Dọn nhà sau đám tang thường làm trong một đến hai ngày sau lễ an táng: tháo rạp và trả đồ thuê mượn, xử lý hoa viếng, nến, sáp, rác, lau rửa sàn và lối đi nơi khách đến viếng, thông gió các phòng, rồi gia đình làm phần tẩy uế theo tập quán quê mình một cách nhẹ nhàng. Việc nặng nên để con cháu, họ hàng trẻ khoẻ hoặc đội dịch vụ tang lễ lo, người thân gần nhất được nghỉ ngơi.
Những ngày sau tang là lúc gia đình mệt cả thân lẫn lòng. Bài này không bàn về nghi lễ, vốn thuộc chuyên mục khác, mà chỉ đi qua phần việc nhà: thứ tự dọn dẹp cho gọn, ai làm việc gì, khác nhau giữa các miền ra sao, và cách giữ phần tập quán tẩy uế cho đúng ý gia đình mà vẫn an toàn, không làm ai thêm nặng nề.
Dọn nhà sau tang khác dọn nhà thường ở đâu
Đám tang tại nhà, dù ở phố hay ở quê, đều để lại một khối lượng việc lớn trong thời gian ngắn: rạp che, bàn ghế thuê, ấm chén mượn của hàng xóm, hoa viếng và vòng hoa, nến và sáp chảy, giấy tờ, phong bì, rác của hàng trăm lượt khách. Sàn nhà, sân, ngõ có dấu chân người ra vào suốt mấy ngày. Bếp nấu cho khách nhiều bữa liền.
Điểm khác lớn nhất là tâm trạng. Người dọn không chỉ dọn đồ, mà dọn trong lúc nhà vừa vắng một người. Vì vậy cách làm cần chậm hơn, có thứ tự rõ để không ai phải nghĩ nhiều, và chia việc sao cho người thân gần nhất như vợ, chồng, con của người mất không phải gánh phần nặng.
Về tập quán, nhiều gia đình Việt coi việc dọn và tẩy uế sau tang là cách khép lại những ngày tang lễ, đưa ngôi nhà trở lại nếp sinh hoạt. Về đời sống, đó đơn giản là trả lại không gian sống sạch sẽ, thoáng đãng cho những người còn ở lại.
Một điều nên biết trước: nhiều đơn vị dịch vụ tang lễ nhận luôn phần tháo rạp, thu dọn bàn ghế và rác lớn trong gói dịch vụ. Hỏi rõ từ lúc thoả thuận ban đầu, để sau lễ gia đình không phải lo thêm những việc nặng nhất, và biết phần nào mình còn phải tự làm.
Thứ tự việc trong hai ngày sau tang lễ
Bảng dưới là gợi ý cho đám tang tổ chức tại nhà phố hoặc nhà có sân ở quê. Gia đình điều chỉnh theo tục địa phương và lịch nghi lễ của mình:
| Thời điểm | Việc chính | Người làm hợp |
|---|---|---|
| Chiều hoặc tối ngày an táng | Thu gom rác lớn, hoa héo, nến tàn; cất phong bì, sổ ghi tên khách | Con cháu, họ hàng; một người tin cậy giữ sổ |
| Sáng hôm sau | Tháo rạp, trả bàn ghế, ấm chén thuê mượn; quét dọn sân, ngõ | Đội dịch vụ tang lễ, thanh niên trong họ |
| Trưa hôm sau | Lau rửa sàn các phòng có khách, cọ sáp nến, rửa bếp | Người trong nhà, họ hàng nữ hoặc dịch vụ vệ sinh |
| Chiều hôm sau | Mở cửa thông gió, phơi chăn chiếu dùng cho người thức đêm | Người trong nhà |
| Ngày thứ hai hoặc ba | Phần tẩy uế theo tập quán: lau nước lá, đốt bột nhẹ, tuỳ gia đình | Người lớn trong nhà chủ trì |
| Những ngày sau | Dọn phòng và đồ dùng của người đã khuất, khi gia đình sẵn lòng | Người thân gần nhất, không vội |
Phần dọn phòng và đồ riêng của người đã khuất được tách ra cuối cùng có chủ ý: đó là việc không nên làm vội trong lúc mọi người còn kiệt sức. Nhiều gia đình đợi qua tuần đầu, có nhà đợi tới sau 49 ngày.
Hoa viếng, nến, sáp và những thứ dễ bỏ sót
Một số thứ sau tang cần được xử lý riêng:
- Hoa viếng, vòng hoa: tháo dải băng có tên người gửi, gom lại để gia đình xem và ghi nhận nếu muốn; hoa héo bỏ vào rác hữu cơ, khung vòng hoa nhựa, xốp, kẽm tách ra bỏ riêng.
