Với kho hàng, phần quan trọng của tẩy uế là dọn: lôi hàng tồn ra kiểm, kê hàng lên khỏi nền, chống ẩm, xử lý chuột gián và mở lối thông gió; phần tập quán nên làm nhẹ, như vẩy nước lá ở cửa kho hoặc đặt đĩa bột ở ngoài cửa, chứ không đốt lửa giữa những chồng thùng các-tông.
Kho là nơi chứa nhiều vật liệu dễ cháy nhất trong cả cơ sở kinh doanh, lại thường ít cửa, ít người qua lại. Một đĩa bột đặt quên trong kho đóng cửa là tình huống người làm nghề không muốn nghĩ tới. Bài này dành cho chủ cửa hàng có kho phía sau, kho tầng lửng, hoặc kho riêng thuê ngoài.
Vì sao người buôn bán hay "tẩy uế" kho
Trong nếp nghĩ của nhiều người buôn bán, kho là "gốc" của cửa hàng: hàng có tốt, có đủ, có xoay vòng được hay không đều bắt đầu từ đó. Dân gian quan niệm kho bừa bộn, ẩm thấp, có chuột là chỗ "uế", nên dọn kho đầu năm hay sau mùa mưa là việc nhiều nhà vẫn giữ, kèm vài nghi thức nhỏ như rắc muối, vẩy nước lá ở cửa.
Gạt phần quan niệm sang một bên, kho bừa bộn gây thiệt hại thật: hàng bị ẩm mốc mất giá, hàng hết hạn nằm lẫn với hàng mới, chuột cắn bao bì, hàng thất lạc vì không ai nhớ để đâu, và nguy cơ cháy cao hơn khi lối đi bị chắn. Một buổi dọn kho kỹ thường "tìm lại" được hàng mà chủ tưởng đã hết, và phát hiện hàng cần bán xả trước khi quá hạn.
Vì vậy, coi buổi tẩy uế kho là dịp kiểm kê toàn diện thì có ích hơn nhiều so với coi nó như nghi thức riêng. Thời điểm hợp lý là ngay sau mùa bán chạy nhất, khi kho vơi, hoặc ngay sau mùa mưa, khi cần xem hàng nào bị ẩm. Tránh dọn kho vào lúc vừa nhập hàng Tết về đầy, vì khi đó không còn chỗ để dỡ hàng ra phân loại.
Một lợi ích ít người nghĩ tới là an toàn cho chính người làm. Kho chất cao, lối đi hẹp là nơi hay xảy ra chuyện thùng rơi trúng người, trượt chân trên tấm bìa, trầy tay vì đinh pallet. Buổi dọn kho là lúc gỡ những nguy cơ đó: hạ những chồng thùng quá cao, nhổ đinh lòi, thay pallet gãy.
Trình tự dọn kho một buổi
Với kho cỡ một phòng 15–25 m², hai người làm khoảng nửa ngày:
- Mở cửa kho, bật đèn đủ sáng, kiểm tra không có dây điện hở hay ổ cắm cháy sém trước khi động vào hàng.
- Chia kho thành từng dãy, dỡ hàng từng dãy ra ngoài, không dỡ cả kho một lúc để khỏi lẫn.
- Phân hàng thành bốn nhóm: còn tốt bán bình thường, cần bán sớm (gần hạn, bao bì xấu), hỏng hoặc hết hạn (huỷ), và không rõ nguồn (hỏi lại).
- Quét, hút bụi nền và chân tường, kiểm dấu chuột (phân, vết gặm, lỗ ở chân tường) và vết thấm.
- Kê pallet hoặc kệ để hàng cách nền và cách tường; hàng nặng ở dưới, hàng nhẹ ở trên, hàng cần bán sớm để ở ngoài cùng.
- Ghi lại số lượng từng mặt hàng vào sổ hoặc phần mềm ngay lúc xếp vào, đừng để "lát nữa ghi".
Ẩm, chuột, côn trùng: dấu hiệu và hướng xử lý
Ba thứ làm hỏng hàng trong kho nhiều nhất, theo kinh nghiệm của người bán hàng:
| Vấn đề | Dấu hiệu | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Ẩm, nồm | Thùng các-tông mềm, mùi mốc, chân tường loang | Kê hàng khỏi nền và tường, hút ẩm, sửa chỗ thấm, mở thông gió ngày khô |
| Chuột | Phân nhỏ màu đen, bao bì bị gặm, tiếng động ban đêm | Bịt lỗ chân tường, dọn thức ăn rơi, gọi dịch vụ kiểm soát nếu nhiều |
| Gián, mọt | Vỏ trứng, bột mịn dưới bao hàng khô | Dọn sạch kẽ, hàng khô đựng thùng kín, xử lý theo hướng dẫn chuyên môn |
| Mối | Đường đất trên tường, gỗ pallet rỗng | Thay pallet nhựa ở chỗ ẩm, gọi thợ xử lý mối |
Không tự pha hay rải thuốc diệt côn trùng, thuốc chuột không rõ loại trong kho chứa thực phẩm hoặc hàng tiêu dùng; nhiều loại thuốc nguy hiểm cho người và thú nuôi. Khi vấn đề lớn, mời đơn vị kiểm soát côn trùng có chuyên môn.
