Sau khi người bệnh mất tại nhà, đồ y tế còn lại nên chia thành năm nhóm và xử lý riêng: kim tiêm, vật sắc nhọn bỏ vào hộp nhựa cứng có nắp rồi hỏi cơ sở y tế nơi nhận; thuốc thừa không đổ xuống bồn cầu hay cống, hỏi nhà thuốc hoặc trạm y tế; thuốc giảm đau gây nghiện trả lại nơi cấp theo quy định; bình oxy và máy thuê trả nhà cung cấp; bỉm, bông băng bỏ vào túi kín theo rác sinh hoạt.
Đây là phần ít ai nhắc tới khi nói về dọn nhà sau tang, nhưng lại là phần có rủi ro thật: trẻ nhỏ cầm nhầm thuốc, người dọn bị kim đâm, bình oxy để gần nến hương. Bài này giúp gia đình xử lý gọn và an toàn trong vài ngày đầu, trước khi làm bất cứ phần tẩy uế nào theo tập quán.
Vì sao nên xử lý đồ y tế trước tiên
Những ngày sau khi người bệnh mất, nhà thường đông người: họ hàng, hàng xóm, trẻ con đi theo bố mẹ. Thuốc để trên tủ đầu giường, kim tiêm insulin trong ngăn kéo, bình oxy dựng cạnh giường, tất cả đều nằm trong tầm tay của những người không biết chúng là gì. Trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị thu hút bởi vỉ thuốc nhiều màu.
Thêm vào đó, trong nhà có nhiều nến, hương, có khi có đốt bột tẩy uế, trong khi bình oxy và các vật liệu tẩm oxy rất dễ làm lửa bùng mạnh. Một bình oxy chưa trả để cạnh khu thờ là tình huống nguy hiểm mà nhiều gia đình không nghĩ tới.
Vì vậy, ngay ngày đầu hoặc ngày thứ hai, nên có một người phụ trách gom toàn bộ đồ y tế vào một chỗ riêng, xa trẻ nhỏ và xa nguồn lửa, rồi xử lý dần theo từng nhóm. Đây là việc thực tế cần làm trước mọi nghi thức.
Năm nhóm đồ y tế và cách xử lý
Bảng dưới tóm tắt cách xử lý từng nhóm. Quy định thu gom có thể khác nhau giữa các địa phương, nên hỏi trạm y tế hoặc cơ sở đã điều trị:
| Nhóm | Gồm | Cách xử lý | Không nên |
|---|---|---|---|
| Vật sắc nhọn | Kim tiêm, kim lấy máu, lưỡi dao, ống tiêm có kim | Bỏ vào chai nhựa cứng có nắp vặn, dán băng, hỏi cơ sở y tế nơi nhận | Bỏ thẳng vào túi rác, đậy lại nắp kim bằng tay |
| Thuốc thông thường | Viên, siro, thuốc bôi còn thừa | Hỏi nhà thuốc, trạm y tế có nhận thu hồi không | Đổ xuống bồn cầu, cống; cho người khác dùng |
| Thuốc kiểm soát đặc biệt | Thuốc giảm đau gây nghiện, thuốc hướng thần | Trả lại cơ sở y tế đã cấp theo quy định | Giữ lại, cho người khác, vứt rác |
| Thiết bị | Bình oxy, máy tạo oxy, máy hút đờm, giường bệnh thuê | Trả nhà cung cấp; đồ mua có thể tặng sau khi làm sạch | Để bình oxy gần lửa, tự xả bình |
| Đồ dùng một lần | Bỉm, tấm lót, bông băng, găng tay, dây truyền | Cho vào túi kín, buộc chặt, bỏ theo rác sinh hoạt hoặc theo hướng dẫn địa phương | Đốt trong sân, xả bồn cầu |
Nếu người bệnh mắc bệnh truyền nhiễm, cách xử lý đồ dùng một lần và đồ vải có thể phải theo hướng dẫn riêng của cơ quan y tế. Hỏi nhân viên y tế đã điều trị.
Ai nên làm việc này và chuẩn bị gì
Việc gom đồ y tế nên giao cho một người tỉnh táo, cẩn thận, tốt nhất là người đã chăm bệnh và biết từng thứ dùng để làm gì. Chuẩn bị trước:
- Găng tay cao su dày, khẩu trang, túi ni lông lớn, băng dính, bút viết.
- Một vài chai nhựa cứng có nắp vặn để đựng kim và vật sắc nhọn.
