Những góc kín như gầm cầu thang, gầm giường, phòng kho, nóc tủ, sau tủ lạnh là nơi bụi, ẩm, gián, chuột trú lâu nhất trong nhà, vì không ai đi qua và cây lau không với tới. Một lần dọn kỹ những góc này, rồi sắp lại sao cho gió và dụng cụ lau đi qua được, thường làm cả ngôi nhà đỡ mùi và đỡ bí hơn hẳn.
Tập quán tẩy uế cuối năm hay trước khi đón dịp lớn luôn bắt đầu bằng việc dọn nhà, và các góc kín là phần hay bị bỏ qua nhất vì vừa mệt vừa bẩn. Bài này đi qua từng loại góc, đồ dùng cần có, thứ tự làm để không bị kiệt sức giữa chừng, cách nhận ra dấu hiệu côn trùng hay ẩm nặng cần gọi người chuyên làm, và cách sắp lại để lần dọn sau nhẹ hơn.
Chuẩn bị trước khi chui vào góc kín
Góc kín bẩn theo kiểu khác mặt sàn: bụi dày, có thể có phân chuột, xác gián, mốc. Chuẩn bị đủ đồ để làm một lần cho xong:
- Khẩu trang vừa khít và găng tay cao su. Bụi lâu năm, phân chuột khô khi bị quét bay lên là thứ không nên hít. Đeo trước khi mở cửa kho.
- Đèn pin hoặc đèn đội đầu. Phần lớn góc kín không có đèn, nhìn bằng ánh sáng hắt từ ngoài vào sẽ bỏ sót.
- Máy hút bụi có đầu hút khe. Hút trước, lau sau. Quét bằng chổi làm bụi bay lên rồi rơi xuống chỗ vừa dọn.
- Khăn ẩm vắt kiệt và khăn khô. Lau ẩm để gom bụi mịn, lau khô ngay để góc kín không bị ướt.
- Túi rác dày và thùng phân loại: giữ lại, cho đi, bỏ. Quyết định ngay tại chỗ, không dồn đồ sang góc khác.
- Bình xịt nước lau thông thường. Không cần hoá chất mạnh; chỗ nào có phân chuột thì làm theo hướng dẫn riêng ở phần dưới.
Mở cửa sổ, bật quạt hướng ra ngoài trong lúc dọn để bụi đi ra thay vì quẩn lại trong nhà. Người bị dị ứng bụi, hen suyễn nên tránh phần việc này hoặc làm ở khâu lau cuối.
Gầm cầu thang: kho tạm thành ổ bụi
Gầm cầu thang trong nhà ống thường được tận dụng làm kho: xe đạp trẻ con, thùng nước, bình gas dự phòng, bao xi măng thừa từ hồi sửa nhà, đồ Tết cất từ năm ngoái. Vì lối vào hẹp và thấp, đồ được đẩy vào sâu dần, cái mới che cái cũ, và phần trong cùng có khi vài năm không ai thấy.
Cách làm là lôi hết ra. Không dọn từng phần, vì dọn từng phần thì đồ phía trong vẫn nằm đó. Lôi ra rồi mới hút bụi trần gầm, mặt dưới bậc thang, tường, sàn, đặc biệt là các khe giữa bậc và tường nơi mạng nhện và trứng gián hay bám. Kiểm chân tường xem có ẩm, có vết ố không, vì gầm cầu thang hay nằm sát nhà vệ sinh hoặc đường ống.
Khi xếp lại, chỉ để những thứ thật sự cần cất ở đó, đựng trong hộp có nắp, xếp trên kệ thấp cách sàn để còn lau được bên dưới. Bình gas dự phòng không nên cất ở gầm cầu thang hay chỗ kín không thoáng: nếu rò thì gas tích ở chỗ thấp và kín. Đồ dễ cháy như sơn, xăng, giấy báo cũ cũng không nên dồn vào nơi nằm ngay dưới lối thoát của cả nhà.
Gầm giường và nóc tủ: hai mặt phẳng không ai nhìn thấy
Gầm giường gom tóc, bụi vải từ chăn ga rơi xuống, thêm hơi ẩm từ người nằm phía trên. Giường kiểu hộp kín sát sàn còn khó hơn vì bên trong không có gió. Mỗi lần thay ga là dịp tốt để kéo giường ra một chút, hút bụi gầm. Nếu gầm có hộc chứa đồ, mở hộc ra phơi cho thoáng vài tiếng ít nhất mỗi mùa, kiểm xem có mùi mốc hay vết mọt không.
Nóc tủ quần áo, nóc tủ lạnh, nóc tủ bếp trên là chỗ bụi tích thành lớp dày, ở bếp còn quyện với dầu mỡ thành lớp dính. Dùng thang gấp chắc chắn, có người giữ, không đứng lên ghế xoay hay ghế nhựa. Lau nóc tủ bếp bằng nước ấm pha chút nước rửa chén, sau đó trải một lớp giấy báo hoặc giấy lót: lần sau chỉ cần thay giấy là xong.
