Khi dọn về nhà mới, ba hệ thống cần soát trước khi dùng là điện (aptomat, ổ cắm, dây, chống giật), nước (van tổng, rò rỉ, thoát nước, bồn chứa) và gas (bình, van, ống dẫn, chỗ đặt bếp). Gia chủ tự soát được bằng mắt, mũi, tay theo danh sách; thấy dấu hiệu bất thường thì gọi thợ có chuyên môn. Làm việc này cùng buổi làm sạch và tẩy uế, khi nhà còn trống, là lúc thuận nhất.
Người Việt tẩy uế nhà mới cho yên lòng; nhưng yên tâm thật sự để ngủ ngon đêm đầu thì đến từ một ổ cắm không nóng, một bình gas không rò, một đường nước không thấm vào tường. Bài này không thay thợ điện, thợ nước; nó giúp gia chủ biết nhìn đâu, hỏi gì, và khi nào nên dừng tay.
Vì sao nên làm cùng buổi làm sạch và tẩy uế
Buổi làm sạch và tẩy uế nhà mới là lúc gia chủ đi qua mọi góc nhà, mở mọi cánh tủ, lau mọi công tắc. Không có lúc nào thuận hơn để nhìn ổ cắm, dây điện, ống nước, van gas. Khi đồ đạc đã vào, tủ lạnh che ổ cắm, tủ bếp che van gas, giường che đường dây, những thứ ấy sẽ không được nhìn thấy cho tới khi có chuyện.
Thêm nữa, buổi tẩy uế có đốt bột cần lửa. Đốt bột trong một ngôi nhà chưa biết gas có rò hay không, dây điện có chỗ trơ lõi hay không là chuyện không nên. Thứ tự hợp lý: soát an toàn trước, làm sạch, rồi mới tẩy uế.
Một lý do nữa là thợ. Nếu soát ra chỗ cần sửa ngay buổi đầu, thợ điện nước có thể vào làm khi nhà còn trống, đi dây, đục tường, thay ống mà không phải che chắn đồ đạc. Để đến khi đã dọn đủ đồ, mỗi lần sửa là một lần dịch tủ, phủ bạt, lau bụi lại từ đầu.
Theo quan niệm dân gian, tẩy uế giúp gia đình yên lòng khi bắt đầu ở nơi mới. Đặt việc soát an toàn vào cùng buổi đó là cách để cái yên lòng ấy có cơ sở thực tế.
Soát điện: tự làm được gì, khi nào gọi thợ
Với điện, gia chủ chỉ nên soát bằng mắt và các thao tác bật tắt thông thường. Mọi việc mở ổ, đấu dây để thợ làm:
| Chỗ soát | Nhìn gì | Dấu hiệu gọi thợ |
|---|---|---|
| Tủ điện, aptomat | Có nhãn ghi nhánh, có aptomat chống giật, không có dây nối tạm | Aptomat nóng, có mùi khét, nhảy liên tục |
| Ổ cắm, công tắc | Mặt nhựa nguyên, không vết cháy, cắm phích chặt | Vết đen quanh lỗ cắm, ổ lỏng, nóng khi dùng |
| Dây điện lộ | Vỏ dây nguyên, không bị gặm, không nối băng dính | Dây trơ lõi, vỏ giòn nứt, nối xoắn tạm |
| Bình nóng lạnh | Có dây tiếp địa, có chống giật | Tê tay khi chạm vòi, nước nóng có mùi lạ |
| Đèn, quạt trần | Bật tắt bình thường, không nhấp nháy | Quạt rung lắc, đèn chập chờn khi trời mưa |
Nhà cũ trên hai mươi năm, nhà đã qua nhiều lần sửa chắp vá, nhà từng bị ngập là những trường hợp nên mời thợ điện kiểm toàn bộ dù chưa thấy dấu hiệu gì. Chi phí một buổi kiểm thường nhỏ hơn rất nhiều so với một lần chập cháy.
Soát nước: rò, thấm, thoát và bồn chứa
Tìm van tổng. Biết van nước tổng ở đâu là điều đầu tiên, cả nhà đều nên biết. Khi có ống vỡ, khoá van tổng trong vài giây quyết định nhà bị ướt một góc hay ngập cả tầng.
Thử đồng hồ nước. Khoá tất cả vòi, ghi số đồng hồ, chờ một hai giờ không dùng nước, xem lại. Số nhảy là có rò ngầm. Đây là cách đơn giản nhất để phát hiện rò trong tường.
