Theo tập quán phổ biến, tẩy uế được làm trước lễ nhập trạch, khi nhà đã sạch và còn ít đồ: thường từ một đến ba ngày trước, hoặc muộn nhất là sáng sớm hôm lễ, xong trước giờ cúng ít nhất một hai tiếng để khói tan và sàn khô. Lễ cúng là phần sau, có trình tự và lời khấn riêng; buổi tẩy uế chỉ lo cho ngôi nhà sạch, thoáng, sẵn sàng.
Rắc rối hay gặp nhất không nằm ở cách đốt bột hay nấu nước lá, mà ở lịch: thợ sơn còn sửa dở, xe chở đồ đến trễ, khách mời tới trong lúc khói còn mù mịt. Bài này sắp việc theo mốc thời gian từ một tuần trước đến sáng hôm lễ, nói rõ việc nào phải xong trước buổi tẩy uế và việc nào để sau, áp cho cả nhà ở lẫn trường hợp nhập trạch kết hợp khai trương cửa hàng.
Lịch gợi ý từ một tuần trước đến sáng hôm lễ
Lịch dưới viết cho gia đình đi làm, chỉ rảnh buổi tối và cuối tuần. Ai có nhiều thời gian hơn có thể gộp các bước:
| Mốc | Việc chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trước 7 ngày | Chốt thợ sửa chữa phải xong; hẹn xe chở đồ; báo ban quản lý nếu ở chung cư | Thợ còn làm dở thì lùi buổi tẩy uế, đừng lùi việc sửa |
| Trước 4–5 ngày | Tổng vệ sinh: trần, đèn, cửa, bếp, nhà vệ sinh, sàn | Có thể thuê dịch vụ vệ sinh sau xây dựng nếu nhà mới sửa |
| Trước 2–3 ngày | Kiểm điện, nước, gas, khoá; dọn rác thải sửa chữa | Rác vữa, vỏ sơn không để lại trong nhà |
| Trước 1–2 ngày | Buổi tẩy uế: lau nước lá hoặc đốt bột, mở cửa thông gió | Nhà còn trống hoặc mới có đồ lớn |
| Tối hôm trước | Lau lại sàn phòng khách, chuẩn bị chỗ đặt lễ | Không đốt bột thêm lần nữa |
| Sáng hôm lễ | Mở cửa sớm, kiểm lại sàn khô, cất đồ vướng lối | Nếu phải tẩy uế sáng hôm lễ thì xong trước giờ cúng 1–2 giờ |
Chia như vậy để ba việc nặng nhất, gồm sửa chữa, tổng vệ sinh và chuyển đồ, không dồn vào cùng một ngày với lễ. Ngày lễ khi đó chỉ còn phần nghi thức và đón người thân, không ai phải cầm chổi chạy quanh lúc khách đến.
Những việc phải xong trước buổi tẩy uế
Tẩy uế là bước khép lại phần làm sạch, nên đặt nó sau những việc làm bẩn nhà hoặc làm nhà nguy hiểm:
- Sửa chữa và sơn. Mùi dung môi sơn và khói bột lẫn vào nhau rất khó chịu. Sơn tường xong nên để thông gió vài ngày, đến khi mùi nhạt hẳn rồi mới làm.
- Dọn rác xây dựng. Bao xi măng, thanh gỗ vụn, xốp, vỏ thùng sơn vừa dễ cháy vừa làm bụi bay. Không đặt đĩa bột tẩy uế ở nhà còn chất những thứ này.
- Tổng vệ sinh. Quét trần, lau đèn, cọ bếp và nhà vệ sinh, lau sàn. Tập quán nói đến “giải uế”, nhưng không ai muốn giải uế cho một ngôi nhà còn bụi vữa.
- Kiểm điện, gas. Biết chỗ aptomat tổng, van gas; dây điện tạm của thợ đã gỡ. Lúc đi đĩa bột qua bếp không nên có bình gas đang rò mùi.
- Báo ban quản lý (chung cư). Hỏi quy định về khói và đầu báo khói trong căn hộ. Nhiều toà nhà yêu cầu báo trước, có nơi không cho đốt.
Nếu một trong năm việc trên chưa xong, đổi lịch tẩy uế là hợp lý hơn đổi chất lượng làm sạch. Ngày giờ lễ nhiều nhà chọn theo lịch; nếu ngày đã cố định, cứ làm tẩy uế gọn bằng nước lá ở cửa và phòng khách cho kịp, phần còn lại làm sau.
Buổi tẩy uế diễn ra thế nào
Một buổi tẩy uế cho căn hộ hoặc nhà ống thường kéo dài khoảng một giờ, chia làm các bước:
- Mở tất cả cửa sổ, cửa ban công, bật quạt hút bếp và nhà vệ sinh. Đưa người nhạy khói, trẻ nhỏ, thú cưng ra ngoài hoặc sang nhà người thân.
