Với nhà mới xây hoặc vừa sửa xong, thứ tự hợp lý là: dọn rác thi công, hút và lau bụi xi măng từ trên xuống nhiều lượt, thông gió cho mùi sơn và keo nhạt hẳn (thường ít nhất vài ngày đến một hai tuần tuỳ loại sơn và độ thoáng), rồi mới làm buổi tẩy uế theo tập quán. Làm ngược lại thì khói bột lẫn vào mùi dung môi, bụi vữa bám lên mọi thứ, mà đống rác gỗ, xốp còn trong nhà là nguy cơ cháy.
Theo quan niệm của nhiều gia đình, nhà vừa xây xong có nhiều người lạ ra vào, đất cát động chạm, nên cần “giải uế” trước khi ở. Về vệ sinh, nhà mới xây đúng là cần làm sạch đặc biệt, vì bụi xi măng mịn, bám dai và có tính kiềm, khác bụi sinh hoạt. Bài dưới đi qua từng giai đoạn, từ lúc thợ rút đi tới lúc ngôi nhà sẵn sàng cho buổi tẩy uế.
Bụi xây dựng khác bụi sinh hoạt ở đâu
Bụi xi măng, bụi vữa trát, bụi cắt gạch và bụi chà bả là những hạt rất mịn, bay lơ lửng lâu và lắng xuống thành lớp mỏng trên mọi bề mặt, kể cả bên trong tủ, rãnh cửa nhôm, lá quạt điều hoà. Quét khô bằng chổi thường chỉ làm chúng bay lên rồi đậu lại chỗ khác. Lau bằng một xô nước duy nhất thì nước nhanh chóng thành vữa loãng, kéo vệt trắng trên gạch.
Bụi xi măng có tính kiềm, tiếp xúc lâu có thể làm khô, rát da tay, và hít nhiều thì khó chịu đường thở. Vì vậy người dọn nên đeo khẩu trang loại lọc bụi mịn, găng tay, kính nếu phải quét trần. Trẻ nhỏ, người có bệnh phổi không nên ở trong nhà những ngày đang dọn bụi xây dựng.
Một khác biệt nữa là mùi. Nhà mới sơn có mùi dung môi; nhà lát sàn gỗ công nghiệp, đóng tủ gỗ ép có mùi keo; ron gạch mới, keo silicon cũng có mùi riêng. Các mùi này giảm dần nhờ thông gió và thời gian, không nên che bằng khói hay chất thơm, vì như thế chỉ khiến người trong nhà khó nhận ra khi nào không khí đã thật sự dễ chịu.
Thứ tự làm sạch nhà sau xây dựng
Thứ tự dưới viết cho gia chủ tự làm hoặc giám sát đội vệ sinh, áp cho nhà ống hai đến bốn tầng:
- Dọn rác thi công: bao xi măng, xốp, gỗ vụn, thùng sơn, vỏ keo. Gom ra ngoài, hỏi tổ dân phố hoặc đơn vị thu gom về chỗ đổ phế thải xây dựng.
- Gỡ màng bảo vệ trên cửa nhôm kính, mặt đá, thiết bị vệ sinh; màng để lâu dưới nắng rất khó bóc.
- Hút bụi khô từ trần, tường, khung cửa xuống sàn bằng máy hút bụi có lọc tốt, thay vì quét.
- Lau ẩm bề mặt từ trên xuống: tường, cửa, cầu thang, tay vịn. Dùng hai xô, một xô nước bẩn để giũ, một xô nước sạch, thay nước thường xuyên.
- Tẩy vết vữa, vết sơn bám trên gạch, kính bằng dụng cụ cạo chuyên dụng, nhẹ tay để không xước.
- Lau sàn nhiều lượt cho đến khi nước lau không còn đục trắng.
- Vệ sinh lại lưới lọc điều hoà, quạt hút, đèn vì bụi đã chui vào.
- Mở cửa thông gió, theo dõi mùi trong nhiều ngày.
Nhà nhiều tầng, kính cao, hoặc gia chủ không có thời gian thì thuê dịch vụ vệ sinh sau xây dựng là lựa chọn hợp lý; họ có máy hút công nghiệp và dụng cụ cạo kính. Gia chủ chỉ cần đi kiểm lại từng phòng theo danh sách trước khi nhận.
