Với cửa hàng mới thi công hoặc vừa sửa sang, việc cần làm trước khai trương là làm sạch kỹ thuật: hút bụi xi măng, lau vết vữa, cho bay hết mùi sơn và keo, kiểm tra điện nước; phần tẩy uế theo tập quán (đốt bột, vẩy nước lá) chỉ nên làm sau cùng, khi cửa hàng đã sạch và khô. Đảo thứ tự này là lỗi hay gặp nhất: đốt bột giữa đống bụi và mùi dung môi vừa vô ích vừa có thể nguy hiểm.
Một lịch gọn thường là: ngày bàn giao từ thợ thì nghiệm thu và dọn thô, hai ba ngày sau dọn tinh và thông gió liên tục, trước khai trương một đến hai ngày mới tẩy uế và bày hàng. Phần dưới nói vì sao lại xếp như vậy và từng việc cụ thể.
Vì sao làm sạch kỹ thuật phải đi trước
Sau thi công, cửa hàng có ba thứ vô hình mà mắt thường dễ bỏ qua: bụi xi măng và bụi thạch cao rất mịn bám khắp mặt phẳng, hơi dung môi từ sơn, keo dán, vecni còn thoát ra trong nhiều ngày, và mạt kim loại, mẩu dây điện, đinh vít rơi trong góc. Bụi mịn làm rát họng, hơi dung môi gây nhức đầu, mạt sắt và đinh có thể làm khách hay nhân viên bị thương.
Khói từ bột tẩy uế không làm sạch được những thứ đó. Ngược lại, đốt lửa trong lúc không khí còn đậm mùi sơn dầu, xăng thơm hay keo dán gốc dung môi là việc nên tránh vì những hơi này dễ bắt lửa. Đó là lý do người làm nghề lâu năm luôn nói "dọn xong, thoáng xong rồi mới tẩy".
Về mặt tập quán, cũng hợp lý: dân gian quan niệm tẩy uế để làm mới chỗ ở, chỗ làm ăn, mà một chỗ còn ngổn ngang vôi vữa thì chưa phải là chỗ "mới" để làm lễ hay mở cửa đón khách.
Còn một lý do thực tế nữa: những ngày ngay sau thi công là lúc thợ còn ra vào sửa dặm, chủ cửa hàng còn chạy đi nhập hàng, không ai ở yên một chỗ để trông một đĩa bột đang cháy. Để phần tẩy uế về cuối, khi mọi việc lớn đã xong, thì người trông khói mới thật sự trông được, và buổi tẩy uế diễn ra thong thả như tinh thần của nó.
Dọn thô ngày nhận bàn giao từ thợ
Ngày thợ bàn giao là lúc dễ yêu cầu sửa nhất, nên vừa dọn vừa kiểm:
- Đi một vòng với đội thợ, chỉ ra vết sơn lem, ổ cắm lỏng, gạch bộp, kính nứt, cửa cuốn kẹt. Ghi lại để sửa trước khi nhận hẳn.
- Yêu cầu thợ mang đi xà bần, bao xi măng, thùng sơn, mẩu gỗ thừa. Đồ thừa để lại trong cửa hàng vừa chiếm chỗ vừa là nguồn bụi và dễ cháy.
- Quét thô toàn bộ sàn bằng chổi cứng, gom mạt sắt bằng nam châm hoặc chổi nhỏ ở góc tường, chân kệ.
- Mở hết cửa và bật quạt hút (nếu có) liên tục. Không bật điều hoà khi còn nhiều bụi, vì bụi sẽ vào dàn lạnh.
- Kiểm cầu dao, aptomat từng tuyến, thử từng ổ cắm và bóng đèn; rò nước ở bồn rửa, vòi, ống thoát sàn. Phần sửa điện để thợ có chuyên môn làm.
Dọn tinh: bụi mịn, vết vữa và mùi sơn
Bụi xi măng mịn không nên quét khô nhiều lần vì càng quét càng bay. Cách hiệu quả là hút bằng máy hút bụi có túi lọc tốt, sau đó lau ẩm hai lượt: lượt đầu bằng khăn hơi ướt để kéo bụi, lượt sau bằng khăn sạch vắt kỹ. Kính và inox lau lượt cuối cùng bằng khăn khô, vì bụi xi măng gặp nước dễ để lại vệt trắng.
Vết vữa, vết sơn nước dính trên gạch nên cạo bằng dao cạo chuyên dụng khi còn mới, đừng dùng axit tẩy mạnh nếu không biết loại gạch, vì có thể làm mờ men. Nếu cần dùng chất tẩy chuyên dụng, đọc kỹ nhãn, đeo găng, mở cửa, và không trộn hai loại chất tẩy với nhau; javel trộn với chất tẩy có axit hoặc amoniac sinh khí độc.