- Nếu dùng nước lá: lau từ trong ra ngoài, bắt đầu ở phòng trong cùng, kết thúc ở bậu cửa chính. Giẻ vắt ráo, không để nước đọng trên sàn gỗ.
- Nếu đốt bột: đặt đĩa sứ trên một viên gạch hoặc khay kim loại, đổ bột thành ngọn nhỏ, mồi lửa ở đỉnh cho bột âm ỉ. Cầm khay đi chậm qua từng phòng, dừng ở mỗi phòng một lát, tránh lại gần rèm và giường.
- Kết thúc ở phòng khách gần cửa chính, đặt khay trên nền gạch, để bột tàn hết. Luôn có một người ngồi gần.
- Khi tro nguội hẳn, đổ vào túi giấy hoặc túi rác, lau đĩa. Để cửa mở thêm một đến hai giờ.
Lượng bột dùng theo hướng dẫn in trên bao của từng loại; với gói nhỏ khoảng vài chục gam, căn hộ hai phòng thường chỉ dùng một phần. Đốt nhiều không “sạch” hơn mà chỉ làm khói đậm, ám tường trắng mới sơn. Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Sau buổi tẩy uế, trước giờ lễ: những việc nên để lại
Có một số việc nên cố ý để sau buổi tẩy uế. Thứ nhất là đồ vải: rèm, chăn ga, thảm. Treo rèm trước khi đốt bột thì rèm giữ mùi khói nhiều ngày. Thứ hai là đồ ăn, hoa quả, đồ lễ: bày sau, khi khói đã tan, để không ám mùi. Thứ ba là trang trí, tranh ảnh: để khi nhà đã ở ổn định.
Phần bày lễ, chọn lễ vật, trình tự cúng và lời khấn thuộc chuyên mục lễ cúng, ở đây chỉ lưu ý về mặt không gian: chỗ đặt lễ nên là chỗ đã lau sạch, sàn khô, xa lối đi để không ai vấp, và nếu có thắp hương hay nến thì đặt trên bề mặt vững, tránh xa rèm vừa treo. Một ngôi nhà vừa đốt bột tẩy uế xong lại thắp nến cạnh rèm là chuyện dễ gặp hơn người ta nghĩ.
Trước khi bày lễ, nên đi một vòng kiểm lại: đĩa bột đã nguội và cất đi chưa, tro đã đổ chưa, có tàn rơi trên sàn gỗ hay thảm không. Tro bột tẩy uế nhìn tưởng đã tắt nhưng phần lõi có thể còn âm ỉ cả giờ sau, nhất là khi đổ dồn vào một chỗ.
Đến giờ lễ, mở cửa chính, giữ nhà thoáng. Khách mời thường đến sau lễ, lúc đó nhà đã không còn mùi khói, sàn khô và lối đi gọn là đủ.
Nhập trạch kết hợp khai trương: điểm khác ở cửa hàng
Nhiều gia đình vừa dọn về nhà vừa mở cửa hàng ở tầng trệt, nên lễ nhập trạch và khai trương làm gần nhau. Về phần tẩy uế, cửa hàng có thêm vài điểm cần nghĩ. Hàng hoá đã nhập về nên che kín hoặc chưa bày, nhất là thực phẩm, vải vóc, mỹ phẩm, vì khói bám mùi. Quầy thu ngân có máy móc thì tắt nguồn, tránh để khói và tàn tro rơi vào.
Cửa hàng mặt phố có nhiều người qua lại, đĩa bột phải đặt ở chỗ không ai vô tình đá trúng, không đặt ngay bậc cửa nơi khách bước vào. Nếu cửa hàng nằm trong toà nhà văn phòng hay trung tâm thương mại thì gần như chắc chắn có quy định về khói; khi đó dùng nước lá lau quầy và cửa là đủ cho phần tập quán.
Chuyện tẩy uế giúp đắt hàng hay không là quan niệm của từng người; điều làm khách quay lại vẫn là một cửa hàng sạch, sáng, thơm tho và người bán chu đáo. Làm phần tập quán cho yên lòng, còn phần kinh doanh thì dựa vào việc khác.
Một điểm hay bị quên ở cửa hàng là hệ thống báo cháy và camera. Cửa hàng mới lắp đặt thường có đầu báo khói nhạy; đốt bột ngay dưới đầu báo có thể làm chuông kêu giữa buổi lễ. Hỏi bên lắp đặt cách tạm che hoặc tạm ngắt đúng quy trình, và nhớ mở lại ngay sau khi khói tan.