- Một thùng hoặc hộp riêng có nắp để gom thuốc, đặt trên cao, xa tầm tay trẻ.
- Danh sách thuốc người bệnh đang dùng, sổ khám bệnh, giấy tờ thuê thiết bị để biết trả về đâu.
- Số điện thoại của nhà cung cấp oxy, nơi cho thuê thiết bị, trạm y tế, bác sĩ đã điều trị.
Người làm việc này nên được những người khác trong nhà hỗ trợ, không phải làm một mình trong lúc đau buồn. Nhìn từng vỉ thuốc, từng cây kim, nhiều người chăm bệnh lâu ngày nhớ lại những đêm vất vả nhất; có người bên cạnh giúp việc nhẹ đi nhiều.
Kim tiêm và vật sắc nhọn
Người bệnh tiểu đường tiêm insulin, người bệnh được truyền dịch tại nhà, người bệnh cần tiêm thuốc định kỳ thường để lại nhiều kim tiêm, bút tiêm, kim lấy máu đo đường huyết. Đây là nhóm nguy hiểm nhất với người dọn và người thu gom rác: một vết kim đâm có thể truyền bệnh qua máu.
Cách an toàn là dùng một chai nhựa cứng có nắp vặn như chai nước giặt, chai dầu gội dày, bỏ kim vào theo chiều mũi kim xuống, không cố đậy lại nắp kim bằng tay. Khi chai đầy khoảng hai phần ba, vặn chặt nắp, quấn băng dính, ghi chữ cảnh báo bằng bút. Hỏi trạm y tế, bệnh viện nơi người bệnh điều trị hoặc nhà thuốc có nhận hộp kim không; nhiều nơi có nhận.
Nếu chẳng may bị kim đâm trong lúc dọn, rửa vết thương dưới vòi nước với xà phòng, để máu chảy tự nhiên, không nặn bóp mạnh, và đi khám ngay để được tư vấn. Không xem nhẹ dù vết đâm nhỏ.
Thuốc thừa: không đổ xuống cống, không cho người khác dùng
Thuốc còn thừa sau khi người bệnh mất thường nhiều: thuốc huyết áp, tiểu đường, giảm đau, kháng sinh, thực phẩm bổ sung. Nhiều người nghĩ đến việc cho người quen có cùng bệnh dùng tiếp, nhưng điều này không nên: liều, loại thuốc, chỉ định của mỗi người khác nhau, và thuốc dùng sai có thể gây hại. Thuốc kê đơn chỉ nên dùng theo đơn của bác sĩ cho chính người đó.
Không đổ thuốc xuống bồn cầu, bồn rửa hay cống, vì hoạt chất có thể đi vào nguồn nước. Cách tốt nhất là hỏi nhà thuốc, trạm y tế hoặc bệnh viện xem họ có nhận thu hồi thuốc không sử dụng. Nếu không có nơi nhận, một số hướng dẫn y tế gợi ý trộn thuốc với chất không hấp dẫn như bã cà phê, đất, cho vào túi kín rồi bỏ theo rác sinh hoạt, đồng thời gỡ hoặc gạch thông tin cá nhân trên vỏ hộp.
Thuốc giảm đau gây nghiện như morphin, thuốc dán giảm đau mạnh dùng cho người bệnh ung thư giai đoạn cuối là nhóm được quản lý đặc biệt. Thường gia đình phải trả lại lượng còn thừa cho cơ sở y tế đã cấp, theo quy định hiện hành. Hỏi ngay cơ sở ấy về thủ tục; không giữ lại trong nhà, không cho ai dùng.
Bình oxy, máy tạo oxy và thiết bị điện
Bình oxy. Khoá van, để bình đứng thẳng, chằng hoặc kê chắc để không đổ, đặt nơi thoáng, xa nến hương, bếp, đĩa bột tẩy uế, ổ điện. Gọi nhà cung cấp đến thu hồi. Không tự xả hết oxy trong phòng, không vứt bình.
Dây thở, mặt nạ oxy. Đây là đồ dùng một lần hoặc dùng riêng cho người bệnh; bỏ vào túi kín, không tặng lại.
Máy tạo oxy, máy hút đờm thuê. Lau sạch bên ngoài, gom đủ phụ kiện, trả nhà cho thuê theo hợp đồng, giữ biên nhận.
