Tẩy uế xe là tập quán quen thuộc của nhiều tài xế xe tải, xe khách, xe dịch vụ: khi mua xe cũ, đầu năm trước chuyến chạy đầu tiên, sau va chạm hay sau chuyến chở đồ tang lễ. Cách làm an toàn là vệ sinh kỹ khoang xe và thùng hàng, lau nước lá ở cửa, bậc lên xuống, vô lăng, rồi nếu muốn đốt bột thì đặt đĩa trên nền đất bên ngoài xe, tuyệt đối không đốt trong cabin đóng kín.
Khoang ô tô nhỏ, kín, nhiều vật liệu dễ cháy (nỉ, nhựa, mút ghế), lại có bình xăng, bình ắc quy và hệ thống điện. Khói đọng trong cabin bám vào trần nỉ và điều hoà nhiều tuần. Bài này đi qua những dịp tài xế hay tẩy uế, cách làm sạch từng phần xe, và vì sao phần tập quán nên làm bên ngoài.
Những dịp tài xế hay tẩy uế xe
Trong giới lái xe, tục tẩy uế gắn với vài dịp quen thuộc. Mua xe cũ là dịp phổ biến nhất: người mua muốn "khép lại" quãng đường của chủ trước, nhất là khi không rõ chiếc xe đã trải qua những gì. Đầu năm, nhiều nhà xe làm trước chuyến chạy đầu tiên như một cách mở năm. Sau một vụ va chạm, kể cả va chạm nhẹ, tài xế thường muốn dọn xe kỹ cho yên lòng.
Xe chở người bệnh, xe chở đồ hoặc người đi đám tang, xe cứu thương dân sự cũng là những trường hợp nhiều tài xế làm tẩy uế theo tập quán. Ở đây phần vệ sinh có ý nghĩa thực tế rõ ràng: khoang xe chở người ốm cần được lau khử khuẩn bề mặt theo hướng dẫn y tế; xe chở đồ tang cần được dọn sạch hoa, giấy, nến rơi vãi.
Dù vì lý do nào, tài xế thường làm cho chính mình và hành khách yên lòng. Điều đó hoàn toàn chính đáng. Nhưng phần tập quán không thay được bảo dưỡng phanh, lốp, đèn; một chiếc xe an toàn trên đường trước hết là chiếc xe được kiểm tra kỹ thuật đầy đủ.
Vệ sinh khoang hành khách và cabin
Làm ở nơi thoáng, có bóng râm, xe tắt máy và rút chìa khoá:
- Mở hết cửa xe, cửa cốp, cửa thùng. Lấy hết đồ ra khỏi xe: thảm sàn, gối, áo trùm ghế, túi đồ cá nhân, giấy tờ cũ dưới ghế.
- Hút bụi sàn, khe ghế, rãnh cửa, dưới ghế. Với xe khách, đây là nơi tích nhiều rác nhất: vé cũ, vỏ bánh, đồ ăn rơi.
- Giặt hoặc cọ thảm sàn và phơi khô hẳn dưới nắng trước khi lắp lại; thảm ẩm là nguồn mùi mốc lâu dài trong xe.
- Lau bề mặt cứng (vô lăng, cần số, tay nắm cửa, tay vịn, khoá dây an toàn) bằng khăn ẩm và dung dịch vệ sinh nội thất xe phù hợp.
- Lau ghế theo chất liệu: ghế da dùng dung dịch cho da, ghế nỉ dùng máy giặt thảm hoặc dịch vụ vệ sinh nội thất nếu bẩn sâu.
- Vệ sinh hoặc thay lọc gió điều hoà cabin; đây là thứ quyết định xe có mùi hay không sau khi chạy điều hoà.
- Để cửa mở cho xe khô và thoáng ít nhất vài giờ trước khi đóng lại.
Thùng hàng xe tải: rác, dầu và mùi hàng cũ
Thùng hàng của xe tải có những vấn đề riêng tuỳ hàng đã chở. Thùng chở rau, cá, thịt thường có nước rỉ đọng ở rãnh sàn, gây mùi hôi và gỉ sét; cần xịt rửa, cọ rãnh và để khô hẳn. Thùng chở vật liệu xây dựng có bụi xi măng, cát trong khe; quét và rửa trước khi chở hàng khác. Thùng chở hoá chất, phân bón cần được làm sạch theo hướng dẫn của loại hàng đó, không dùng chung quy trình với thùng thực phẩm.
Dầu nhớt rò từ hàng hoá hay từ chính xe làm sàn trơn và là nguy cơ cháy. Dùng chất thấm dầu (mùn cưa, cát, bột thấm chuyên dụng) rồi quét đi, sau đó lau bằng chất tẩy dầu. Không đốt bột hay bất cứ thứ gì có lửa trong thùng còn dính dầu.