Khi ngày lễ đã cố định mà nhà chưa kịp xong
Ngày nhập trạch nhiều khi được chọn trước, theo lịch hoặc theo ngày cả nhà rảnh, trong khi thợ làm chậm hơn dự kiến. Trường hợp này nên tách rõ hai thứ: phần lễ giữ đúng ngày, phần làm sạch và tẩy uế co lại cho vừa. Tối thiểu cần phòng khách, lối vào và chỗ đặt lễ thật sạch, khô; các phòng đang sửa dở thì đóng cửa, che bụi, không ai vào.
Không nên đốt bột tẩy uế trong một ngôi nhà còn vữa, sơn ướt, dây điện tạm vắt ngang. Nếu muốn giữ phần tập quán, lau nước lá ở cửa chính và phòng khách là đủ cho hôm đó; sau khi thợ xong việc, gia đình làm một buổi tẩy uế đầy đủ hơn cho cả nhà, coi như hoàn tất. Nhiều người lớn tuổi chấp nhận cách chia này khi được giải thích rằng làm trong bụi vữa là làm cho có, còn làm khi nhà sạch mới đúng ý “giải uế”.
Cũng nên nói trước với khách mời rằng nhà còn đang hoàn thiện, để không ai bất ngờ khi thấy một tầng đóng cửa. Khách đến mừng nhà thường quý sự chu đáo hơn là một ngôi nhà hoàn hảo.
Ai ở đâu trong lúc tẩy uế
Người làm chính. Một người cầm khay bột hoặc xô nước lá, đi theo lộ trình đã định. Người này nên mặc đồ gọn, tay áo không lòa xòa, tóc buộc gọn nếu tóc dài, đi dép đế bám vì sàn có thể còn ẩm.
Người hỗ trợ. Một người đi trước để mở cửa phòng, vén rèm nếu đã treo, bật quạt, và đứng lại ở tầng mà khay bột vừa đi qua để để ý tàn rơi. Nhà nhiều tầng thì người hỗ trợ là bắt buộc.
Người nhạy cảm với khói. Người mang thai, trẻ nhỏ, người có bệnh hen hay bệnh phổi, người đang ốm nên ở ngoài sân, ngoài hành lang hoặc sang nhà người quen trong khoảng một đến hai giờ. Khi về, nhà đã thoáng.
Thú cưng. Chim, mèo, chó nhỏ nhạy với khói hơn người. Đưa ra ngoài cùng lúc với trẻ nhỏ. Bể cá đã chuyển tới thì đậy nắp, tắt máy sục khí trong lúc có khói, bật lại sau khi nhà đã thoáng.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy uế cách ngày nhập trạch bao lâu là hợp?
Thường từ một đến ba ngày trước, khi nhà đã sạch và chưa bày lễ. Làm quá sớm, ví dụ trước cả tuần, trong khi thợ vẫn ra vào thì nhà lại bẩn. Nếu chỉ làm được sáng hôm lễ, nên xong sớm để khói tan hẳn trước giờ cúng.
Có cần tẩy uế lại sau lễ nhập trạch không?
Theo phần lớn tập quán thì không. Một buổi trước lễ là đủ. Sau lễ chỉ cần giữ nhà sạch như bình thường. Nếu sau này nhà có dịp đặc biệt như cuối năm, gia đình có thể làm lại, đó là dịp khác.
Ở chung cư không được đốt bột thì tẩy uế thế nào?
Dùng nước lá đã nấu và để nguội lau cửa chính, khung cửa, bậu cửa sổ, sàn phòng khách. Một số nhà rắc ít muối hạt ở cửa rồi quét đi sau. Như vậy vẫn giữ được ý nghĩa tập quán mà không vi phạm quy định toà nhà.
Ai nên là người đốt bột hoặc lau nước lá?
Thường là chủ nhà hoặc người lớn trong gia đình, nhưng không có quy định cứng. Người mang thai, người đang ho, khó thở không nên đứng cạnh đĩa bột. Quan trọng nhất là người làm phải ở lại trông đến khi bột tàn hết.
Nhà nhập trạch nhưng chưa dọn vào ở ngay thì có tẩy uế không?
Có thể làm như bình thường, nhưng nhớ đóng cửa và kiểm tro đã tắt hẳn trước khi về. Không để đĩa bột cháy trong nhà không có người. Nếu nhà bỏ trống tiếp vài tuần, trước khi vào ở nên mở cửa, lau lại bụi cho thoáng.
Khói bột làm ám tường mới sơn có xử lý được không?
Vết ám nhẹ thường lau được bằng khăn ẩm vắt kiệt với nước pha xà phòng loãng, thử trước ở góc khuất. Cách tốt hơn là đốt lượng ít, đặt đĩa xa tường và chờ sơn khô hẳn, hết mùi rồi mới làm.