Thiết bị đã mua. Máy đo huyết áp, máy đo đường huyết, máy khí dung, giường bệnh còn tốt có thể làm sạch rồi tặng gia đình khác có người bệnh hoặc trạm y tế. Que thử, kim lấy máu đi kèm thì xử lý theo nhóm sắc nhọn.
Pin, sạc. Pin của máy đo, máy hút đờm gom riêng, mang đến điểm thu gom pin, không bỏ chung rác.
Bỉm, tấm lót, bông băng và đồ vải bẩn
Bỉm, tấm lót, bông băng đã dùng nên cho vào túi ni lông, buộc chặt, rồi bỏ vào túi rác sinh hoạt, đổ ngay trong ngày. Người dọn đeo găng, rửa tay sau đó. Bỉm và tấm lót còn nguyên gói chưa dùng có thể tặng gia đình khác có người già nằm liệt, nhà dưỡng lão, nhóm thiện nguyện.
Ga giường, quần áo dính dịch cơ thể giặt riêng với nước nóng theo nhãn vải. Nếu bẩn quá nhiều, không giặt sạch được, có thể bỏ theo rác sinh hoạt trong túi kín. Không đốt những thứ này ở sân hay bãi đất trống; khói từ bỉm, nhựa, vải tổng hợp rất độc.
Thùng rác trong phòng người bệnh, bô, chậu rửa sau khi đổ thì rửa bằng nước và chất tẩy rửa thông thường, dội sạch, phơi khô. Nếu không dùng nữa thì bỏ hoặc tặng theo nhu cầu.
Đây là những việc không dễ chịu, nhưng làm sớm thì căn phòng hết mùi nhanh, và gia đình không phải nhìn thấy những vật gợi lại những ngày bệnh nặng nhất của người thân.
Sau khi đồ y tế đã xử lý xong
Khi tất cả đồ y tế đã được gom, trả, bỏ đúng chỗ, căn phòng mới thật sự sẵn sàng cho việc làm sạch và, nếu gia đình muốn, phần tẩy uế theo tập quán. Lúc này không còn bình oxy trong nhà, không còn thuốc nằm rải rác, nên việc đốt bột hay thắp nến không còn rủi ro từ những thứ ấy.
Nhiều gia đình kể rằng khoảnh khắc trả bình oxy, tháo giường bệnh là lúc họ thật sự thấy những ngày chăm bệnh đã qua. Có người thấy nhẹ nhõm, có người thấy trống trải. Cả hai cảm giác đều bình thường.
Nếu gia đình đã nhận được nhiều sự giúp đỡ từ nhân viên y tế trong thời gian chăm bệnh tại nhà, đây cũng là dịp gửi lời cảm ơn, và hỏi họ những gì còn cần làm về giấy tờ, như trả sổ theo dõi, thẻ bảo hiểm. Phần giấy tờ sau tang thuộc chuyên mục khác.
Câu hỏi thường gặp
Có thể cho người quen cùng bệnh dùng thuốc thừa không?
Không nên. Mỗi người có chỉ định, liều lượng, bệnh kèm theo khác nhau; thuốc đúng với người này có thể hại người khác. Nếu người quen cần thuốc, họ nên đi khám để được kê đơn phù hợp.
Bình oxy còn đầy có tặng được không?
Bình oxy thường thuộc sở hữu hoặc quản lý của nhà cung cấp, cần kiểm định định kỳ. Trả về nhà cung cấp là cách đúng. Gia đình khác cần oxy nên thuê hoặc mua từ nơi có kiểm định.
Kim tiêm insulin có bỏ vào rác thường được không?
Không nên bỏ trực tiếp. Bỏ vào chai nhựa cứng có nắp, đóng kín, rồi hỏi cơ sở y tế nơi nhận. Nếu địa phương chưa có nơi nhận, hỏi trạm y tế cách xử lý phù hợp.
Thuốc giảm đau gây nghiện còn thừa có phải trả không?
Theo quy định quản lý thuốc đặc biệt, gia đình thường được yêu cầu trả lại lượng thuốc thừa cho cơ sở y tế đã cấp. Hỏi ngay cơ sở ấy về thủ tục cụ thể và giữ lại giấy tờ liên quan.
Có nên đốt bỉm, bông băng của người bệnh cho sạch không?
Không. Đốt bỉm, nhựa, vải tổng hợp sinh khói độc và có thể cháy lan. Cho vào túi kín, bỏ theo rác sinh hoạt hoặc theo hướng dẫn thu gom của địa phương.