Khi chuyển đến nhà mới, việc nên làm trước tiên là dành một buổi lúc nhà còn trống: kiểm điện, nước, gas và khoá cửa; lau sạch từ trần xuống sàn; tẩy uế theo tập quán bằng nước lá hoặc bột tẩy uế; rồi mở cửa cho nhà thoáng vài giờ mới bắt đầu khuân đồ vào. Thứ tự này không phải luật lệ gì, nó chỉ tận dụng một khoảng thời gian rất ngắn mà ngôi nhà chưa có đồ đạc che khuất.
Về tập quán, nhiều gia đình Việt coi buổi tẩy uế là cách “chào” ngôi nhà, khép lại chuyện của người ở trước, để mình dọn vào cho yên lòng. Về sinh hoạt, nhà trống thì lau được tận chân tường, khói hay mùi tan nhanh, chỗ hư hỏng lộ ra rõ. Hai lý do này đi cùng nhau được. Bài dưới đi theo đúng trình tự một buổi làm, và chỉ nói phần làm sạch, tẩy uế; lễ cúng nhập trạch thuộc chuyên mục khác.
Vì sao nên làm khi nhà còn trống
Người chuyển nhà hay mắc một vòng lặp quen thuộc: xe chở đồ tới đúng giờ hẹn, thùng carton chất đầy phòng khách, tủ lạnh kê sát tường, rồi mới nhớ ra chưa lau sàn, chưa xem ổ điện sau tủ, chưa làm buổi tẩy uế mà người nhà dặn. Từ lúc đó mọi việc đều khó gấp đôi, vì phải dịch đồ qua lại và làm trong bụi của chính mình.
Nhà trống cho ba lợi thế mà sau này không có lại. Thứ nhất, nhìn thấy hết: vết thấm trần, ổ cắm cháy sém, ron gạch bong, dấu chuột ở góc bếp. Thứ hai, làm sạch một lượt là xong, nước lau đi thẳng từ góc trong ra cửa. Thứ ba, nếu gia đình đốt bột tẩy uế thì khói không bám vào nệm, rèm, quần áo, và chỉ cần mở cửa một lúc là tan.
Vì thế nhiều nhà tách việc chuyển thành hai ngày: ngày đầu chỉ mang chổi, xô, giẻ, hộp dụng cụ và đồ tẩy uế tới; ngày sau mới gọi xe chở đồ. Nếu không có hai ngày, thì ít nhất cũng hẹn xe chở đồ vào buổi chiều và dành trọn buổi sáng cho việc làm sạch.
Một buổi làm việc theo thứ tự, từ lúc mở cửa đến lúc dọn đồ
Bảng dưới là trình tự gọn cho căn hộ hai phòng ngủ hoặc nhà ống ba tầng, hai người làm. Nhà lớn hơn thì kéo dài thời gian, giữ nguyên thứ tự:
| Bước | Việc làm | Lý do thực tế | Thời gian ước chừng |
|---|---|---|---|
| 1 | Mở hết cửa, bật quạt hút, xem nhanh từng phòng | Xả mùi bí, nhận diện chỗ cần sửa | 15 phút |
| 2 | Kiểm aptomat, ổ cắm, van gas, vòi nước, khoá cửa | Phát hiện chỗ nguy hiểm trước khi có đồ che | 30–45 phút |
| 3 | Quét mạng nhện, lau quạt trần, đèn, nóc tủ bếp | Bụi rơi từ trên xuống, làm trước sàn | 45 phút |
| 4 | Lau cửa, khung cửa, tay nắm, bậu cửa sổ, tủ âm tường | Chỗ tay chạm nhiều, chỗ người cũ dùng nhiều | 45 phút |
| 5 | Cọ nhà vệ sinh, bếp, rồi lau sàn từ phòng trong ra cửa | Không giẫm lại chỗ đã lau | 1–1,5 giờ |
| 6 | Tẩy uế theo tập quán: lau nước lá hoặc đốt bột tẩy uế | Làm khi nhà đã sạch, còn trống, cửa đang mở | 30–45 phút |
| 7 | Để nhà thoáng, đổ tro, dọn rác, rồi mới khuân đồ | Khói, mùi tan hết, sàn khô hẳn | 1–2 giờ |
Thời gian trong bảng là ví dụ giả định để hình dung, mỗi nhà một khác. Điều đáng giữ là thứ tự: an toàn trước, sạch sau, tẩy uế sau cùng. Đốt bột tẩy uế trong một căn nhà còn bụi và mạng nhện thì vừa khó chịu vừa mất ý nghĩa “làm mới” mà tập quán muốn nói đến.
Ba việc an toàn không nên dời sang tuần sau
Thay hoặc đổi lõi khoá cửa chính. Nhà mua lại hay nhà thuê đều có thể còn chìa khoá trong tay người cũ, người môi giới, thợ sửa. Đổi lõi khoá là việc rẻ, làm trong một buổi, và là phần “yên lòng” có cơ sở nhất của cả ngày dọn nhà.
