Trong một đợt tẩy uế nhà, đồ vải là phần quyết định nhà có thật sự thơm sạch hay không: rèm, thảm, chăn, gối, nệm giữ bụi, ẩm, mùi mồ hôi và cả khói của chính buổi tẩy uế. Thứ tự hợp lý là gỡ đồ vải ra trước, giặt và phơi trong lúc làm phần còn lại của nhà, chỉ treo lại khi vải đã khô hẳn và nhà đã thông thoáng.
Gỡ rèm, chăn ra trước khi đốt bột còn có lợi về an toàn, vì rèm buông gần đĩa lửa là một trong những nguy cơ cháy hay gặp nhất. Bài này đi qua thứ tự trong ngày, cách xử lý từng loại đồ vải, cách đọc nhãn giặt, cách phơi đồ dày cho khô tới lõi, và cách làm với những thứ không giặt được như nệm và sofa.
Vì sao đồ vải quyết định cảm giác sạch của cả căn nhà
Bề mặt cứng như sàn gạch, mặt bàn, cánh tủ lau một lượt là sạch. Đồ vải thì khác: sợi vải có vô số khe nhỏ giữ lại bụi mịn, da chết, lông thú, hơi ẩm và các phân tử có mùi. Một tấm rèm dày treo hai năm không giặt, khi gỡ xuống và giũ ra ngoài nắng sẽ thấy bụi bay thành lớp. Chính tấm rèm ấy làm căn phòng có mùi "cũ" dù sàn vừa được lau.
Đồ vải cũng là nơi giữ khói lâu nhất. Khói từ bếp, khói thuốc lá, và khói của chính buổi đốt bột tẩy uế đều bám vào vải. Vì thế nếu đốt bột khi rèm, chăn, thảm vẫn nằm nguyên chỗ, nhà sẽ còn mùi khói nhiều ngày sau, và người trong nhà dễ nghĩ rằng buổi tẩy uế "chưa sạch".
Không chỉ mùi, đồ vải còn là nơi mạt bụi nhà sinh sống, nhất là chăn, gối, nệm, thảm trong phòng ngủ ẩm. Mạt bụi và chất thải của chúng là tác nhân dị ứng quen thuộc với người viêm mũi dị ứng, hen suyễn. Giặt đồ vải định kỳ ở nhiệt độ nhãn cho phép, phơi khô và giữ phòng không quá ẩm là cách giảm mạt bụi mà các hướng dẫn về dị ứng thường nhắc tới.
Thêm một lý do thực tế: đợt tẩy uế thường diễn ra vào dịp cuối năm, sau tang, sau ốm hoặc khi chuyển nhà, những lúc gia đình vốn đã muốn làm mới không gian. Giặt toàn bộ đồ vải vào đúng dịp đó là cách dễ nhớ để đồ vải được giặt đều đặn ít nhất mỗi năm một lần.
Thứ tự trong ngày: gỡ vải trước, treo lại sau cùng
Một ngày tẩy uế nhà có đồ vải đi kèm thường diễn ra theo thứ tự dưới đây. Ngày nắng ráo, có gió là ngày phù hợp nhất:
- Sáng sớm, gỡ rèm, tháo vỏ gối, vỏ chăn, ga giường, cuộn thảm nhỏ. Giũ bụi ở ngoài sân hoặc ban công, không giũ trong nhà.
- Cho mẻ đầu vào máy giặt hoặc đem đồ dày tới tiệm giặt ngay buổi sáng để kịp phơi khi còn nắng.
- Trong lúc máy chạy, dọn và lau nhà từ cao xuống thấp: trần, quạt, nóc tủ, cửa sổ, đến sàn.
- Phơi mẻ giặt đầu ngay khi xong, đồ dày lên trước để có nhiều giờ nắng nhất.
- Làm phần tẩy uế theo tập quán khi nhà đã được lau, cửa mở rộng, không còn rèm buông gần chỗ đặt đĩa.
- Chờ nhà thông thoáng, hết mùi khói, rồi mới mang đồ vải đã khô hẳn vào treo, trải lại.
- Đồ chưa khô tới lõi thì để sang hôm sau phơi tiếp, không mang vào nhà cất.
Nếu nhà không có chỗ phơi đủ rộng cho tất cả, chia đồ vải ra hai ba ngày trước buổi tẩy uế: hôm trước giặt rèm, hôm trước nữa giặt chăn. Mục tiêu là ngày đốt bột, các món vải lớn không còn treo trong nhà.