Nhìn chân tường, trần. Vết ố, sơn phồng, mốc ở chân tường nhà tắm, trần dưới nhà vệ sinh tầng trên là dấu thấm.
Thử thoát nước. Xả nước nhiều vào từng bồn rửa, sàn tắm. Nước rút chậm, có tiếng ọc, mùi cống bốc lên là ống thoát có vấn đề hoặc thiếu nước trong xi phông.
Bồn chứa, bể ngầm. Nhà cũ nên súc rửa bồn nước trên mái và bể ngầm trước khi dùng; kiểm nắp đậy kín để không có muỗi, chuột, lá rơi vào. Việc súc bể ngầm sâu nên thuê người có kinh nghiệm.
Soát gas: những bước gia chủ tự làm
Gas là thứ không được phép đoán. Các bước dưới chỉ để phát hiện, mọi việc sửa chữa để thợ hoặc đại lý gas làm:
- Trước khi vào bếp, ngửi: mùi gas (mùi như trứng thối, do chất tạo mùi thêm vào) là dừng lại, không bật điện, không bật lửa, mở cửa, khoá van bình nếu với tới an toàn, ra ngoài và gọi người có chuyên môn.
- Nhìn ống dẫn từ bình tới bếp: ống nứt, cứng giòn, phồng, bị chuột gặm, quá dài vắt qua sau tủ là cần thay.
- Nhìn van bình, van điều áp: có gỉ, có ghi rõ nơi cung cấp và hạn kiểm định trên vỏ bình không.
- Thử rò bằng nước xà phòng bôi lên các mối nối khi van mở: có bọt sủi là rò. Không thử bằng lửa.
- Xem vị trí đặt bình: đứng thẳng, thoáng, không bị nắng chiếu, không đặt sát ổ cắm hay dưới bồn rửa ẩm.
- Nhà dùng gas đường ống trung tâm (chung cư): hỏi ban quản lý quy trình kiểm định, khoá van, số liên hệ kỹ thuật toà nhà.
Bình gas chủ cũ để lại không rõ nguồn gốc thì không dùng, trả về đại lý hoặc nhờ đại lý thu hồi. Một bình gas mới từ đại lý có tên tuổi và bộ van ống mới là khoản tiền nhỏ so với rủi ro.
Thứ tự kiểm trong ngày dọn về
Một thứ tự gọn để đặt vào buổi làm sạch và tẩy uế: đến nơi, mở cửa thông gió, ngửi mùi gas và mùi khét. Xem tủ điện, aptomat rồi mới đóng điện. Mở van nước tổng, thử vòi, thử thoát. Soát gas bằng mắt và nước xà phòng. Ghi chỉ số công tơ điện, đồng hồ nước. Sau đó mới bắt đầu quét dọn, lau chùi.
Khi đã làm sạch xong và đến phần tẩy uế, nếu đốt bột, đĩa bột đặt xa khu bếp, xa bình gas ít nhất vài mét, không đặt dưới tủ điện hay gần ổ cắm có nối dài. Đi đĩa bột qua bếp thì đi nhanh, không dừng lâu. Cách tốt hơn cho khu bếp là chỉ lau nước lá ở cửa bếp, phần đốt bột để ở phòng khách hay ban công.
Nếu trong lúc soát phát hiện vấn đề cần thợ, đừng ngại lùi lịch dọn đồ hay lùi buổi tẩy uế. Một hai ngày chậm không ảnh hưởng gì so với việc ở trong một ngôi nhà có chỗ chưa an toàn.
Những thiết bị an toàn đáng có trong nhà mới
Nhân dịp về nhà mới, nhiều gia đình trang bị thêm vài thứ nhỏ mà hữu ích: bình chữa cháy mini đặt gần bếp và gần cửa ra vào, chăn chống cháy trong bếp, đèn pin để ở chỗ dễ lấy khi mất điện, đầu báo khói độc lập cho nhà phố chưa có. Cách chọn và lắp đặt các thiết bị phòng cháy thuộc chuyên mục kỹ thuật riêng; ở đây chỉ gợi ý danh mục.
Bộ sơ cứu cơ bản cũng nên có: băng dán, gạc, thuốc sát trùng ngoài da, để xử lý những vết xước, vết đứt tay thường gặp trong những ngày dọn đồ. Danh sách số liên hệ khẩn cấp và thợ điện nước quen ở khu mới nên dán ở chỗ cả nhà thấy, trong tủ bếp chẳng hạn.