Mùi sơn và keo cần thời gian và gió. Với sơn nước gốc nước, mùi thường giảm nhiều sau vài ngày mở cửa thông gió; sơn dầu, vecni gỗ, keo dán sàn thì lâu hơn. Những mẹo như đặt chậu nước, than hoạt tính, vỏ dứa chỉ hỗ trợ một phần, không thay được việc mở cửa cho không khí lưu thông. Khi còn ngửi rõ mùi dung môi thì chưa nên đốt bột.
Lịch gợi ý từ bàn giao đến khai trương
Lịch dưới là ví dụ giả định cho một cửa hàng mặt phố sửa sang vừa phải; cửa hàng làm lại toàn bộ sàn gỗ, sơn dầu thì cần kéo dài phần thông gió:
| Thời điểm | Việc chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ngày nhận bàn giao | Nghiệm thu, yêu cầu sửa, dọn xà bần, quét thô | Mở cửa thông gió liên tục từ đây |
| Hai đến ba ngày sau | Hút bụi, lau ẩm hai lượt, cạo vết vữa, lau kính | Chưa bật điều hoà nếu còn bụi |
| Khi mùi sơn đã nhạt | Kiểm lại điện nước, lắp kệ, vệ sinh dàn lạnh | Còn mùi dung môi thì chưa đốt bột |
| Trước khai trương một đến hai ngày | Tẩy uế: đốt bột trên đĩa sứ hoặc lau nước lá | Có người trông, cửa mở |
| Sau khi khói tan | Lau khô lại kính, quầy; bày hàng | Hàng vải, giấy bày sau cùng |
Nhiều chủ cửa hàng chọn ngày khai trương theo lịch; chuyện chọn ngày và lễ khai trương thuộc chuyên mục khác, ở đây chỉ cần để ra một khoảng đủ cho việc dọn và thông gió, đừng dồn tẩy uế vào sáng hôm khai trương.
Điều hoà, quạt hút, đường ống: vệ sinh trước khi chạy thật
Thiết bị lắp trong lúc thi công là nơi giữ bụi lâu nhất. Điều hoà treo tường hay âm trần nếu đã chạy thử khi thợ còn mài cắt, dàn lạnh gần như chắc chắn đã hút bụi xi măng; lần chạy thật đầu tiên sẽ thổi bụi ra khắp cửa hàng, rơi lên hàng vừa bày. Nên nhờ thợ điều hoà vệ sinh dàn lạnh và lưới lọc một lượt trước khai trương, nhất là cửa hàng bán quần áo, mỹ phẩm, đồ ăn.
Quạt hút, chụp hút mùi bếp (với quán ăn), ống thông gió nhà vệ sinh cũng vậy: tháo lưới, rửa, kiểm tra cánh quạt quay êm, không kêu cọ. Một quạt hút chạy tốt là thứ giúp khói của buổi tẩy uế tan nhanh, và về lâu dài giúp cửa hàng không bí mùi vào những ngày đông khách.
Cuối cùng là đường nước. Mở tất cả vòi một lúc lâu cho trôi cặn và bụi trong ống mới, đổ nước vào các phễu thu sàn để chặn hơi cống, kiểm tra ống thoát lavabo không rỉ. Những việc này chiếm không quá một buổi nhưng tránh được cảnh khai trương xong mới thấy nước đục, cống bốc mùi.
Kiểm an toàn cháy nổ trước khi mở cửa đón khách
Cửa hàng mới thường lo trang trí nhiều hơn lo lối thoát. Trước ngày khai trương, đi một vòng với danh sách sau:
- Bình chữa cháy đặt ở chỗ dễ lấy gần cửa, còn hạn, mọi người trong cửa hàng biết cách rút chốt và xịt.
- Lối thoát phía sau hoặc cửa phụ không bị kệ hàng, thùng các-tông chắn; cửa cuốn có cách mở tay khi mất điện.
- Không dùng ổ cắm nối dài làm nguồn điện cố định cho tủ mát, máy pha, lò nướng; mỗi thiết bị công suất lớn có ổ riêng.
- Dây đèn trang trí khai trương, hộp đèn, bảng điện tử dùng nguồn an toàn, không vắt qua rèm hay khung gỗ.
- Kệ hoa, cổng bóng bay khai trương không chắn lối đi và không đặt sát đèn nóng hoặc đĩa bột.
- Nếu cửa hàng trong toà nhà, biết vị trí nút báo cháy và lối thoát hiểm chung, đăng ký với ban quản lý theo quy định.
Danh sách này không thay cho quy định phòng cháy mà cơ sở kinh doanh phải tuân thủ theo pháp luật hiện hành; nếu chưa rõ cửa hàng mình thuộc diện nào, hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền ở địa phương hoặc ban quản lý toà nhà.
