Lối vào là nơi tập quán tẩy uế chú ý nhiều nhất, vì theo quan niệm dân gian đó là chỗ mọi thứ đi vào nhà, và cũng là nơi bụi, giày dép, rác, lá rụng dồn lại nhanh nhất. Dọn lối vào cho gọn, sáng, thoáng gồm năm việc: cất giày dép, quét và lau hiên cùng ngưỡng cửa, sửa đèn, xử lý cây và chậu đọng nước, và giữ lối đi trống để ra vào an toàn.
Nhiều gia đình rắc muối, đặt đĩa bột hay vẩy nước lá ở cửa khi tẩy uế. Những việc đó có ý nghĩa với người làm, nhưng một lối vào chất đầy giày dép, túi rác, xe đạp cũ thì khó tạo ra cảm giác "nhà mới" dù có làm nghi thức gì. Bài này đi qua từng phần của lối vào nhà phố, nhà trong hẻm và căn hộ chung cư, kèm những điểm an toàn thường bị quên.
Vì sao lối vào là chỗ đáng dọn đầu tiên
Ai về nhà cũng đi qua lối vào, và đó cũng là thứ khách nhìn thấy đầu tiên. Một lối vào bừa bộn tạo cảm giác cả nhà bừa bộn, ngay cả khi phòng khách bên trong khá gọn. Ngược lại, một lối vào sáng sủa, giày dép cất gọn, sàn sạch làm người ta thấy nhẹ nhõm ngay từ bước chân đầu tiên, và đó chính là cảm giác mà tập quán tẩy uế muốn có.
Về vệ sinh, lối vào là nơi bụi đường, đất cát, nước mưa theo giày dép vào nhà. Thảm chùi chân bẩn, giày dép để ngổn ngang làm chỗ này luôn ẩm, có mùi, và là nơi gián, kiến tìm đến. Nhà ở mặt đường còn chịu thêm bụi xe cộ bám vào cửa cuốn, cửa kính, bậc thềm, khiến lối vào xám xịt sau vài tuần không lau.
Lối vào còn là nơi có nhiều bề mặt hay chạm tay nhất trong nhà: tay nắm cửa, khoá, công tắc đèn, chuông, tay vịn bậc thềm. Lau những chỗ này thường xuyên là một trong những việc vệ sinh đơn giản mà có ích, nhất là trong mùa có dịch cúm hay khi trong nhà có người ốm.
Về an toàn, lối vào là lối thoát chính khi có sự cố. Xe máy, xe đạp, thùng đồ, bình gas để chắn cửa có thể làm chậm việc thoát ra ngoài lúc cần, nhất là ban đêm. Dọn lối vào vì thế không chỉ là chuyện đẹp mắt, mà còn là chuyện mở đường cho cả nhà.
Giày dép, áo mưa, mũ bảo hiểm: thứ dồn ở cửa nhiều nhất
Phần lớn sự bừa bộn ở lối vào đến từ đồ đi đường. Mỗi món cần có chỗ của nó:
- Giày dép: mỗi người để một đôi đang đi ở cửa, còn lại cất vào tủ giày có lỗ thoáng. Tủ giày đặt sát cửa nhưng không chắn lối, có ngăn dưới cùng cách sàn để lau được. Giày ướt mưa để khô ở ngoài hiên rồi mới cất.
- Áo mưa: treo ở móc ngoài hiên hoặc chỗ có gió cho ráo nước, không gấp ướt nhét vào cốp xe hay túi. Áo mưa ẩm để trong nhà là nguồn mùi hôi và mốc.
- Mũ bảo hiểm: một kệ hoặc móc riêng, để thoáng lót mũ. Lót mũ có thể tháo giặt thì giặt định kỳ.
- Ô dù: một ống cắm có khay hứng nước, đổ nước sau mưa.
- Chìa khoá, thư, túi xách: một khay nhỏ hoặc móc treo gần cửa, để không bị đặt tạm lên tủ giày rồi ở luôn đó.
- Thảm chùi chân: giũ hằng ngày, giặt hằng tuần, phơi khô hẳn cả mặt đế. Thảm mục, đế cao su bong thì thay vì dễ trượt.
Nhà đông người thì đặt quy ước: giày không đi trong tuần cất vào tủ, cuối tuần ai để giày ngoài thì người đó dọn. Quy ước đơn giản mà giữ lối vào gọn hơn nhiều lần nhắc nhở.
Quét, lau hiên, bậc thềm và cửa chính
Làm theo thứ tự từ trên xuống, từ trong ra ngoài, để bụi rơi xuống chỗ chưa lau và được gom ra phía ngoài:
- Phủi mạng nhện, bụi ở trần hiên, đèn, khung cửa bằng chổi cán dài; đứng trên thang gấp chắc chắn nếu cần, có người giữ.