Mùi hàng cũ đeo bám thùng kín rất lâu. Cách đơn giản và hiệu quả là mở thùng phơi nắng, để gió lùa nhiều giờ. Treo túi than hoạt tính hay đặt khay bã cà phê trong thùng có thể hỗ trợ, nhưng không thay được việc rửa sạch nguồn mùi.
Vì sao không đốt bột trong cabin
Cabin ô tô là một không gian rất nhỏ, chỉ vài mét khối. Một đĩa bột đủ cho một phòng khách nhà ở sẽ làm cabin đặc khói chỉ trong vài phút. Hạt khói bám vào trần nỉ, ghế nỉ, khe điều hoà và lọc gió, khiến xe có mùi khói nhiều tuần, hành khách say xe dễ nôn hơn. Người ngồi vào xe ngay sau khi đốt có thể bị sặc, cay mắt.
Nguy cơ cháy cũng không nhỏ. Sàn xe có thảm, mút; dưới ghế thường có dây điện, có khi có hộp cầu chì. Xe đỗ ngoài nắng thì cabin rất nóng, vật liệu càng dễ bén. Nhiều nơi còn có thói quen để bật lửa, bình xịt, chai nước hoa trong hộc xe; những thứ này không hợp với bất kỳ ngọn lửa nào trong khoang.
Vì vậy, nếu muốn có phần khói theo tập quán, hãy đặt đĩa bột trên nền gạch hoặc nền đất cách xe vài bước, ở phía cuối gió, mở cửa xe cho thoáng, và đứng trông đến khi bột tắt. Khói ngoài trời tan nhanh, không đọng lại trong xe, và không đụng tới hệ thống điện hay nhiên liệu.
Phần tập quán: làm gì, làm ở đâu
Những nghi thức tài xế các vùng hay làm, và cách giữ an toàn khi làm:
| Nghi thức hay gặp | Cách làm an toàn | Không nên |
|---|---|---|
| Lau nước lá bưởi ở cửa, bậc lên xuống, vô lăng | Nước lá đun sôi để nguội, khăn vắt kỹ, lau xong lau khô | Lau ướt sũng lên táp-lô có nút điện, màn hình |
| Vẩy nước muối hoặc nước lá quanh xe | Vẩy nhẹ ở bánh xe, gầm ngoài; rửa lại phần kim loại nếu dùng muối | Vẩy muối lên thân xe, khoang máy (gây gỉ) |
| Đốt bột tẩy uế | Đĩa trên nền đất cách xe vài bước, cuối gió, có người trông | Đặt trong cabin, thùng hàng, gầm xe |
| Rắc muối gạo ở bánh trước chuyến đầu năm | Rắc ít, chạy qua là xong, quét chỗ đỗ | Rắc nhiều ra lòng đường gây trơn cho người khác |
| Treo túi thơm, bùa trên gương | Treo gọn, không che tầm nhìn | Vật treo đung đưa làm phân tâm khi lái |
Muối là thứ cần cẩn thận với xe: muối hạt và nước muối gây gỉ thân xe, gầm xe và các mối hàn. Nếu theo tập quán rắc muối, nên rửa lại bằng nước sạch phần kim loại bị dính sau đó.
Xe cũ mới mua: vệ sinh và kiểm kỹ thuật đi trước
Với xe cũ, người mua thường lo phần tẩy uế mà quên rằng việc quan trọng hơn nhiều là kiểm tra kỹ thuật: phanh, lốp, giảm xóc, dầu máy, nước làm mát, đèn, hệ thống điện. Việc kiểm tra và bảo dưỡng nên làm ở gara uy tín; định giá hay kiểm tra xe cũ trước khi mua là chuyên mục khác, ở đây chỉ nhắc rằng đó là bước không thể thay bằng nghi thức.
Sau khi đã kiểm kỹ thuật, vệ sinh nội thất một lượt kỹ là cách làm "mới" chiếc xe thực tế nhất: giặt ghế, thay lọc gió điều hoà, khử mùi thuốc lá nếu chủ cũ hút trong xe. Mùi thuốc lá bám vào trần nỉ rất sâu; khói hay hương thơm chỉ che lại, còn vệ sinh nội thất chuyên sâu mới làm giảm đáng kể.
Đồ của chủ cũ để lại trong xe (giấy tờ, ảnh, vật treo gương, tượng nhỏ trên táp-lô) nên hỏi lại họ trước khi bỏ. Giấy tờ có thông tin cá nhân thì trả lại hoặc huỷ đúng cách.
Sau va chạm: dọn xe và dọn tâm lý
Sau một vụ va chạm, việc đầu tiên là sửa chữa và kiểm tra an toàn xe ở gara, xử lý giấy tờ bảo hiểm và thủ tục liên quan theo quy định. Trong xe có thể còn mảnh kính vỡ, mảnh nhựa, vết máu nếu có người bị thương. Mảnh kính nhỏ nên được hút bằng máy hút bụi, không dùng tay; vết máu nên lau bằng găng tay và chất tẩy rửa phù hợp, khăn dùng xong bỏ vào túi kín.