Phần tẩy uế: gọn, sau cùng, có người trông
Khi cửa hàng đã sạch và khô, việc tẩy uế khá nhẹ nhàng. Nếu dùng bột, đặt một đĩa sứ ở giữa cửa hàng, lót gạch men dưới đĩa nếu sàn gỗ, đổ bột thành núi nhỏ theo lượng ghi trên bao, mồi lửa ở đỉnh, mở cửa trước và cửa sau để khói đi qua. Cửa hàng hai tầng thì làm từng tầng một. Một người ở lại trông đến khi bột tắt và tro nguội.
Nếu cửa hàng ở trong toà nhà có đầu báo khói, hoặc kinh doanh mặt hàng dễ cháy, hoặc chủ không muốn có khói, có thể thay bằng nước lá bưởi hay nước gừng pha loãng: lau khung cửa, quầy thu ngân, bậc thềm, vẩy nhẹ ở các góc. Cách này hợp với tinh thần "làm mới" mà không đụng tới chuông báo cháy của toà nhà.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com. Dù chọn cách nào, phần quan trọng nhất của buổi tẩy uế trước khai trương vẫn là cửa hàng đã được dọn đến nơi đến chốn; bột hay nước lá chỉ là phần khép lại theo tập quán.
Những sai lầm hay gặp trước ngày khai trương
Nhìn lại các lần khai trương bị trục trặc, người trong nghề hay kể những lỗi này:
- Đốt bột khi thợ vẫn đang sơn dặm, đánh vecni ở góc khác của cửa hàng.
- Bày toàn bộ hàng hoá, kệ quần áo, giấy gói quà xong mới đốt bột, khiến hàng ám mùi khói.
- Bật điều hoà mới lắp ngay trong lúc còn bụi xi măng, làm bẩn dàn lạnh từ ngày đầu.
- Để thùng sơn, can dung môi thừa trong kho sau cửa hàng, ngay cạnh chỗ đặt đĩa bột.
- Dồn mọi việc vào đêm trước khai trương, không ai còn sức trông khói và kiểm điện.
- Đặt đĩa bột ngay dưới đầu báo khói của toà nhà, khiến chuông kêu đúng lúc khách đến.
Phần lớn những lỗi này đến từ việc thiếu thời gian, nên cách phòng đơn giản nhất là lùi phần tẩy uế lên sớm hơn một ngày so với dự định.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng chỉ sửa nhỏ, sơn lại tường thì có cần đợi lâu mới tẩy uế không?
Nếu dùng sơn nước và đã mở cửa thông gió vài ngày, mùi thường đã nhạt nhiều. Nguyên tắc là còn ngửi rõ mùi sơn, mùi keo thì chưa đốt bột; khi không còn mùi gắt thì có thể làm. Nếu vội, có thể chọn lau nước lá thay vì đốt.
Có nên đốt bột để át mùi sơn mới không?
Không nên. Khói chỉ che mùi tạm thời, không làm hơi dung môi thoát ra nhanh hơn, và đốt lửa khi không khí còn nhiều hơi sơn dầu, keo dán là việc nên tránh. Mùi sơn cần gió và thời gian; quạt hút và cửa mở là cách hiệu quả hơn.
Thợ thi công có làm luôn phần dọn sau thi công không?
Tuỳ thoả thuận. Nhiều đội chỉ dọn thô, mang xà bần đi; dọn tinh là phần riêng. Nên ghi rõ trong thoả thuận ai dọn đến mức nào, và nếu thuê dịch vụ vệ sinh sau xây dựng thì hỏi họ có hút bụi mịn và vệ sinh kính, dàn lạnh không.
Khai trương trong trung tâm thương mại có được đốt bột không?
Thường là không, vì các trung tâm có hệ thống báo cháy và quy định về lửa. Hãy hỏi ban quản lý trước. Nếu không được, việc tẩy uế có thể làm bằng nước lá lau quầy, khung cửa, hoặc chỉ dọn sạch kỹ là đủ.
Tẩy uế trước khai trương có phải làm cùng ngày với lễ cúng khai trương không?
Không cần. Nhiều chủ cửa hàng tẩy uế trước một hai ngày cho khói tan hết, sàn khô, hàng bày xong, đến ngày khai trương chỉ làm lễ và mở cửa. Phần lễ cúng thuộc chuyên mục khác; ở đây chỉ khuyên đừng dồn mọi thứ vào cùng một buổi sáng.
Sau tẩy uế bao lâu thì bày hàng được?
Thường chờ khoảng nửa giờ đến một giờ sau khi bột tắt và cửa vẫn mở để khói tan, rồi lau lại kính và quầy bằng khăn khô. Hàng vải, giấy, đồ ăn đóng gói nên bày sau cùng để không ám mùi.