- Lau cửa chính hai mặt, tay nắm, khoá, chuông cửa. Cửa gỗ lau bằng khăn ẩm vắt kiệt rồi lau khô; cửa sắt chú ý chỗ hoen gỉ; cửa kính dùng khăn sợi nhỏ.
- Lau cửa cuốn với nhà mặt phố: hạ cửa xuống, lau mặt ngoài từ trên xuống, kiểm ray hai bên có rác, cát không.
- Quét và lau ngưỡng cửa, bậc thềm. Ngưỡng cửa là chỗ cát đất dồn vào khe nhiều nhất, dùng bàn chải nhỏ cạy khe.
- Quét hiên, sân trước, gom lá, rác, kiểm rãnh thoát nước trước nhà có bị tắc không.
- Rửa bậc thềm bằng nước nếu có chỗ thoát; tránh để nước tràn vào nhà hay chảy sang nhà hàng xóm.
- Để khô hẳn rồi mới đặt lại thảm, tủ giày, chậu cây.
Bậc thềm gạch men bóng rất trơn khi ướt. Nếu nhà có người già, cân nhắc dán băng chống trượt ở mép bậc, hoặc thay thảm có đế bám ở chân bậc. Đây là việc nhỏ mà giảm nguy cơ ngã đáng kể vào mùa mưa.
Ánh sáng lối vào: đẹp mắt và an toàn
Đèn hiên phải đủ sáng để nhìn rõ bậc. Đèn hiên mờ hoặc hỏng làm bậc thềm, ngưỡng cửa thành chỗ dễ vấp nhất vào ban đêm. Thay bóng hỏng, lau chao đèn bám bụi và xác côn trùng.
Đèn cảm biến chuyển động. Hữu ích cho nhà hay về muộn: tự sáng khi có người, tự tắt khi không cần. Chọn loại có thể chỉnh độ nhạy để không bật liên tục vì xe qua đường.
Ánh sáng ấm cho cảm giác dễ chịu. Đèn lối vào màu trắng ấm tạo cảm giác ấm cúng khi về nhà, trong khi đèn quá trắng, quá chói làm hiên lạnh lẽo và chói mắt hàng xóm.
Ổ điện ngoài hiên cần che mưa. Ổ cắm, công tắc ngoài trời nên có nắp che. Ổ điện ướt hoặc dây nối kéo dài từ trong nhà ra để cắm đèn trang trí là nguy cơ chập điện; việc đi lại dây điện nên nhờ thợ điện.
Ánh sáng ban ngày. Lối vào tối ngay cả ban ngày thường do cửa đặc không có kính, hoặc đồ chất chắn ô thoáng. Một ô kính mờ trên cửa hay một ô thoáng được dọn sạch đã đổi được cảm giác ở sảnh vào nhà.
Chậu cây, chậu nước và vật đặt trước cửa
Chậu cây trước cửa làm lối vào tươi hơn, nhưng cũng đem theo lá rụng, đất bắn, nước đọng dưới khay. Khay hứng nước đọng vài ngày là chỗ muỗi đẻ trứng, nhất là mùa mưa. Đổ nước khay sau mỗi lần tưới hoặc mỗi lần mưa, hoặc dùng chậu có khay nông và rải sỏi để nước không đọng thành vũng.
Một số nhà theo tập quán đặt chậu nước, bát nước hay các vật dân gian trước cửa. Với chậu nước, điều cần giữ là thay nước thường xuyên, không để thành nơi muỗi sinh sản. Với cây có gai như xương rồng đặt ở cửa, nên đặt cao hoặc lùi vào góc, tránh lối đi của trẻ nhỏ. Chuyên mục muối, gạo và vật dụng dân gian trên trang có bài riêng về những vật này và cách dùng an toàn.
Dù đặt gì trước cửa, nguyên tắc là không chắn lối đi, không trơn trượt, không là chỗ đọng nước, không làm phiền lối đi chung với hàng xóm. Lối vào thoáng và an toàn quan trọng hơn số lượng vật đặt ở đó.
Thùng rác, túi rác và rãnh nước trước nhà
Ở nhiều nhà phố và nhà trong hẻm, thùng rác đặt ngay cạnh cửa vì tiện cho xe thu gom. Đây cũng là nguồn mùi, ruồi, gián và chuột lớn nhất ở lối vào. Thùng rác có nắp đậy kín, lót túi, rửa và phơi khô hằng tuần giảm được phần lớn vấn đề. Rác bếp, rác hữu cơ không nên để qua đêm trong thùng mở ở hiên; nếu giờ thu gom muộn, buộc chặt túi và đặt thùng cách cửa một khoảng.