Vì sao không nên đốt bột giữa kho
Kho có ba điều kiện làm lửa nguy hiểm hơn ở cửa hàng: vật liệu cháy dày đặc (giấy, các-tông, nhựa, vải, xốp), ít người qua lại để phát hiện sớm, và lối thoát thường hẹp. Đĩa bột cháy âm ỉ có thể văng tàn khi gió lùa qua cửa, hoặc đĩa nóng làm cháy sém tấm bìa lót ngay bên cạnh. Kho đóng cửa sau khi đốt thì khói tích lại, người quay lại mở cửa có thể bị sặc.
Ngoài ra, khói làm hàng ám mùi. Hàng may mặc, giấy, đồ dùng bằng vải, thực phẩm khô như trà, cà phê, gạo đều hút mùi khói rất nhanh, và khách mua về mở ra có thể ngửi thấy. Đó là thiệt hại thật cho người bán.
Vì vậy, nếu muốn theo tập quán, hãy làm ở ngưỡng cửa kho: lau khung cửa bằng nước lá, rắc một ít muối rồi quét đi, hoặc đặt đĩa bột trên nền gạch ngay ngoài cửa kho, có người trông, gió thổi ra ngoài chứ không lùa vào trong.
Kiểm an toàn cháy cho kho sau khi dọn
Buổi dọn kho là lúc hợp nhất để rà lại an toàn, vì mọi thứ đang được bày ra:
- Lối đi giữa các dãy hàng đủ rộng cho một người đi và mang bình chữa cháy; không chất hàng chắn cửa.
- Hàng không chất sát trần, không che đèn; đèn dùng loại ít toả nhiệt, không treo bóng đèn trần sát thùng giấy.
- Không dùng ổ cắm nối dài trong kho; không sạc pin, xe điện, thiết bị điện trong kho hàng không người trông.
- Bình chữa cháy đặt ngay ngoài cửa kho, nơi lấy được ngay cả khi trong kho đã có khói.
- Hoá chất (sơn, dung môi, cồn, bình xịt) để riêng một kệ, xa nguồn nhiệt, đậy kín.
- Ngắt điện kho khi không sử dụng nếu hệ thống điện cho phép.
Quy định phòng cháy cho kho hàng của cơ sở kinh doanh tuỳ quy mô và loại hàng; danh sách trên chỉ là việc gia chủ tự kiểm, không thay cho yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Kho tầng lửng, gác xép: thêm rủi ro leo trèo và nóng
Nhiều cửa hàng nhà phố dùng tầng lửng hoặc gác xép làm kho. Kiểu kho này có những rủi ro riêng: cầu thang dốc và hẹp, trần thấp, nóng vì sát mái tôn, ít cửa sổ. Dọn kho tầng lửng nên có hai người, một người ở trên chuyền hàng, một người ở dưới đỡ; không bê thùng nặng một mình xuống cầu thang. Thùng quá nặng thì chia nhỏ ở trên rồi mới mang xuống.
Gác xép sát mái tôn có thể rất nóng vào buổi trưa, nên dọn vào sáng sớm hoặc chiều muộn, mang nước uống lên. Nhiệt độ cao cũng là lý do không nên chứa ở đây những thứ dễ hỏng vì nóng như mỹ phẩm, pin, bình xịt, nến, sô-cô-la. Buổi dọn là dịp chuyển những mặt hàng này xuống chỗ mát hơn.
Tầng lửng thường là nơi dây điện đi nổi nhiều nhất, có khi là đường dây câu tạm từ nhiều năm trước. Khi dọn, nhìn kỹ các mối nối, ổ cắm, bóng đèn; chỗ nào nóng, sém, có mùi khét thì ngắt điện và mời thợ điện. Tuyệt đối không đặt đĩa bột trên sàn gỗ tầng lửng.