Nhiều tài xế sau va chạm cảm thấy bất an mỗi lần ngồi vào xe. Tục tẩy uế sau sự cố giúp họ có một cái mốc để "bắt đầu lại", và điều đó có giá trị thật với người lái. Nhưng nếu cảm giác sợ hãi, mất ngủ, giật mình khi lái kéo dài nhiều tuần, đó là lúc nên nói chuyện với người thân hoặc gặp chuyên gia, chứ không phải tẩy uế thêm lần nữa.
Với nhà xe có nhiều tài xế, sau sự cố nên có buổi rút kinh nghiệm về cung đường, giờ chạy, thời gian nghỉ của tài xế. Đó mới là thứ làm chuyến sau an toàn hơn.
Giữ xe sạch giữa các dịp: nếp hằng ngày của nhà xe
Một chiếc xe được tẩy uế kỹ đầu năm mà sau đó không ai dọn thì chỉ một tháng là trở lại như cũ. Những nhà xe giữ xe sạch lâu thường có nếp đơn giản: cuối mỗi chuyến, phụ xe đi một lượt nhặt rác, kiểm tra dưới ghế; cuối tuần hút bụi và lau bề mặt hay chạm; mỗi tháng giặt áo trùm ghế và kiểm lọc gió. Túi rác treo ở đầu và cuối xe giúp hành khách không nhét vỏ bánh vào khe ghế.
Mùi trong xe khách phần lớn đến từ ba nguồn: thảm sàn ẩm, đồ ăn rơi vãi lâu ngày, và lọc gió điều hoà bẩn. Xử lý đúng ba nguồn này thì xe không cần đến hương liệu xịt phòng đậm đặc, thứ mà nhiều hành khách say xe rất sợ. Xe có mùi trung tính, thoáng, sạch thường được khách đánh giá dễ chịu hơn xe thơm nồng.
Với xe tải, nếp tương tự nằm ở thùng hàng: rửa thùng sau mỗi chuyến hàng có nước rỉ, quét sau mỗi chuyến hàng khô, kiểm tra rãnh thoát nước sàn thùng. Cabin xe tải đường dài là nơi tài xế ăn ngủ nhiều ngày, nên giữ chăn gối khô, thay định kỳ, không để đồ ăn thừa qua đêm.
Câu hỏi thường gặp
Đốt bột tẩy uế trong xe rồi mở cửa ra thì có sao không?
Vẫn không nên. Dù mở cửa, cabin nhỏ nên khói đặc rất nhanh và bám vào trần nỉ, ghế, lọc gió điều hoà; xe sẽ có mùi khói lâu ngày. Nguy cơ cháy thảm, mút ghế cũng có thật. Hãy đặt đĩa bên ngoài xe, cách vài bước.
Có nên rắc muối quanh xe theo tập quán không?
Có thể rắc ít ở chỗ đỗ hoặc bánh xe nếu gia đình muốn giữ tục, nhưng muối gây gỉ thân, gầm và mối hàn. Sau đó nên rửa lại phần kim loại bị dính bằng nước sạch, và quét muối ở chỗ đỗ để không làm trơn đường.
Xe mua lại có mùi thuốc lá nặng thì xử lý thế nào?
Mùi thuốc lá bám sâu vào trần nỉ, ghế và đường gió điều hoà. Cách hiệu quả là vệ sinh nội thất chuyên sâu, thay lọc gió điều hoà và để xe thoáng nhiều ngày. Khói hay hương thơm chỉ che mùi tạm thời.
Xe khách chở người ốm cần vệ sinh thế nào?
Lau các bề mặt hay chạm (tay vịn, khoá dây an toàn, tay nắm cửa) bằng dung dịch khử khuẩn phù hợp theo hướng dẫn y tế, giặt áo trùm ghế, mở thoáng xe. Nếu người ốm mắc bệnh truyền nhiễm, theo hướng dẫn cụ thể của cơ sở y tế về việc làm sạch phương tiện.
Treo vật trên gương chiếu hậu có ảnh hưởng an toàn không?
Vật treo to hoặc đung đưa mạnh có thể che một phần tầm nhìn và làm phân tâm khi lái. Nếu muốn treo theo tập quán, chọn vật nhỏ, dây ngắn, treo sát gốc gương và không để che kính lái.
Tẩy uế xe đầu năm nên làm lúc nào?
Nhiều tài xế làm trước chuyến chạy đầu tiên của năm, vào một buổi xe được nghỉ để có thời gian vệ sinh kỹ. Một số nhà chọn ngày theo lịch; việc xem ngày thuộc chuyên mục khác. Điều cần nhất là xe được kiểm tra kỹ thuật trước chuyến đi dài.