Xem điện và gas bằng mắt trước khi dùng. Bật từng aptomat, xem ổ cắm có vết cháy đen, dây có chỗ nóng, ống gas có nứt hay mềm nhũn. Thấy chỗ đáng ngờ thì khoá lại, gọi thợ, đừng thử bằng cách cắm thiết bị vào xem có chạy không. Phần kiểm chi tiết có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Biết van nước tổng và aptomat tổng nằm đâu. Ngay buổi đầu nên chỉ cho mọi người trong nhà hai chỗ này. Khi có rò nước hay chập điện lúc đang lau dọn, người gần nhất khoá được ngay mà không phải đi tìm.
Chụp ảnh chỉ số công tơ điện, nước ngay khi nhận nhà. Việc này mất một phút nhưng tránh được tranh cãi tiền điện nước tháng đầu với chủ cũ hoặc chủ nhà cho thuê. Nếu sau buổi lau dọn mà đồng hồ nước vẫn quay khi mọi vòi đã khoá, đó là dấu hiệu rò ngầm cần báo thợ ngay.
Tẩy uế theo tập quán: hai cách thường gặp và cách làm cho an toàn
Cách thứ nhất là lau bằng nước lá: nấu lá bưởi, có nhà thêm sả hoặc vài lát gừng, để nguội bớt rồi pha với nước sạch, lau cửa chính, khung cửa, bậu cửa sổ và sàn lối đi. Cách này không có khói, hợp với căn hộ chung cư và nhà có người hen suyễn. Nước lá chỉ để lau sau khi đã làm sạch bằng nước lau sàn thông thường, không thay được chất tẩy rửa.
Cách thứ hai là đốt bột tẩy uế. Đổ một lượng bột nhỏ thành ngọn trên đĩa sứ, đặt đĩa trên nền gạch xa rèm và dây điện, mồi lửa cho bột âm ỉ bốc khói rồi mang đĩa đi chậm qua từng phòng, cuối cùng đặt ở gần cửa chính cho tàn hẳn. Luôn có người trông, cửa sổ mở, và tạm đưa người mang thai, trẻ nhỏ, người già yếu phổi, thú cưng ra ngoài trong lúc làm. Khói hắc làm cay mắt là dấu hiệu dừng lại, mở thêm cửa.
Chọn cách nào là tuỳ gia đình và tuỳ ngôi nhà. Nhà phố có sân, cửa rộng thì đốt bột thuận tiện; căn hộ kín, trần thấp, có đầu báo khói thì nước lá hợp hơn. Có nhà làm cả hai: lau nước lá ở cửa và lối đi, đốt một đĩa bột nhỏ ở phòng khách. Không có cách nào “đúng” hơn cách nào; điều cần giữ là làm khi nhà đã sạch và không để ai phải chịu khói.
Theo quan niệm dân gian, việc này giúp gia đình khép lại chuyện cũ của ngôi nhà. Về mặt đời sống, nó là một nghi thức nhỏ đánh dấu ngày bắt đầu, giúp cả nhà cùng tham gia và thấy ngôi nhà đã là của mình. Không nên kỳ vọng nó thay được chuyện vệ sinh, sửa chữa hay mang lại may rủi gì. Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Để nhà thoáng rồi mới dọn đồ, và những việc nên để sau
Sau buổi tẩy uế, khoảng nghỉ một đến hai giờ trước khi khuân đồ là phần hay bị bỏ qua nhất. Trong lúc chờ, có thể làm những việc nhẹ:
- Đổ tro nguội vào túi rác, lau lại đĩa sứ; không đổ tro còn ấm vào thùng rác nhựa.
- Kiểm sàn đã khô hẳn chưa, nhất là sàn gỗ công nghiệp và chân tường gỗ, để đồ đặt lên không bị ẩm đọng.
- Đánh dấu bằng băng dính giấy chỗ kê tủ lạnh, máy giặt gần ổ cắm và đường thoát nước đã kiểm.
- Treo rèm, lắp bóng đèn còn thiếu trước khi giường tủ chắn lối.
- Để dành việc trang trí, treo tranh, sắp bếp cho những ngày sau, khi đã sống thử và biết mình cần gì ở đâu.
Lễ cúng nhập trạch, nếu gia đình làm, thường đặt sau khi nhà đã sạch và đồ chính đã vào. Trình tự lễ, mâm cúng và lời khấn thuộc chuyên mục khác, ở đây chỉ nhắc để sắp lịch cho khỏi chồng việc. Nhiều nhà chọn ngày theo lịch; chuyện xem ngày cũng thuộc chuyên mục riêng.