Hàng tồn lâu và tâm lý "kho xui"
Nhiều người bán hàng kể rằng có những mặt hàng "nằm mãi không ai mua" và cho là kho có vấn đề. Thực tế, hàng tồn lâu thường có lý do cụ thể: nhập theo mùa nhưng lỡ mùa, giá cao hơn thị trường, mẫu mã cũ, hoặc đơn giản là để quá sâu trong kho nên nhân viên quên chào bán. Buổi dọn kho là lúc tốt để nhìn thẳng vào danh sách hàng tồn và quyết định: giảm giá, đổi cách trưng bày, bán theo combo, trả nhà cung cấp, hoặc thanh lý.
Đốt bột trong kho sẽ không làm hàng tồn bán chạy hơn, nhưng việc dọn ra, sắp lại, đưa hàng cũ ra trước thì có thể. Đó là phần hợp lý trong tục "làm mới kho": thay đổi thật sự cách hàng hoá được quản lý.
Sau buổi dọn, giữ nếp nhỏ: hàng nhập trước xuất trước, mỗi tuần kiểm một dãy, cuối tháng xem lại hàng chưa bán được. Kho gọn đều đặn thì không cần đợi đến dịp tẩy uế mới dọn.
Giữ nếp sau buổi dọn: ai chịu trách nhiệm kho
Kho của cửa hàng nhỏ thường "của chung" nên không ai chịu trách nhiệm, và chỉ vài tuần sau buổi dọn là thùng hàng lại chất chắn lối. Cách đơn giản nhất là giao kho cho một người: người đó giữ chìa khoá, nhận hàng nhập, ghi sổ, và có quyền nhắc người khác khi để hàng sai chỗ. Với cửa hàng do hai vợ chồng làm, cũng nên phân rõ ai lo kho để tránh mỗi người xếp một kiểu.
Vẽ một sơ đồ đơn giản đặt ở cửa kho (dãy nào để nhóm hàng nào) giúp nhân viên mới tìm hàng nhanh và cất đúng chỗ. Hàng nhập về phải được đưa vào kho trong ngày, không để thùng ở lối đi cửa hàng "tối cất". Thùng các-tông rỗng gom lại bán ve chai hoặc bỏ ngay, đừng tích trong kho vì đó là chỗ trú của gián và là vật liệu dễ cháy.
Khi kho được giữ gọn đều đặn, buổi tẩy uế đầu năm chỉ còn là phần tập quán nhẹ nhàng ở cửa kho, không còn là ngày lao động nặng nhọc nhất năm.
Câu hỏi thường gặp
Kho thuê ở xa cửa hàng có cần tẩy uế không?
Không bắt buộc. Kho xa thường ít người trông, nên càng không nên đốt bột bên trong. Nếu muốn theo tập quán, có thể lau cửa kho bằng nước lá khi dọn định kỳ. Điều quan trọng hơn là kho khô ráo, có khoá chắc và được kiểm tra thường xuyên.
Rắc muối trong kho có giúp chống ẩm không?
Không. Muối hạt hút ẩm từ không khí và tự chảy nước, làm nền ướt và trơn hơn, còn có thể làm gỉ chân kệ sắt. Muốn chống ẩm, hãy kê hàng lên pallet, sửa chỗ thấm, dùng máy hút ẩm hoặc mở thông gió những ngày khô ráo.
Đặt đĩa bột ngoài cửa kho thì khói có vào làm ám hàng không?
Nếu gió thổi vào trong thì có. Hãy đặt đĩa ở phía khuất gió, đóng hờ cửa kho hoặc để cửa mở hướng gió ra ngoài, đốt lượng nhỏ. Hàng dễ ám mùi như vải, trà, cà phê nên để xa cửa kho.
Thấy dấu hiệu chuột trong kho thực phẩm thì làm gì trước?
Kiểm tra và loại bỏ hàng có bao bì bị gặm hoặc dính phân chuột, dọn sạch khu vực, bịt lỗ hở, và mời dịch vụ kiểm soát côn trùng có chuyên môn. Không tự rải thuốc chuột không rõ loại giữa hàng thực phẩm.
Có nên dùng pallet gỗ hay pallet nhựa trong kho ẩm?
Kho ẩm nên ưu tiên pallet nhựa hoặc kệ sắt sơn tĩnh điện vì gỗ hút ẩm, dễ mốc và mối. Pallet gỗ vẫn dùng được ở kho khô, miễn kiểm tra định kỳ và thay tấm bị mục.
Bao lâu nên dọn kho một lần?
Ngoài buổi dọn lớn đầu năm hoặc sau mùa mưa, nên kiểm từng dãy mỗi tuần và rà hàng tồn cuối mỗi tháng. Dọn đều như vậy thì buổi dọn lớn nhẹ hơn nhiều và hàng ít bị hỏng.