Thông gió bao lâu thì nên tẩy uế
Không có con số áp cho mọi nhà, vì phụ thuộc loại sơn, độ thoáng và thời tiết. Bảng dưới là cách tự nhận biết, dựa trên cảm nhận và quan sát:
| Tình trạng | Dấu hiệu | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Mới sơn xong vài ngày | Mùi dung môi rõ khi bước vào, cay mũi khi đóng cửa lâu | Chưa tẩy uế, chưa ngủ lại; mở cửa, bật quạt |
| Mùi đã nhạt | Mở cửa thì gần như không ngửi thấy, đóng cửa cả đêm sáng ra còn mùi nhẹ | Tiếp tục thông gió, lau bụi lần cuối |
| Mùi gần như hết | Đóng cửa nửa ngày vẫn không thấy mùi sơn, keo | Có thể làm buổi tẩy uế |
| Sàn gỗ, tủ mới | Mùi keo đọng trong tủ đóng kín | Mở cửa tủ phơi gió nhiều ngày, không xếp quần áo vội |
| Mùa nồm, mưa kéo dài | Sơn lâu khô, tường đổ mồ hôi | Kéo dài thời gian chờ, dùng máy hút ẩm nếu có |
Với sơn nước gốc nước thông dụng, nhiều nhà thấy mùi nhạt sau một hai tuần thông gió tốt; sơn dầu, sơn gỗ có dung môi mạnh thì lâu hơn. Đây là nhận xét chung để tham khảo, nên đọc thêm khuyến cáo của nhà sản xuất in trên thùng sơn và hỏi thợ đã dùng loại gì.
Ai làm phần nào: thợ, đội vệ sinh và gia chủ
Thợ xây, thợ sơn. Trước khi rút đi, đội thợ nên dọn rác thi công thô, gỡ dây điện tạm, cạo vết vữa lớn. Nên ghi việc này vào thoả thuận từ đầu, vì nhiều đội coi “xong việc” là lúc trát sơn xong, còn rác để lại cho chủ nhà.
Đội vệ sinh sau xây dựng. Nếu thuê, đội này lo phần hút bụi công nghiệp, cạo kính, tẩy vết sơn, lau nhiều lượt. Thoả thuận rõ phạm vi: có làm trong tủ, trên nóc tủ, rãnh cửa, ban công, mái không; có mang rác đi không.
Gia chủ. Kiểm lại từng phòng sau khi đội vệ sinh rời đi, ghi chỗ sót và đề nghị làm lại ngay hôm đó. Sau đó gia chủ lo phần thông gió, theo dõi mùi, và buổi tẩy uế theo tập quán của gia đình.
Người lớn tuổi trong nhà. Ở nhiều gia đình, ông bà là người giữ tục và muốn có mặt ở buổi tẩy uế. Nên mời họ đến khi nhà đã sạch bụi, không để người già hít bụi xi măng trong những ngày dọn dẹp nặng.
Những thứ dễ cháy phải dọn trước khi đốt bột
Nhà mới xây hay sửa thường còn sót những vật dễ bắt lửa ở chỗ không ngờ. Trước buổi tẩy uế có đốt bột, đi một vòng tìm và dọn:
- Xốp chèn, màng ni lông bọc thiết bị, giấy bìa lót sàn còn sót ở gầm cầu thang, sân thượng.
- Mùn cưa, gỗ vụn, nẹp gỗ thừa trong phòng làm tủ.
- Giẻ lau dính sơn dầu, dung môi: loại này có thể tự nóng lên khi vo cục, phải trải phẳng phơi khô rồi bỏ ra ngoài.
- Thùng sơn, can xăng thơm, dung môi còn dư: cất ra khỏi nhà hoặc vào chỗ thoáng, xa nguồn lửa.
- Bình gas mới mang về chưa lắp, dây điện tạm vắt ngang, ổ cắm nối dài của thợ.
- Rèm, nệm còn bọc ni lông vừa giao tới.
Danh sách này nghe giống việc của đội phòng cháy, nhưng thực tế những vụ cháy nhỏ lúc nhà mới hoàn thiện thường bắt đầu từ một mẩu giẻ dính sơn hay một tấm xốp nằm gần nguồn nhiệt. Một đĩa bột âm ỉ đặt cạnh đống xốp là đủ để biến buổi tẩy uế thành chuyện phải gọi cứu hoả.
Buổi tẩy uế cho nhà mới xây: những điểm riêng
Khi nhà đã sạch bụi và mùi sơn đã nhạt, gia đình làm buổi tẩy uế như bình thường: lau nước lá ở cửa chính, cầu thang, lối vào; hoặc đốt bột tẩy uế trên đĩa sứ, đi lần lượt từ tầng trên cùng xuống tầng trệt, kết thúc ở cửa chính. Với nhà mới xây, có vài điểm cần lưu ý thêm so với nhà cũ.
