Khi tẩy uế nhà mới, phần bên ngoài gồm cửa chính, ngạch cửa, lối vào, sân, ban công và sân thượng thường được làm sau cùng và cũng là phần nhiều gia đình coi trọng nhất theo tập quán, vì đó là nơi “người vào, của vào”. Về thực tế, đây là nơi bám bụi đường, lá rụng, rêu, rác của thợ, và là chỗ đặt đĩa bột tẩy uế an toàn nhất vì thoáng gió, nền gạch hoặc xi măng.
Bài này đi theo đường một người bước từ ngõ vào nhà: cổng, lối đi, bậc thềm, ngạch cửa, khung cửa chính; rồi lên ban công, sân thượng. Mỗi chỗ có việc làm sạch riêng, cách làm phần tập quán gọn và những điều cần tránh để hàng xóm không phiền, người qua đường không vấp.
Vì sao cửa chính được coi trọng trong tập quán tẩy uế
Ở nhiều vùng, người ta coi cửa chính là “mặt” của ngôi nhà, nơi khách đến, nơi gia đình ra vào mỗi ngày, nơi đón lộc đầu năm. Vì vậy khi tẩy uế, phần lau khung cửa, ngạch cửa thường do chủ nhà tự tay làm, và đĩa bột tẩy uế thường được đặt ở gần cửa chính cho tàn hết, như một cách kết thúc buổi làm. Có nơi rắc ít muối hạt ở ngạch cửa, có nơi vẩy nước lá ra bậc thềm.
Những tục này là quan niệm dân gian, mỗi vùng mỗi khác, không có cách nào đúng hơn. Điều chung là ý muốn cái cửa nhà mình sạch sẽ, tươm tất, đón người vào dễ chịu. Về mặt thực tế, cửa chính cũng là chỗ bẩn nhanh nhất: bụi đường bám vào bản lề, ray cửa, tay nắm; nước mưa hắt làm mục chân cửa gỗ; ngạch cửa là nơi giày dép kéo cát vào nhà.
Vì thế làm sạch cửa chính kỹ một lần lúc về nhà mới vừa đáp ứng tập quán vừa giúp cửa bền hơn. Phần dưới đi từng việc cụ thể.
Làm sạch cửa chính và ngạch cửa
Áp cho cửa gỗ, cửa sắt, cửa nhôm kính, cửa cuốn của nhà phố:
- Mở cửa hết cỡ, quét mạng nhện ở mép trên khung cửa, ô thoáng, mái hiên.
- Hút hoặc chải bụi ở ray cửa, bản lề, khe dưới cửa; cửa cuốn thì quét lá, cát trong ray hai bên.
- Lau mặt cửa từ trên xuống bằng khăn ẩm vắt kiệt. Cửa gỗ không xịt nước trực tiếp; cửa sắt lau khô ngay để tránh gỉ.
- Cọ ngạch cửa, bậc thềm bằng bàn chải và nước, chỗ rêu dùng bàn chải cứng; xả sạch, quét khô.
- Tra dầu bôi trơn bản lề, ổ khoá nếu kêu, kẹt. Đây cũng là lúc đổi lõi khoá nếu chưa đổi.
- Phần tập quán: lau lại khung cửa, tay nắm, ngạch cửa bằng nước lá đã nguội. Nếu gia đình rắc muối ở ngạch cửa, để qua một đêm rồi quét gom bỏ đi.
Muối hạt để lâu trên ngạch cửa sắt, nhôm, đá tự nhiên có thể gây ố, gỉ, nhất là khi gặp nước mưa. Rắc một nhúm nhỏ, quét đi hôm sau là đủ giữ tục mà không hại cửa. Nước lá có bã thì lọc kỹ để bã lá không mắc vào ray.
Cổng, ngõ và lối đi chung
Nhà trong hẻm, trong ngõ thường có đoạn lối đi chung với vài nhà khác. Phần này nên làm sạch trong phạm vi trước cửa nhà mình: quét lá, nhổ cỏ khe gạch, khơi rãnh thoát nước. Không đặt đĩa bột tẩy uế ở lối đi chung, nơi người khác đi qua và trẻ con chạy chơi, vì dễ bị đá đổ, dễ làm bỏng chân.
Nhiều gia đình nhân dịp về nhà mới làm sạch cả đoạn ngõ trước cửa, sơn lại cổng, thay bóng đèn ngõ. Đây là cách làm quen hàng xóm tự nhiên nhất, và cũng là phần “làm mới” mà ai đi qua cũng thấy. Nếu muốn vẩy nước lá ở cổng theo tục quê, vẩy nhẹ ở phạm vi cổng nhà mình, không làm ướt lối đi chung lúc người khác đang qua lại.
