Đồ người ở trước để lại nên chia làm bốn nhóm: đồ gắn liền với nhà (tủ âm tường, bếp, thiết bị vệ sinh) thì làm sạch kỹ và dùng; đồ gỗ, kim loại rời còn tốt thì làm sạch rồi giữ hoặc cho đi; đồ bọc vải, nệm, gối đã dùng lâu thì cân nhắc thay; còn bàn thờ, ảnh, đồ thờ cúng của gia đình người cũ thì hỏi họ trước, xử lý theo ý họ. Phân loại xong rồi mới tính tới buổi tẩy uế.
Nhiều người mới về nhà thấy ngại khi động vào đồ người khác, có người muốn bỏ hết cho “sạch”, có người tiếc vì đồ còn dùng tốt. Theo quan niệm dân gian, đồ cũ mang dấu ấn của chủ cũ, nên nhiều gia đình muốn làm sạch hoặc tẩy uế trước khi dùng. Về thực tế, phần lớn đồ cứng làm sạch được hoàn toàn, chỉ một số ít thật sự nên bỏ. Bài này đưa ra cách nhìn từng món cho gọn và nhẹ lòng.
Bốn nhóm đồ và cách xử lý
Bảng dưới là điểm khởi đầu để phân loại. Mỗi gia đình điều chỉnh theo nhu cầu và cảm giác của mình:
| Nhóm | Ví dụ | Cách xử lý thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Gắn liền với nhà | Tủ bếp, tủ âm tường, bồn rửa, bình nóng lạnh, điều hoà | Làm sạch kỹ, kiểm hoạt động, dùng tiếp | Thiết bị điện, gas nên nhờ thợ kiểm |
| Đồ cứng rời | Bàn ghế gỗ, kệ sách, giá sắt, chậu sứ | Làm sạch, phơi, giữ hoặc tặng | Kiểm mối mọt, mốc trước khi giữ |
| Đồ bọc vải, mút | Nệm, sofa, gối, rèm, thảm | Rèm thảm giặt được thì giặt; nệm, sofa dùng lâu thì cân nhắc thay | Mạt bụi nằm trong lõi, khó làm sạch tận gốc |
| Đồ riêng tư, đồ thờ | Bàn thờ, bát hương, ảnh, giấy tờ, thư từ | Liên hệ người cũ, xử lý theo ý họ | Không tự ý vứt hay đốt |
Nên phân loại trong một buổi, khi có đủ người trong gia đình. Dán băng dính giấy màu khác nhau lên từng món, ví dụ xanh là giữ, vàng là làm sạch rồi tính, đỏ là cho hoặc bỏ. Nhìn cả nhà dán xong một lượt sẽ thấy khối lượng việc thật, tránh cảnh mỗi ngày tranh luận một món.
Cách chia này đặt giá trị sử dụng và sức khoẻ lên trước. Một chiếc tủ gỗ tốt chẳng có lý do gì phải bỏ chỉ vì người khác đã dùng; một tấm nệm mười năm tuổi thì dù của ai cũng nên cân nhắc thay.
Đồ gắn liền với nhà: làm sạch là dùng được
Tủ bếp, tủ âm tường, bếp, bồn rửa, thiết bị vệ sinh, bình nóng lạnh, điều hoà thường đi theo nhà khi bán hay cho thuê. Những thứ này không ai thay hết chỉ vì người khác đã dùng; cách đúng là làm sạch kỹ và kiểm tra hoạt động. Tủ bếp lau dầu mỡ bằng nước ấm pha nước rửa bát, nhiều lượt, để khô hẳn với cửa tủ mở. Tủ âm tường hút bụi, lau ẩm, để mở cửa phơi gió vài ngày cho bay mùi long não, mùi quần áo cũ.
Thiết bị dùng điện và gas cần cẩn thận hơn: bình nóng lạnh đã lắp lâu năm nên nhờ thợ kiểm chống giật và van an toàn; bếp gas kiểm ống dẫn, van; điều hoà vệ sinh dàn lạnh và kiểm gas. Nếu một thiết bị đã quá cũ, sửa đi sửa lại tốn kém, thay mới là quyết định kinh tế chứ không phải quyết định tập quán.
Khi những thứ này đã sạch và chạy tốt, chúng là một phần của ngôi nhà mới, không còn là “đồ của người cũ” nữa. Nhiều gia đình lau thêm khung tủ, cửa tủ bằng nước lá trong buổi tẩy uế, như một cách đánh dấu đã nhận chúng về.