- Sáp nến chảy trên sàn, bàn: để sáp cứng hẳn, cạo bằng thẻ nhựa, phần mỏng còn lại đặt giấy thấm lên rồi là nhẹ bằng bàn là ấm để giấy hút sáp; trên đá, gỗ thì thử ở góc khuất trước.
- Tàn nhang, tro: để nguội hẳn rồi mới gom; không đổ tro còn ấm vào thùng rác nhựa hay túi rác chung.
- Đồ ăn còn thừa: những ngày đông người, thức ăn nấu sẵn để lâu không nên giữ; tủ lạnh dọn lại, lau sạch.
- Đồ thuê mượn: ghi lại đã mượn của ai, bao nhiêu, trả đủ và cảm ơn; đây là phần nhiều gia đình rất coi trọng.
Hàng xóm cho mượn bàn ghế, ấm chén, nồi niêu thường không đòi, nhưng trả lại sạch sẽ, đúng số và một lời cảm ơn là nếp ứng xử được quý ở mọi vùng.
Bếp, nhà vệ sinh và chăn chiếu sau những ngày đông người
Bếp. Mấy ngày tang, bếp nấu liên tục cho người giúp việc và khách ở xa. Sau lễ, dọn hết thức ăn thừa, rửa nồi lớn mượn của hàng xóm, lau bếp và tường bếp bám dầu mỡ, đổ rác hữu cơ ngay trong ngày để không có ruồi, chuột. Bình gas dùng nhiều thì kiểm còn bao nhiêu, van đã khoá chưa.
Nhà vệ sinh. Đây là chỗ nhiều lượt khách dùng nhất. Cọ rửa bồn cầu, lavabo, sàn bằng chất tẩy dành cho nhà tắm theo nhãn, thay khăn lau tay, đổ thùng rác. Không trộn các loại chất tẩy với nhau, mở cửa khi cọ.
Chăn chiếu, gối của người thức đêm. Người nhà, họ hàng thức canh nhiều đêm, nằm chiếu, đắp chăn mượn. Giặt hoặc phơi nắng toàn bộ, trả lại những món mượn. Chiếu cói, chiếu trúc lau bằng khăn ẩm rồi phơi.
Ấm chén, cốc nước. Rửa bằng nước rửa bát, tráng nước nóng, úp khô trước khi cất hoặc trả. Đếm lại để trả đúng số cho người cho mượn.
Tập quán các miền: khác ở cách, giống ở ý
Ở nhiều vùng miền Bắc, sau khi đưa tang về, có nơi đặt chậu nước lá ở cổng để người đi đưa tang rửa tay, rửa mặt trước khi vào nhà; trong nhà quét dọn, có nhà đốt bột hoặc đốt vỏ bưởi khô ở các phòng. Ở miền Trung, nhiều nơi giữ tục nấu nước lá như bưởi, sả, lá ổi để lau nhà, vẩy ở cửa. Ở miền Nam, nhiều gia đình rửa tay bằng nước lá hoặc nước có chanh, lau nhà, mở hết cửa cho thoáng, có nơi rắc muối gạo ở ngõ.
Những tục này khác nhau theo từng làng, từng dòng họ, có khi trong cùng một tỉnh cũng không giống nhau. Điều chung là ý muốn gột rửa, khép lại những ngày tang, đưa nhà về nếp thường. Không có cách nào “đúng” hơn cách nào; gia đình nên làm theo lời người lớn trong họ, những người hiểu tục quê mình.
Cũng có gia đình không giữ những tục này, chỉ dọn dẹp, lau rửa, mở cửa thông gió. Đó cũng là một lựa chọn trọn vẹn, nhất là khi cả nhà đều mệt và muốn mọi thứ đơn giản.
Phần tẩy uế: làm nhẹ nhàng và an toàn
Nếu gia đình làm phần tẩy uế, nên chọn lúc nhà đã được dọn sạch, khách đã về hết, và người làm đã được nghỉ ngơi. Cách phổ biến là lau khung cửa, bậu cửa, sàn lối đi bằng nước lá đã nấu và để nguội, hoặc đốt một lượng bột tẩy uế nhỏ trên đĩa sứ, đặt trên nền gạch, mang qua các phòng rồi để tàn ở gần cửa chính.