Những thứ này không mang ý nghĩa tập quán gì, nhưng chúng làm cho cái “yên” mà buổi tẩy uế mong muốn trở thành điều có thật. Ông bà xưa giữ tục, nhưng cũng luôn dặn con cháu “cẩn tắc vô áy náy”.
Nhà từng bị ngập: soát thêm những gì
Hỏi chuyện ngập trước. Hàng xóm thường biết rõ hơn người bán: nước lên đến đâu, bao lâu rút, năm nào ngập nặng. Nhà từng ngập qua ổ cắm thấp là nhà cần kiểm điện kỹ hơn.
Ổ cắm, dây ở chân tường. Nước ngập làm gỉ tiếp điểm, ngấm vào ống luồn dây. Ổ cắm thấp nên được thợ mở ra kiểm, có khi nên nâng ổ lên cao hơn mức nước từng ngập.
Thiết bị đặt sàn. Máy bơm, máy giặt, bình nóng lạnh đặt thấp, tủ điện đặt thấp từng ngâm nước cần được kiểm hoặc thay trước khi dùng lại.
Tường và sàn. Vệt nước để lại trên tường, sơn phồng ở chân tường, sàn gỗ cong vênh là dấu cho biết mức ngập. Sau ngập, mốc thường xuất hiện ở chân tủ, chân giường gỗ.
Bể nước ngầm. Bể ngầm có thể đã bị nước ngập tràn vào; nên súc rửa và kiểm nắp kín trước khi dùng.
Ghi lại thông tin hệ thống cho cả nhà
Sau khi soát xong, dành mười phút ghi lại những điều đã biết về ngôi nhà vào một tờ giấy hoặc ghi chú trong điện thoại chung của gia đình: van nước tổng nằm đâu, aptomat tổng nằm đâu, nhánh nào cấp cho phòng nào, bình gas mua ở đại lý nào và thay khi nào, bình nóng lạnh lắp năm nào, ổ cắm nào đã được thợ thay. Chụp ảnh tủ điện có nhãn từng nhánh.
Thông tin này hữu ích nhất vào lúc gấp: mất điện một phòng, ống nước rò giữa đêm, người giúp việc hay người thân mới đến ở cùng. Nó cũng là thứ đáng giao lại khi gia đình chuyển đi, cho người ở sau, như một cách trả lại ngôi nhà tử tế.
Theo tập quán, người Việt tẩy uế khi đến để khép lại chuyện của người trước. Một tờ ghi chú cẩn thận khi rời đi là cách mở đầu dễ chịu cho người sau. Hai việc ấy, một thuộc niềm tin, một thuộc sự chu đáo, cùng hướng tới một ngôi nhà yên ổn.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mời thợ điện kiểm nếu nhà mới xây?
Nhà mới xây có nhà thầu bàn giao, nên yêu cầu bản vẽ điện, kiểm thử aptomat chống giật và tiếp địa khi nghiệm thu. Nếu thấy lỗi trong thời gian bảo hành, báo nhà thầu. Mời thợ độc lập kiểm thêm là tuỳ, hữu ích khi nhà lớn hoặc có nhiều thiết bị công suất cao.
Ngửi thấy mùi gas nhẹ thì có thử bật bếp xem không?
Không. Mọi tia lửa, kể cả bật công tắc điện, đều có thể gây cháy nổ khi có gas trong không khí. Mở cửa, khoá van bình nếu an toàn, ra ngoài và gọi đại lý gas hoặc người có chuyên môn.
Đồng hồ nước vẫn quay khi khoá hết vòi thì làm sao?
Có thể có rò ngầm, bồn cầu rỉ nước, hoặc phao bồn nước trên mái hỏng làm nước tràn. Kiểm bồn cầu và bồn mái trước; nếu không phải, gọi thợ nước dò rò. Đừng chờ hoá đơn tháng sau mới xử lý.
Ổ cắm hơi ấm khi cắm nồi cơm có sao không?
Ấm nhẹ với thiết bị công suất lớn có thể gặp, nhưng nóng rõ, có mùi nhựa, phích cắm lỏng là dấu hiệu nguy hiểm. Ngưng dùng ổ đó, nhờ thợ thay ổ hoặc kiểm dây. Không cắm nhiều thiết bị công suất lớn chung một ổ nối dài.
Đốt bột tẩy uế có cần tắt điện không?
Không cần tắt điện cả nhà. Nhưng không đặt đĩa bột gần ổ cắm, tủ điện, dây nối dài; nếu nhà có đầu báo khói thì xử lý theo hướng dẫn của bên lắp đặt hoặc ban quản lý. Quan trọng là có người trông đĩa bột đến khi tàn.