rượu gừng thì chờ bao lâu mới đốt bột?
Chờ tới khi không còn ngửi thấy mùi rượu ở chỗ vừa lau, thường khoảng mười lăm đến hai mươi phút khi cửa mở. Đặt đĩa bột ở chỗ không lau rượu để chắc chắn an toàn.
Nước lá và bột tẩy uế có nên chọn cùng mùi không?
Không cần. Nhiều nhà thích lá bưởi thanh đi cùng bột thảo mộc ấm. Nếu trong nhà có người nhạy với mùi, chọn nước lá nhẹ và dùng ít bột để hai mùi không chồng lên nhau quá đậm.
Có nên vẩy nước lá vào đĩa bột cho bớt khói không?
Không nên. Nước làm bột tắt không đều, bốc khói ẩm cay hơn, và đĩa nóng có thể nứt. Muốn giảm khói thì dùng ít bột ngay từ đầu, hoặc chụp nắp kim loại để dập.