Cách xử lý từng loại đồ vải
Mỗi loại đồ vải có cách làm riêng. Bảng dưới là hướng dẫn chung; khi nhãn của nhà sản xuất nói khác thì làm theo nhãn:
| Loại đồ | Giặt ở nhà được không | Lưu ý |
|---|---|---|
| Rèm vải dày, rèm cản sáng | Tuỳ trọng lượng và lớp tráng cản sáng | Lớp tráng có thể nứt nếu vắt mạnh, giặt nước nóng; rèm quá nặng nên đem tiệm |
| Rèm voan mỏng | Thường được, chế độ nhẹ | Cho vào túi giặt, không sấy nóng |
| Thảm nhỏ, thảm chùi chân | Thường được | Giũ bụi kỹ trước, phơi khô hẳn mặt đế cao su |
| Thảm lớn trải sàn | Khó | Hút bụi hai mặt, giặt tại tiệm hoặc dịch vụ giặt thảm |
| Chăn bông, chăn sợi tổng hợp | Tuỳ cỡ máy | Máy nhỏ quá tải dễ hỏng; đem tiệm nếu không vừa lồng |
| Chăn, gối lông vũ | Cẩn thận | Phải sấy hoặc phơi rất khô, lông vón và mốc nếu còn ẩm |
| Ruột gối bông | Thường được | Giặt theo cặp để máy cân, phơi lâu, đập cho bông tơi |
| Nệm, sofa vải không tháo vỏ | Không | Hút bụi, xử lý vết bẩn tại chỗ, phơi gió |
Tiệm giặt hay dịch vụ giặt thảm, giặt sofa có máy lớn và máy sấy công nghiệp, phù hợp với đồ cồng kềnh mà máy gia đình không gánh được. Hỏi trước tiệm về chất liệu, thời gian trả và cách họ sấy với đồ lông vũ.
Đọc nhãn giặt trước khi cho vào máy
Hình chậu nước. Cho biết có giặt nước được không và nhiệt độ tối đa, thường ghi bằng số độ hoặc số chấm trong chậu; hình bàn tay trong chậu là chỉ giặt tay; chậu có dấu gạch chéo là không giặt nước.
Hình tam giác. Liên quan đến chất tẩy. Tam giác có gạch chéo là không dùng chất tẩy; tam giác có hai vạch chéo bên trong thường chỉ cho dùng loại tẩy không chứa clo. Nhiều đồ màu, rèm in hoa sẽ loang nếu dùng nước javel.
Hình vuông. Liên quan đến cách làm khô. Vuông có vòng tròn bên trong là sấy máy, chấm trong vòng cho biết mức nhiệt; vòng tròn có gạch chéo là không sấy máy, chỉ phơi.
Hình bàn là và hình tròn. Bàn là có chấm cho biết mức nhiệt khi là; hình tròn đơn là giặt khô chuyên nghiệp. Đồ chỉ cho phép giặt khô thì đem tiệm, đừng thử giặt nước ở nhà.
Không có nhãn. Đồ cũ mất nhãn, đồ tự may thì chọn chế độ nhẹ nhất, nước thường, thử trước một góc khuất xem có ra màu không.
Phơi đồ dày cho khô tới lõi
Chăn bông, ruột gối, thảm dày thường khô mặt ngoài rất nhanh dưới nắng, trong khi lõi bên trong vẫn ẩm. Mang vào cất lúc này, vài ngày sau sẽ có mùi chua ẩm, thậm chí mốc đốm bên trong. Cách kiểm là bóp mạnh vào phần dày nhất và áp má vào: còn mát lạnh là còn ẩm.
Phơi đồ dày nên trải rộng trên hai sào song song chứ không vắt gấp đôi trên một sào, vì phần gấp sẽ khô rất chậm. Lật mặt sau vài giờ, đập nhẹ để bông tơi và gió lọt vào. Đồ lông vũ phải khô hẳn tuyệt đối; nếu không chắc, nhờ tiệm sấy lại. Ngày hôm đó không đủ nắng thì gom vào chỗ khô thoáng qua đêm, sáng hôm sau phơi tiếp, đừng gấp lại.
Mùa nồm hay mùa mưa dầm, đồ dày gần như không thể phơi khô tự nhiên. Khi đó nên dời đợt giặt lớn sang lúc trời khô, hoặc giao cho tiệm có máy sấy. Giặt mà không làm khô được thì còn tệ hơn không giặt, vì nhà sẽ thêm một nguồn ẩm và mùi.
Nệm, sofa và những thứ không giặt được
Nệm, sofa vải, gối tựa không tháo vỏ, ghế bọc nệm không thể cho vào máy. Vẫn có cách làm chúng sạch hơn trong đợt tẩy uế:
- Hút bụi kỹ hai mặt bằng đầu hút có bàn chải, đi chậm theo từng đường, chú ý đường may và khe nút.
- Rắc một lớp mỏng baking soda lên mặt nệm, để vài giờ rồi hút sạch. Cách này giảm được một phần mùi bám, không phải phép màu với mùi nặng.