Với nhà mặt phố, vỉa hè trước nhà thuộc không gian công cộng. Làm sạch thì tốt, nhưng không chiếm vỉa hè để đặt đồ tẩy uế, không đốt bột ngoài vỉa hè nơi người đi bộ qua lại.
Nhà có cổng sắt, hàng rào thì nhân dịp này kiểm bản lề, chốt cổng, chỗ gỉ chân cột. Cổng kẹt, chốt lỏng là chuyện nhỏ nhưng ngày nào cũng gặp. Sơn chống gỉ những vết bong trước khi sơn màu lại; nếu cổng quá cao hay nặng, nhờ thợ hàn kiểm mối hàn bản lề cho an toàn.
Đặt đĩa bột tẩy uế ở đâu bên ngoài nhà
Nếu gia đình đốt bột tẩy uế, phần bên ngoài là nơi thuận nhất vì thoáng. Nhưng không phải chỗ nào ngoài trời cũng an toàn:
| Vị trí | Hợp hay không | Lý do |
|---|---|---|
| Giữa sân lát gạch, xa tường, xa xe | Hợp | Thoáng, nền không cháy, dễ trông |
| Bậc thềm trước cửa chính | Hợp nếu bậc rộng, có người trông, không ai ra vào lúc đó | Là chỗ tập quán hay chọn; dễ vấp nếu bậc hẹp |
| Ban công có mái che, xa rèm | Hợp với lượng nhỏ | Thoáng, nhưng cần dọn đồ dễ cháy |
| Sân thượng có cây khô, mái tôn thấp | Không hợp | Gió mạnh làm bột bùng, tàn bay vào cây khô |
| Gần xe máy, can xăng, bình gas | Không bao giờ | Nguy cơ cháy nổ |
| Lối đi chung, vỉa hè | Không hợp | Không gian của người khác, dễ gây tai nạn |
Ngày gió to thì lùi buổi đốt bột hoặc chuyển vào trong nhà ở chỗ có che. Gió thổi tàn đỏ bay xa hơn người ta nghĩ, nhất là với bột khô, mịn. Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com; đọc kỹ phần lượng dùng và cách đặt đĩa trên bao trước khi làm.
Ban công và lô gia
Ban công nhà mới thường là chỗ thợ để đồ: vỏ bao, mẩu gạch, xô vữa, đầu thuốc lá. Dọn sạch, cọ sàn, khơi lỗ thoát nước, vì lỗ thoát tắc là nguyên nhân nước mưa tràn vào phòng. Lan can lau bụi; lan can sắt kiểm chỗ gỉ, mối hàn lỏng, nhất là nhà có trẻ nhỏ.
Theo tập quán, ban công là nơi “đón gió”, nhiều nhà vẩy nước lá ở đây hoặc đặt đĩa bột tẩy uế cho khói theo gió ra ngoài. Đây là cách làm hợp lý với nhà phố và căn hộ: khói không đọng trong phòng, mùi không bám đồ vải. Chỉ cần đặt đĩa xa rèm cửa ban công, xa chậu cây khô, và không để đĩa trên mép lan can.
Sau buổi tẩy uế, ban công nên giữ trống, sạch, đừng biến thành kho chứa thùng carton của đợt chuyển nhà. Một ban công gọn giúp cả căn phòng phía trong sáng và thoáng hơn, đúng với ý “làm mới” của buổi tẩy uế.
Sân thượng, sân sau và giếng trời
Sân thượng nhà ống thường là nơi bị bỏ quên nhất: lá rụng, rêu ở chân tường, nước đọng ở góc, đồ phế liệu của chủ cũ hoặc của thợ. Làm sạch sân thượng không chỉ cho đẹp, mà vì nước đọng là chỗ muỗi đẻ, rêu làm trơn trượt, lá tắc ống thoát gây thấm xuống tầng dưới. Khơi thông tất cả các ống thoát, cọ rêu bằng bàn chải cứng, dọn phế liệu.
Sân sau, khu giặt phơi thường có máy giặt, bình nóng lạnh năng lượng mặt trời, bồn nước. Kiểm bồn nước có nắp đậy kín không, có cặn không; nhà cũ thì nên súc rửa bồn trước khi dùng. Giếng trời lau kính mái lấy sáng nếu với tới an toàn, không trèo lên mái kính.