Túi rác để tạm ở bậc thềm chờ mang đi là cảnh rất hay gặp và cũng là lý do lối vào nhanh có mùi. Đặt một chỗ cố định cho thùng rác, có nắp, đặt trên nền dễ rửa, và tập thói quen mang rác ra đúng giờ thu gom thay vì để sẵn từ chiều.
Rãnh thoát nước trước nhà, miệng cống, hố ga gần cửa nếu bị lá, rác, cát lấp sẽ đọng nước khi mưa, bốc mùi và là nơi muỗi sinh sản. Dọn phần lá, rác trên mặt rãnh trước nhà là việc gia chủ làm được; rãnh tắc sâu, cống chung bốc mùi thì báo tổ dân phố hoặc đơn vị quản lý thoát nước, không tự cạy nắp cống lớn vì nguy hiểm.
Căn hộ chung cư: cửa căn hộ và hành lang chung
Với căn hộ chung cư, "lối vào" gồm khoảng sảnh nhỏ trong căn hộ và đoạn hành lang trước cửa. Phần trong căn hộ dọn như nhà phố: tủ giày, móc treo, thảm chùi chân, đèn. Phần hành lang là không gian chung, chịu quy định của ban quản lý toà nhà và các quy định về phòng cháy.
Nhiều toà nhà không cho để tủ giày, xe đạp, chậu cây, thùng đồ ở hành lang vì làm hẹp lối thoát nạn và có thể cản trở khi có sự cố. Đọc nội quy toà nhà trước khi đặt bất cứ thứ gì ra ngoài cửa. Thói quen để giày dép ra hành lang cũng hay gây mùi và va chạm với hàng xóm.
Tập quán tẩy uế ở cửa căn hộ, như rắc muối hay đặt đĩa bột, cần tính đến hành lang chung: không rắc muối, gạo ra hành lang vì trơn và bẩn sàn chung, không đốt bột ở hành lang gần đầu báo khói. Nếu muốn làm phần nghi thức ở cửa, làm ở phía trong căn hộ, mở cửa căn hộ trong thời gian ngắn, dọn sạch ngay sau đó, và báo trước ban quản lý nếu có đốt.
Câu hỏi thường gặp
Có nên rắc muối trước cửa nhà sau khi tẩy uế?
Nếu gia đình muốn làm theo tập quán, rắc một ít ở phía trong ngưỡng cửa và quét sạch sau đó. Muối để lâu hút ẩm, làm ố gạch, gỉ chân cửa sắt và bản lề, nên không để qua nhiều ngày, không rắc ra lối đi chung.
Tủ giày đặt ngay cửa có gây mùi không?
Tủ giày kín, đặt giày còn ẩm vào là nguồn mùi. Chọn tủ có lỗ thoáng, để giày khô trước khi cất, lau tủ định kỳ và đặt gói than hoạt tính hoặc hộp hút ẩm bên trong. Tủ không chắn lối thoát là được.
Đèn hiên nên để sáng cả đêm không?
Tuỳ nhu cầu an ninh và thói quen của nhà. Đèn cảm biến chuyển động là cách cân bằng giữa an toàn và tiết kiệm điện. Nếu để sáng cả đêm, chọn bóng tiết kiệm và hướng ánh sáng xuống lối đi, không chiếu vào cửa sổ nhà bên.
Ngưỡng cửa gỗ cũ bị mục có cần thay không?
Ngưỡng cửa mục có thể làm vấp ngã và là chỗ mối mọt, ẩm. Nếu gỗ mềm, có lỗ, có bột gỗ rơi ra thì nên nhờ thợ mộc kiểm và thay, đồng thời kiểm khung cửa xung quanh xem có mối không.
Lối vào nhà trong hẻm luôn ẩm và tối, làm gì được?
Giữ rãnh thoát nước trước nhà thông, kê đồ cao khỏi nền, lắp đèn đủ sáng, chọn thảm có đế thoát nước, lau khô sau mưa. Nếu tường lối vào ẩm do nhà bên thấm sang, cần thợ chống thấm và nói chuyện với hàng xóm.
Có nên đặt nhiều chậu cây ở lối vào cho đẹp?
Vài chậu vừa phải làm lối vào tươi, nhưng nhiều chậu thì chắn lối, thêm nước đọng, lá rụng và muỗi. Chọn cây ít rụng lá, chậu có khay nông, đặt sát tường, không đặt ở chỗ người phải bước qua.