- Xử lý vết bẩn tại chỗ bằng khăn ẩm có chút nước rửa chén pha loãng, thấm chứ không chà, rồi thấm khô bằng khăn sạch. Không đổ nhiều nước vì nước thấm vào lõi sẽ gây mốc.
- Phơi gió ở chỗ thoáng, có nắng nhẹ; nệm cao su và nệm foam nên tránh nắng gắt kéo dài theo khuyến cáo của nhiều nhà sản xuất.
- Dùng tấm bảo vệ nệm có thể giặt sau khi làm sạch, để lần sau chỉ cần giặt tấm này.
- Gọi dịch vụ giặt nệm, sofa khi có vết bẩn lớn, mùi nước tiểu, mốc bên trong hoặc nệm của người ốm nằm lâu.
Nệm đã mốc sâu, xẹp lún nặng, hay có mùi không hết sau khi làm sạch nhiều lần thì thay là lựa chọn hợp lý hơn. Một tấm nệm không thể làm sạch tới lõi sẽ luôn mang mùi vào phòng ngủ.
Tập quán quanh chuyện thay giặt đồ vải
Ở nhiều vùng, tập quán dọn nhà sau tang lễ, sau người ốm lâu hay khi về nhà mới đều có phần thay giặt chăn chiếu, rèm màn. Trong quan niệm dân gian, đó là cách khép lại một giai đoạn và bắt đầu lại. Về vệ sinh, đây cũng là việc đúng: đồ vải đã dùng lâu, đồ của người ốm cần được giặt sạch, phơi khô trước khi dùng tiếp.
Một số gia đình muốn xả đồ vải bằng nước lá cho thơm. Nước lá đun đặc có thể để lại vệt màu trên vải sáng; nếu muốn làm, thử trước ở một góc khuất, pha loãng và xả lại bằng nước sạch. Cách nấu nước lá là chủ đề riêng của chuyên mục nước lá trên trang.
Về chuyện đồ vải của người đã mất hay của người ốm nằm lâu, mỗi vùng có cách làm riêng: có nơi giặt sạch rồi dùng tiếp, có nơi đem cho, có nơi bỏ đi. Không có cách nào bắt buộc. Điều nên giữ là vệ sinh đúng: giặt riêng, phơi khô hẳn, đồ đã hỏng hay dính chất thải lâu ngày thì bỏ, và hỏi ý cả nhà trước khi quyết định với những món mang nhiều kỷ niệm.
Cuối cùng, khi treo rèm và trải chăn trở lại, nhà sẽ có mùi vải sạch thay cho mùi khói và mùi cũ. Đó thường là lúc người trong nhà thấy rõ nhất cảm giác "nhà mới" mà buổi tẩy uế nhắm tới.
Câu hỏi thường gặp
Rèm cản sáng có cho vào máy giặt được không?
Tuỳ loại. Rèm có lớp tráng cản sáng phía sau dễ nứt, bong nếu vắt mạnh hoặc giặt nước nóng. Xem nhãn, giặt chế độ nhẹ, vắt nhẹ và phơi thẳng; rèm quá nặng hoặc không có nhãn thì nên đem tiệm giặt.
Bao lâu nên giặt rèm cửa một lần?
Phần lớn gia đình giặt rèm vài lần mỗi năm, nhà sát đường nhiều bụi hoặc có người hút thuốc thì nên thường hơn. Giữa các lần giặt có thể hút bụi rèm bằng đầu hút bàn chải mỗi tháng một lần.
Có nên phơi chăn bông dưới nắng gắt cả ngày?
Nắng giúp khô nhanh và giảm mùi, nhưng phơi nắng gắt nhiều giờ liền có thể làm vải bạc màu, giòn sợi với một số chất liệu. Phơi buổi sáng và đầu chiều, lật mặt, rồi đưa vào chỗ thoáng là đủ.
Chăn của người ốm lâu nên giặt hay bỏ?
Phần lớn có thể giặt sạch ở nhiệt độ nhãn cho phép rồi phơi khô hẳn. Nếu người ốm mắc bệnh truyền nhiễm, làm theo hướng dẫn của cơ sở y tế về giặt đồ. Đồ đã hỏng, mốc sâu thì bỏ.
Giặt thảm lớn ở nhà bằng vòi nước có ổn không?
Thảm lớn ngấm rất nhiều nước, khó khô tới đế, dễ mốc và có mùi. Nếu không có sân rộng, nắng nhiều ngày và cách treo thảm thẳng đứng, nên giao cho dịch vụ giặt thảm có máy vắt và sấy.
Đồ vải đã bám mùi khói bột có giặt hết được không?
Mùi khói bám bề mặt thường giảm rõ sau một lần giặt và phơi gió. Đồ dày, đồ không giặt được thì cần thông gió nhiều ngày. Lần sau gỡ đồ vải ra trước khi đốt bột để tránh bám khói.