Phần tập quán ở những nơi này thường nhẹ: vẩy nước lá ở cửa ra sân thượng, hoặc đi đĩa bột qua khi tẩy uế từ tầng trên cùng xuống. Gió trên sân thượng mạnh hơn dưới đất, nên nếu có đốt thì chọn góc khuất gió, đặt đĩa trên nền, xa cây khô và mái tôn thấp.
Mái hiên, đèn cổng và chỗ để giày dép
Mái hiên trước cửa hay bị bỏ qua vì nằm cao: tổ chim, tổ ong nhỏ, mạng nhện, lá kẹt trong máng xối. Dùng chổi cán dài quét từ dưới lên, đứng trên thang chắc có người giữ chân thang. Tổ ong vò vẽ thì không tự xử lý. Máng xối tắc làm nước tràn xuống ngay cửa chính mỗi khi mưa, vừa bẩn vừa trơn trượt.
Đèn cổng, đèn hiên lau bụi, thay bóng cháy. Một lối vào sáng sủa buổi tối là thứ cả nhà dùng hằng ngày, khách đến cũng thấy dễ chịu, và giúp an ninh hơn. Nhiều người lớn tuổi coi việc giữ đèn cổng sáng là một nét “nhà có người ở” theo cách nghĩ dân gian.
Chỗ để giày dép ngay cửa nên được sắp từ đầu: một kệ thấp, một tấm thảm chùi chân có thể giặt. Giày dép mang bụi đường, đất cát vào nhà; có chỗ cởi giày rõ ràng ở cửa là cách giữ sàn nhà sạch lâu nhất sau buổi tổng vệ sinh và tẩy uế.
Giữ phần ngoài nhà sạch sau buổi tẩy uế
Buổi tẩy uế làm một lần, nhưng phần ngoài nhà bẩn lại nhanh hơn trong nhà. Vài thói quen nhỏ giữ được độ sạch:
- Quét bậc thềm, ngạch cửa mỗi sáng, mất chừng năm phút.
- Giặt thảm chùi chân mỗi tuần, phơi khô hẳn rồi mới trải lại.
- Khơi lỗ thoát nước ban công, sân thượng sau mỗi trận mưa lớn hoặc khi lá rụng nhiều.
- Lau tay nắm cửa chính, chuông cửa mỗi tuần, vì đây là chỗ nhiều tay chạm nhất.
- Cọ rêu bậc thềm, sân trước mùa mưa để tránh trơn ngã, nhất là nhà có người già.
- Không để rác, thùng carton tồn ở cửa qua đêm; chuột, gián bị hút tới từ đó.
Nhiều gia đình giữ tục quét sạch cửa nhà vào những dịp đầu tháng, cuối năm. Ở góc sinh hoạt, quét đều mỗi ngày còn có ích hơn, và đến dịp thì không phải dọn quá nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Có cần lau cửa chính bằng nước lá không, hay nước thường cũng được?
Phần làm sạch dùng nước thường, nước pha xà phòng nhẹ. Phần nước lá là theo tập quán, lau sau khi cửa đã sạch. Nếu gia đình không theo tục này, lau sạch bằng nước thường là đủ.
Rắc muối trước cửa có làm hỏng gạch không?
Rắc ít và quét đi sau một ngày thì thường không sao. Muối để lâu, gặp mưa, có thể làm ố đá tự nhiên, gỉ ray sắt, chết cỏ. Tránh rắc trên đá tự nhiên đánh bóng và ray cửa.
Nhà trong ngõ chung có nên tẩy uế ngõ không?
Chỉ làm sạch phần trước cửa nhà mình. Phần tập quán như vẩy nước lá thì giới hạn ở cổng nhà mình. Không đặt đĩa bột trong ngõ chung, nơi người khác qua lại.
Cửa cuốn có cần tẩy uế không?
Theo tập quán, nhiều nhà lau khung cửa cuốn và ngạch cửa như cửa thường. Về kỹ thuật, nên vệ sinh ray, tra dầu theo hướng dẫn của bên lắp đặt và kiểm motor, nút bấm.
Đốt bột ở bậc thềm có ảnh hưởng nhà bên cạnh không?
Có thể có nếu gió thổi khói sang. Chọn lúc gió nhẹ, dùng lượng nhỏ, báo trước hàng xóm sát vách. Nhà bên có người già, em bé thì chuyển chỗ đốt vào sân trong hoặc chọn cách lau nước lá.