Tường mới sơn màu sáng dễ bị ám nếu đặt đĩa bột sát chân tường; đặt đĩa ở giữa phòng, trên viên gạch hoặc khay kim loại. Sàn gỗ mới không được đặt đĩa trực tiếp vì sức nóng có thể làm phồng, ố. Cầu thang có tay vịn gỗ, rèm mới treo, nệm mới còn bọc ni lông đều là vật dễ bắt lửa, không đi khay bột sát chúng. Đầu báo khói, nếu đã lắp, cần được hỏi bên lắp đặt cách tạm xử lý đúng quy trình.
Nhiều gia đình ở quê làm thêm việc rắc ít muối gạo ở bốn góc nhà hoặc ở cửa theo tục địa phương. Việc này vô hại nếu quét gom đi sau một ngày, không để muối nằm lâu trên nền gạch mới, vì muối hút ẩm có thể làm ố ron gạch.
Những việc nên làm trong tháng đầu ở nhà mới xây
Nhà mới xây cần một thời gian để “ổn”: bê tông, vữa trát tiếp tục khô, gỗ co giãn, các mối nối điện nước được thử dưới tải thật. Trong tháng đầu, nên mở cửa thông gió mỗi ngày, kể cả khi đã bật điều hoà; theo dõi vết nứt chân chim trên tường mới trát, phần lớn là nứt bề mặt do co ngót, nhưng vết nứt chạy chéo, rộng dần thì báo nhà thầu.
Ghi lại các chỗ thấm sau trận mưa đầu, ổ cắm lỏng, cửa kẹt, để gửi nhà thầu trong thời gian bảo hành. Đây là phần quan trọng hơn mọi nghi thức, vì sửa trong bảo hành thì không mất tiền, để lâu thì thành chuyện của mình.
Một việc nhỏ nhưng có ích: giữ lại vài viên gạch lát, một ít sơn đúng màu, vài thanh nẹp thừa, cất ở chỗ khô. Khi cần thay viên gạch vỡ hay dặm vết xước sau này, có sẵn đúng loại sẽ đỡ cả một buổi đi tìm. Phần còn lại của vật liệu thừa thì bỏ hoặc tặng, không để thành đống trong gầm cầu thang.
Theo tập quán, buổi tẩy uế đánh dấu ngôi nhà chuyển từ công trường thành chỗ ở. Theo đời sống, ngôi nhà chỉ thật sự thành chỗ ở khi những lỗi nhỏ ấy được phát hiện và sửa. Hai việc đi cùng nhau, không việc nào thay được việc nào.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đốt bột tẩy uế để át mùi sơn không?
Không nên. Khói chỉ phủ lên mùi sơn một lúc, và trộn hai loại mùi khiến không khí khó chịu hơn. Mùi sơn giảm nhờ thông gió và thời gian. Hãy chờ mùi nhạt hẳn rồi mới làm buổi tẩy uế.
Có cần mời thợ xây về dự buổi tẩy uế không?
Không cần. Một số nơi có tục cảm ơn đội thợ bằng bữa cơm khi bàn giao, đó là chuyện cảm ơn, không phải phần tẩy uế. Buổi tẩy uế thường chỉ người trong gia đình làm.
Rác thi công đốt ngoài sân được không?
Không nên. Xốp, nhựa, gỗ ép có keo, vỏ thùng sơn khi đốt sinh khói độc và dễ cháy lan. Gom lại, liên hệ đơn vị thu gom phế thải xây dựng ở địa phương. Đốt rác tự phát còn có thể vi phạm quy định về môi trường.
Nhà sửa một phần, các phòng khác vẫn ở thì tẩy uế thế nào?
Làm sạch kỹ phần vừa sửa, thông gió, rồi chỉ tẩy uế phần đó bằng cách lau nước lá hoặc đốt lượng bột nhỏ khi người trong nhà đã ra ngoài. Không cần làm lại cả nhà nếu gia đình không muốn.
Bụi xi măng dính vào quần áo, đồ đạc có giặt thường được không?
Được. Giũ bụi ngoài trời trước, giặt riêng với nước nhiều, xả kỹ. Đồ vải dày như rèm, thảm nên hút bụi trước khi giặt. Tay bị khô rát vì bụi thì rửa sạch, bôi kem dưỡng; rát nhiều nên hỏi nhân viên y tế.