Sau tủ lạnh và dưới máy giặt cũng là góc kín. Phía sau tủ lạnh có dàn tản nhiệt, bụi bám dày làm máy chạy nóng hơn; rút điện trước khi hút bụi phía sau. Dưới máy giặt hay đọng nước và cặn xà phòng, là nơi có mùi chua khó tìm. Kéo máy ra cần cẩn thận ống cấp và ống xả, nếu máy quá nặng thì nhờ thêm người.
Dấu hiệu gặp khi dọn và lúc nào cần người chuyên làm
Dọn góc kín cũng là lúc nhìn thấy những thứ bình thường bị che. Bảng dưới giúp phân biệt việc tự xử lý được và việc nên giao cho thợ hoặc dịch vụ:
| Thấy gì | Có nghĩa là | Tự làm hay gọi người |
|---|---|---|
| Hạt đen nhỏ như hạt gạo, mùi khai | Có chuột ra vào | Dọn theo cách làm ướt trước, bịt lỗ hổng; nhiều dấu vết thì gọi dịch vụ kiểm soát côn trùng, chuột |
| Chấm đen nhỏ như hạt tiêu ở góc tủ, vỏ trứng nâu | Có gián sinh sản | Dọn sạch, giảm nguồn thức ăn và ẩm; nếu thấy nhiều thì gọi dịch vụ |
| Đốm trắng hoặc đen lan rộng trên tường, gỗ | Mốc | Mảng nhỏ lau được; mảng lớn hơn bàn tay hoặc mọc lại nhanh thì gọi thợ xử lý ẩm |
| Bột gỗ mịn rơi dưới chân tủ, đường đất trên tường | Mọt hoặc mối | Không tự phun thuốc; gọi dịch vụ kiểm tra mối mọt |
| Vệt nước, sàn ẩm cố định một chỗ | Rò nước từ ống hoặc thấm | Gọi thợ nước, thợ chống thấm |
Với phân chuột, không quét khô và không hút bụi trực tiếp, vì bụi phân khô có thể mang mầm bệnh. Cách các cơ quan y tế khuyến cáo là đeo găng, khẩu trang, xịt ướt khu vực bằng dung dịch tẩy rửa gia dụng pha theo hướng dẫn trên nhãn, chờ vài phút rồi lau gom bằng khăn giấy, bỏ vào túi kín, sau đó rửa tay kỹ. Không pha trộn các loại chất tẩy khác nhau với nhau.
Thứ tự dọn để không kiệt sức giữa chừng
Dọn góc kín mệt vì phải cúi, chui, bê vác. Chia việc theo thứ tự dưới đây giúp làm xong trong một hai buổi mà không bỏ dở:
- Chọn một góc mỗi buổi. Gầm cầu thang một buổi, phòng kho một buổi; dọn cùng lúc nhiều góc thì đồ lôi ra tràn khắp nhà.
- Lôi hết đồ ra chỗ rộng, phân ba nhóm: giữ, cho, bỏ. Đồ không nhớ đã cất từ bao giờ phần lớn thuộc hai nhóm sau.
- Hút bụi từ trên xuống, trần, tường, kệ rồi tới sàn.
- Lau ẩm rồi lau khô, mở cửa, bật quạt cho góc khô hẳn.
- Kiểm dấu hiệu theo bảng ở trên và ghi lại nếu cần gọi người.
- Xếp lại ít hơn, dùng hộp có nắp, kệ cách sàn, để lại lối cho cây lau.
- Đem đồ bỏ ra khỏi nhà ngay trong ngày. Túi đồ cho đi để ở cửa nhà cả tuần là lại thành một góc kín mới.
Sau khi dọn, nhiều nhà làm thêm phần tẩy uế theo tập quán như rắc muối ở cửa kho, lau lại bằng nước lá. Đó là phần làm cho yên lòng; phần làm góc kín hết mùi là việc dọn và giữ khô.
Những thứ không nên cất trong góc kín
Góc kín ít gió, ít người qua lại và thường nằm ở chỗ thấp, nên có những món đồ đặt ở đó dễ hỏng hoặc dễ gây chuyện hơn đặt ở nơi khác:
- Gạo, đồ khô, bánh kẹo: hút ẩm, mốc, và là thức ăn cho chuột, mọt. Đồ ăn nên cất trong bếp, trong hộp kín, nơi được nhìn thấy hằng ngày.
- Bình gas, can xăng, sơn, dung môi: hơi gas và hơi dung môi nặng hơn không khí, tích lại ở chỗ thấp và kín. Những thứ này cần chỗ thoáng, xa nguồn lửa, xa lối thoát của nhà.