Làm sạch đồ gỗ, đồ kim loại rời trước khi giữ lại
Bàn ghế, kệ, giường gỗ, giá sắt là nhóm đáng giữ nhất nếu còn chắc. Cách làm sạch gọn:
- Mang ra chỗ thoáng, sân hoặc ban công, nếu được. Hút bụi khe, mộng ghép, mặt dưới.
- Kiểm mọt: lỗ nhỏ có bột gỗ mịn rơi ra là mọt đang hoạt động; đường đất trên chân giường là dấu mối. Có mối mọt thì nhờ thợ hoặc bỏ, không mang vào nhà.
- Lau gỗ bằng khăn ẩm vắt kiệt với nước pha xà phòng nhẹ, lau lại bằng khăn khô. Không ngâm nước, không xịt nước trực tiếp lên gỗ.
- Đồ sắt sơn tĩnh điện lau tương tự; chỗ gỉ chà nhẹ, sơn dặm nếu cần.
- Phơi chỗ có gió, tránh nắng gắt chiếu thẳng lâu làm nứt gỗ.
- Siết lại ốc vít, thay bánh xe hỏng trước khi dùng.
Đồ đã làm sạch mà gia đình không dùng thì nên cho đi sớm, trước khi nó thành đồ chiếm chỗ trong nhà mới. Nhiều nhóm thiện nguyện, trường học vùng xa, người lao động mới lên thành phố cần bàn ghế, kệ, giường. Cho đi đồ còn tốt là cách nhẹ lòng hơn nhiều so với vứt bỏ.
Nệm, sofa, gối: nhóm khó quyết nhất
Đồ bọc vải và mút giữ lại bụi, mạt bụi, mồ hôi và mùi trong lõi, nơi khăn lau không chạm tới. Với nệm đã dùng nhiều năm, ngoài chuyện vệ sinh còn có chuyện lún, mất độ nâng đỡ. Vì vậy phần lớn gia đình chọn thay nệm và gối; còn sofa thì tuỳ: sofa da, giả da lau được bề mặt, sofa vải có vỏ tháo ra giặt được thì giữ được, sofa vải liền khối đã cũ thì khó.
Nếu chưa thể thay ngay, có cách tạm: hút bụi kỹ hai mặt nệm, phơi nắng một buổi nếu mang ra được, bọc tấm bảo vệ nệm chống thấm. Có dịch vụ giặt nệm, sofa tại nhà bằng máy hút ẩm và chất giặt chuyên dụng; hỏi kỹ họ dùng gì và để khô bao lâu.
Nệm cũ bỏ đi thì hỏi tổ dân phố, ban quản lý chung cư về lịch thu gom đồ cồng kềnh. Không đốt nệm, mút, đồ nhựa ngoài trời: khói rất độc và dễ cháy lan.
Rèm và thảm là trường hợp dễ hơn: phần lớn tháo ra giặt được, bằng máy giặt nhà mình hoặc tiệm giặt. Rèm chống nắng có lớp tráng thì đọc nhãn, giặt nhẹ, không vắt mạnh. Sau khi giặt mà vẫn ngả màu, rách mép, rèm cũ chỉ cần thay; đây là món rẻ nhất nhưng đổi cảm giác căn phòng nhiều nhất.
Bàn thờ, ảnh, đồ thờ cúng của gia đình người cũ
Đây là nhóm cần tế nhị nhất. Bàn thờ gia tiên, bát hương, ảnh thờ, đồ thờ cúng gắn với gia đình người bán hoặc người thuê trước. Theo tập quán phổ biến, những thứ này phải do chính gia đình đó xử lý, mời đi hoặc thu dọn theo cách của họ. Người mới đến không nên tự ý vứt, tự ý đốt hay mang đi chỗ khác.
Cách làm êm nhất là liên hệ người cũ ngay khi phát hiện, qua người môi giới nếu cần, hỏi họ muốn đến lấy hay nhờ mình xử lý thế nào. Nếu họ nhờ, làm đúng như họ dặn. Nếu không liên hệ được, có thể hỏi người lớn tuổi trong tổ dân phố hoặc người quen hiểu tục lệ địa phương. Việc lễ nghi cụ thể thuộc chuyên mục lễ cúng; ở đây chỉ nhắc nguyên tắc tôn trọng và không tự quyết.
Ảnh gia đình, thư từ, giấy tờ cá nhân của người cũ cũng nên được trả lại hoặc huỷ theo ý họ. Giấy tờ có thông tin cá nhân như hoá đơn, bản sao giấy tờ tuỳ thân, nếu họ không cần nữa thì cắt nhỏ trước khi bỏ, để tránh bị lợi dụng.