Những chuyện không cần lo quá
Không cần thay hết đồ người cũ để lại chỉ vì sợ “không sạch”. Bếp, tủ âm tường, bồn rửa còn tốt thì cọ rửa kỹ là dùng được; chỉ đồ bọc vải như nệm, sofa cũ mới đáng cân nhắc vì khó làm sạch tận bên trong. Không cần tẩy uế nhiều lần trong tuần đầu; một buổi làm cẩn thận là đủ theo tập quán phần lớn các vùng.
Cũng không nên nghe lời đồn rằng nhà không tẩy uế sẽ gặp chuyện. Tẩy uế là tập quán giúp yên lòng, không phải điều kiện để sống an toàn. Thứ giữ an toàn cho gia đình là ổ điện không cháy, bình gas không rò, khoá cửa đã đổi và một ngôi nhà được lau sạch, khô ráo.
Một chuyện nữa hay làm người ta rối là ý kiến khác nhau trong nhà: mẹ muốn làm đủ bước theo quê, con muốn làm gọn hoặc không làm. Cách êm nhất thường là chia vai: người trẻ lo phần làm sạch và an toàn, người lớn lo phần tập quán ở cửa chính và phòng khách. Mỗi người giữ phần mình coi trọng, ngôi nhà vẫn sạch và không ai thấy mình bị gạt đi.
Nếu chỉ có hai giờ trước khi xe chở đồ tới
Không phải ai cũng có cả buổi. Người thuê nhà nhận chìa khoá buổi sáng, chiều xe đã tới; người mua nhà phải trả căn cũ đúng hạn. Khi chỉ có khoảng hai giờ, nên dồn sức vào những chỗ sau này khó chạm tới nhất: nóc tủ bếp, trong tủ âm tường, sàn chỗ sẽ kê giường và tủ lạnh, ống thoát nước nhà tắm. Những chỗ lộ ra như sàn lối đi, mặt bàn bếp thì lau sau cũng được.
Phần tẩy uế khi đó làm gọn ở cửa chính và phòng khách: lau khung cửa, bậu cửa bằng nước lá đã chuẩn bị sẵn từ nhà cũ mang sang trong can nhựa, hoặc đốt một lượng bột nhỏ trên đĩa ở phòng khách lúc mọi cửa còn mở. Các phòng còn lại có thể làm vào cuối tuần, khi đồ đã vào và mọi người đã quen nhà.
Điều không nên cắt bớt dù vội: xem ổ điện, van gas và đổi khoá. Một căn nhà sạch bóng mà ổ cắm sau tủ lạnh đã cháy sém từ đời chủ trước thì vẫn là căn nhà chưa yên tâm để ở.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tẩy uế sau khi đã dọn đồ vào ở được không?
Được. Khi đó nên ưu tiên cách lau nước lá ở cửa, khung cửa và lối đi, ít khói hơn. Nếu đốt bột thì cất chăn gối, quần áo vào tủ, đóng tủ, mở cửa sổ và chỉ đốt lượng nhỏ, vì khói bám vào vải rất lâu mới hết mùi.
Chưa kịp làm sạch có nên tẩy uế trước cho kịp ngày dọn không?
Không nên. Bụi, mạng nhện và rác còn đó thì khói chỉ làm nhà ngột hơn. Nếu thiếu thời gian, hãy lau sạch phòng khách và lối vào trước, tẩy uế ở đó, còn các phòng khác làm sạch dần trong tuần.
Nhà có trẻ sơ sinh thì làm thế nào?
Không đốt bột khi trẻ đang ở trong nhà. Có thể chỉ lau nước lá đã để nguội và pha loãng ở cửa và sàn, hoặc đốt bột trước ngày bé về rồi mở cửa thông gió ít nhất nửa ngày. Phòng của bé chỉ cần lau sạch, khô, thoáng.
Có cần chờ người lớn tuổi trong nhà đến mới làm không?
Tuỳ gia đình. Nhiều nhà mời ông bà đến chứng kiến hoặc tự tay làm phần rắc, lau ở cửa chính vì đó là dịp sum họp. Phần nặng như cọ rửa, kiểm điện nên để người trẻ làm từ trước, ông bà chỉ làm phần tập quán nhẹ nhàng.
Tẩy uế nhà mới có cần mời thầy không?
Không bắt buộc. Phần lớn gia đình tự làm theo hướng dẫn của người lớn trong nhà hoặc hướng dẫn trên bao bột. Nếu gia đình muốn mời người có kinh nghiệm làm cùng cho yên lòng thì đó là lựa chọn riêng, nên thoả thuận rõ việc làm và chi phí trước.
Một buổi tẩy uế cần bao nhiêu người?
Hai người là vừa: một người trông đĩa bột hoặc xô nước lá, một người mở cửa, dịch đồ, quan sát. Nhà nhiều tầng nên có thêm một người đứng ở tầng trên để mở cửa sổ và để ý khói, không để đĩa bột cháy một mình ở tầng không có ai.