- Ắc quy, pin cũ, xe điện sạc trong gầm cầu thang: sạc xe điện hoặc để pin hỏng trong không gian kín sát lối đi lên xuống là rủi ro cháy. Sạc ở nơi thoáng, có người trông, và bỏ pin hỏng ở điểm thu gom.
- Giấy tờ quan trọng, ảnh cũ: ẩm làm giấy ố, dính, ảnh mốc. Nên cất trong hộp kín có gói hút ẩm, đặt ở tủ trong phòng ở chứ không ở kho.
- Quần áo, chăn màn cất lâu không bọc: hút mùi ẩm, bị gián, chuột làm tổ. Giặt sạch, phơi khô hẳn rồi mới cho vào túi hoặc hộp kín.
- Đồ gỗ và mây tre: dễ mốc và mọt khi nằm sát nền ẩm. Kê cao, để có gió, kiểm vài lần trong năm.
- Hoá chất tẩy rửa: để đứng, đóng nắp chặt, tách riêng các loại có tính axit và loại có javel, xa đồ ăn và ngoài tầm tay trẻ.
Nếu sau khi lọc ra mà gầm cầu thang trống đi một nửa, đó là kết quả tốt. Chỗ trống đó là chỗ gió đi qua và cây lau với tới được.
Giữ cho góc kín không quay lại như cũ
Góc kín bẩn lại nhanh vì nó vẫn kín. Muốn giữ, phải làm nó bớt kín: kệ có chân để thấy sàn, hộp trong suốt để biết bên trong có gì mà không phải lôi ra, cửa kho có khe thông gió hoặc để hé vài giờ mỗi tuần. Ở phòng kho không cửa sổ, một bóng đèn và một quạt nhỏ chạy vài giờ mỗi tuần giúp giảm ẩm đáng kể.
Ghi vào lịch dọn nhà định kỳ: gầm giường mỗi lần thay ga, nóc tủ mỗi tháng hoặc mỗi mùa, gầm cầu thang và phòng kho vài lần trong năm, trong đó có một lần vào dịp dọn nhà cuối năm. Mỗi lần chỉ mất vài chục phút nếu đồ đã được sắp lại hợp lý.
Cuối cùng là quy tắc cất đồ: một món vào thì một món ra. Kho không bao giờ đầy nếu mỗi lần mua đồ mới, đồ cũ cùng loại được cho đi hoặc bỏ. Quy tắc nghe đơn giản nhưng đó là thứ ngăn một góc kín trở lại thành ổ bụi sau vài tháng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên rắc vôi hay muối vào gầm cầu thang cho khô?
Không nên. Muối hút ẩm rồi chảy nước, làm ố nền và rỉ kim loại; vôi bột có tính kiềm mạnh, bay bụi vào mắt, da gây bỏng. Giữ góc khô bằng cách dọn bớt đồ, kê cao, thông gió và xử lý nguồn ẩm thì bền hơn.
Gói hút ẩm đặt trong kho có tác dụng không?
Gói hút ẩm hay hộp hút ẩm dạng hạt có tác dụng trong không gian nhỏ, kín như tủ, hộp đựng đồ, vali. Với cả một phòng kho, lượng ẩm vượt xa sức hút của vài gói, nên cần thông gió hoặc máy hút ẩm, còn gói hút ẩm để trong từng hộp.
Dọn gầm cầu thang có nên dùng máy xịt rửa áp lực?
Trong nhà thì không nên. Nước áp lực bắn vào khe tường, ổ điện, chân tường và đọng lại ở chỗ vốn đã ít gió, làm ẩm nặng hơn. Hút bụi, lau ẩm và lau khô là đủ cho góc kín trong nhà.
Thấy tổ gián trong phòng kho có tự xịt thuốc được không?
Có thể dùng sản phẩm diệt gián bán cho hộ gia đình đúng hướng dẫn trên nhãn, đặt xa tầm tay trẻ và thú cưng. Nếu thấy gián nhiều, xuất hiện cả ban ngày hoặc ở nhiều phòng, nên gọi dịch vụ kiểm soát côn trùng thay vì tự pha trộn thuốc.
Đồ người thân để lại trong kho nhiều năm có nên bỏ?
Đây là chuyện của cả gia đình, nên hỏi ý mọi người trước. Có thể giữ lại vài món có ý nghĩa, đựng gọn trong hộp kín, còn những món đã hỏng, mốc thì bỏ. Đồ còn dùng được có thể cho người cần.
Bao lâu nên dọn kỹ gầm cầu thang và phòng kho một lần?
Phần lớn nhà ở dọn kỹ vài lần mỗi năm là đủ nếu đồ đã được sắp gọn trong hộp, trên kệ. Nhà ẩm, nhà có chuột hoặc kho chứa đồ ăn thì nên kiểm thường hơn, ít nhất mỗi tháng nhìn qua một lần.