Những ngày sau tang, trong nhà thường có người già yếu, có người mất ngủ nhiều đêm, có trẻ nhỏ. Khói nên ít, cửa nên mở, người nhạy cảm nên ra ngoài lúc đốt. Không đặt đĩa bột gần bàn thờ đang có nến, hương, không để đĩa cháy khi mọi người đã đi nghỉ. Người trông đĩa phải tỉnh táo; người vừa thức trắng nhiều đêm không nên nhận việc này.
Theo quan niệm dân gian, việc này giúp gia đình yên lòng bước sang những ngày sau tang. Nó không mang ý nghĩa xua đuổi hay ngăn điều gì; chỉ là một cách để mọi người cùng làm một việc nhỏ, khép lại một chặng. Nếu cần bột tẩy uế loại đóng gói nhỏ có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Chăm sóc người trong nhà trong lúc dọn
Người thân gần nhất của người đã khuất thường không muốn ngồi yên, nhưng cũng không nên làm việc nặng. Có thể giao cho họ những việc nhẹ, có ý nghĩa: xem lại danh sách khách viếng, sắp xếp ảnh, gấp lại khăn tang. Phần khiêng vác, cọ rửa, trả đồ để người khác lo.
Ăn uống của gia đình mấy ngày sau tang thường bị bỏ bê. Họ hàng, hàng xóm nấu giúp vài bữa, dọn tủ lạnh, rửa bát, là phần giúp đỡ thiết thực nhất. Người dọn nhà cũng nên để ý người già trong nhà: uống đủ nước, ngủ được, không ra vào khu bụi bặm, không đứng gần khói.
Nếu gia đình ở xa họ hàng, hoặc nhà chỉ còn một hai người, có thể thuê dịch vụ vệ sinh dọn phần nặng. Không có gì phải ngại; dịch vụ tang lễ nhiều nơi cũng nhận phần thu dọn sau lễ. Việc của gia đình lúc này là nghỉ ngơi và ở bên nhau.
Trẻ nhỏ trong nhà cũng cần được để ý. Những ngày tang, trẻ thấy người lớn khóc, nhà đông người lạ, nếp ăn ngủ đảo lộn. Khi dọn nhà, có thể cho trẻ làm việc nhỏ như xếp ghế, gom hoa vào giỏ, để trẻ thấy mình là một phần của gia đình, và thấy nhà đang trở lại bình thường. Trẻ không nên ở gần khu đốt bột hay chỗ cọ rửa bằng hoá chất.
Câu hỏi thường gặp
Sau đám tang bao lâu thì nên dọn nhà?
Phần dọn rạp, trả đồ, quét sân thường làm ngay ngày hôm sau. Lau rửa và tẩy uế trong một hai ngày tiếp theo. Phòng và đồ riêng của người đã khuất thì không cần vội, nhiều gia đình đợi qua tuần đầu hoặc lâu hơn.
Người mang thai có nên tham gia dọn nhà sau tang không?
Có thể làm việc nhẹ, nhưng nên tránh khiêng vác, hoá chất tẩy rửa mạnh, bụi và khói bột. Theo tập quán, nhiều nơi khuyên người mang thai tránh một số việc trong đám tang; gia đình nên tôn trọng lựa chọn của người đó, không ép buộc.
Có bắt buộc phải tẩy uế sau tang không?
Không. Đây là tập quán, gia đình làm cho yên lòng nếu muốn. Phần cần thiết là dọn dẹp, lau rửa, thông gió để nhà sạch sẽ trở lại. Nhiều gia đình chỉ làm phần này và thấy đủ.
Nến và nhang còn thừa sau tang có dùng tiếp được không?
Được, nếu còn nguyên và gia đình không kiêng. Cất ở chỗ khô, xa nguồn nhiệt. Một số gia đình theo tục không giữ lại đồ dùng trong tang lễ; đó là lựa chọn theo quan niệm của từng nhà.
Hàng xóm giúp dọn thì nên cảm ơn thế nào?
Một lời cảm ơn trực tiếp, trả lại đồ mượn sạch sẽ, đúng số là đủ. Nhiều gia đình mời một bữa cơm đơn giản sau khi mọi việc xong. Không có quy định cứng; sự chân thành là điều mọi người nhớ.
Có cần lau lại toàn bộ nhà không, hay chỉ chỗ khách ngồi?
Ưu tiên chỗ khách ra vào nhiều: phòng khách, sân, lối đi, nhà vệ sinh, bếp. Phòng ngủ ít người vào thì lau bình thường. Lau toàn bộ một lượt giúp nhà trở lại nếp, nhưng không cần làm trong một ngày nếu mọi người đã mệt.