Cây cảnh, vật nuôi để lại và những món khó xếp loại
Một số thứ không nằm gọn trong bốn nhóm:
- Cây cảnh trong chậu: cây khoẻ thì giữ, tỉa lá úa, thay lớp đất mặt; cây có rệp, nấm nhiều thì cách ly ngoài ban công hoặc cho đi.
- Bể cá, lồng chim: nếu vật nuôi còn ở lại, liên hệ người cũ ngay; không tự ý thả cá ra cống, ra hồ.
- Đồ dân gian treo ở cửa: gương, bùa, túi vải, bó lá khô. Đây là đồ theo niềm tin của người cũ; tháo ra nhẹ nhàng, hỏi họ có muốn lấy lại không, rồi xử lý gọn.
- Hoá chất, sơn, thuốc diệt côn trùng còn dư: không dùng tiếp khi không rõ loại và hạn; bỏ theo hướng dẫn thu gom chất thải nguy hại ở địa phương, không đổ xuống cống.
- Đồ điện tử hỏng: pin, bóng đèn, điện thoại cũ gom riêng, mang tới điểm thu gom đồ điện tử nếu có.
Mỗi món xử lý xong là một thứ ít đi trong danh sách lo lắng. Nhiều người kể rằng cảm giác “nhà là của mình” đến rõ nhất vào lúc chiếc xe chở đồ cũ đi khỏi và căn nhà trống trải, sạch sẽ, chờ đồ của gia đình mình.
Phân loại xong rồi mới tẩy uế
Trình tự hợp lý là: liên hệ người cũ về đồ riêng và đồ thờ, phân loại các món còn lại, làm sạch những món giữ, chuyển đi những món cho và bỏ, sau đó mới làm buổi tẩy uế cho cả nhà. Làm ngược lại, tẩy uế xong mới khiêng tủ cũ ra, kéo nệm cũ qua phòng khách, thì buổi tẩy uế mất ý nghĩa khép lại mà tập quán muốn nói.
Trong buổi tẩy uế, những món đồ cũ đã làm sạch và giữ lại như tủ, bàn ghế có thể được lau thêm bằng nước lá, hoặc gia đình đi đĩa bột qua phòng đặt chúng. Đây là phần ý nghĩa, không phải phần làm sạch; làm sạch đã xong ở bước trước. Không đốt đồ cũ của người khác trong sân như một cách giải uế: vừa không an toàn, vừa có thể làm hàng xóm khó chịu.
Cuối cùng, nếu một món đồ dù đã làm sạch mà ai đó trong nhà vẫn thấy không thoải mái khi dùng, cho đi là lựa chọn hợp lý. Ngôi nhà là chỗ để cả nhà thấy dễ chịu; một chiếc ghế không đáng để tranh luận mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giữ giường ngủ của chủ cũ không?
Khung giường gỗ, sắt còn chắc thì làm sạch, kiểm mọt và giữ được. Nệm thì nên thay nếu đã dùng nhiều năm. Nếu người trong nhà thấy không thoải mái khi ngủ trên giường người khác, đổi vị trí giường hoặc cho đi khung giường cũng là cách nhẹ nhàng.
Người cũ không liên lạc được, bàn thờ để lại thì làm sao?
Nên hỏi người lớn tuổi trong khu phố hoặc người quen hiểu tục địa phương để xử lý cho phải phép. Tạm thời giữ nguyên, lau bụi nhẹ, không xê dịch đồ thờ. Phần lễ nghi cụ thể thuộc chuyên mục lễ cúng.
Đồ cũ có cần tẩy uế riêng từng món không?
Theo phần lớn tập quán thì không. Làm sạch kỹ từng món, rồi tẩy uế chung cả nhà là đủ. Một số gia đình lau thêm bằng nước lá các món quan trọng như tủ, giường; đó là tuỳ ý.
Quần áo cũ người trước bỏ lại xử lý thế nào?
Hỏi người cũ có muốn lấy lại không. Nếu không, đồ còn tốt có thể giặt sạch rồi gửi điểm quyên góp; đồ rách, mốc thì bỏ theo rác sinh hoạt. Không cần đốt quần áo cũ.
Đồ cổ, đồ có giá trị bị để quên thì sao?
Liên hệ ngay người cũ để trả lại, có người làm chứng hoặc lưu tin nhắn. Đó có thể là đồ họ quên, không phải đồ họ bỏ. Giữ nguyên hiện trạng đến khi họ trả lời, không tự bán hay dùng.