Đám cưới, đám hỏi tổ chức tại nhà cần một lịch dọn rõ ràng: lọc đồ và dọn kỹ trước một đến hai tuần, tẩy uế theo tập quán vài ngày trước khi dựng rạp và trang trí, phòng tân hôn dọn sạch và để thoáng, rồi ngày cưới chỉ còn việc giữ nhà gọn và an toàn khi đông khách. Không đốt bột tẩy uế trong ngày cưới, khi nhà đầy hoa, vải, bóng bay, dây điện tạm và người.
Ở nhiều vùng, nhà có việc vui thường được dọn dẹp kỹ như dịp Tết, kèm một lần tẩy uế cho nhà "sạch sẽ đón dâu, đón rể". Bài này đi theo trình tự thời gian từ hai tuần trước đến sau ngày cưới. Phần lễ gia tiên, mâm lễ thuộc chuyên mục khác; ở đây chỉ nói chuyện nhà cửa.
Vì sao nhà có việc vui lại muốn tẩy uế
Trong quan niệm dân gian, việc cưới hỏi là việc lớn của cả họ, nhà cửa phải "sạch sẽ, sáng sủa" để đón người mới và khách khứa. Tẩy uế trước ngày cưới vừa là dọn dẹp, vừa là cách bố mẹ chuẩn bị chu đáo cho con, một kiểu "rửa nhà" trước khi mở cửa đón niềm vui.
Về thực tế, nhà sắp đón hàng chục, có khi hàng trăm khách trong một hai ngày. Đó là áp lực thật lên nhà vệ sinh, bếp, lối đi, hệ thống điện. Dọn dẹp kỹ trước, sửa những gì hỏng, mở rộng lối đi là cách để ngày vui không bị gián đoạn bởi bồn cầu tắc hay cầu dao nhảy.
Nếu gia đình hai bên có nếp khác nhau, chuyện tẩy uế hay không thường do nhà tổ chức quyết. Nên làm nhẹ nhàng, không biến thành áp lực, vì những ngày trước đám cưới vốn đã đủ bận.
Bây giờ nhiều đám cưới tổ chức tiệc ở nhà hàng, chỉ làm lễ gia tiên tại nhà. Khi đó việc dọn nhà nhẹ hơn nhiều: chỉ cần phòng khách, lối vào, nhà vệ sinh và phòng tân hôn thật gọn gàng cho buổi lễ và cho đoàn nhà trai, nhà gái đến chơi. Phần tẩy uế, nếu gia đình giữ, vẫn làm theo đúng thứ tự: dọn xong rồi mới làm, trước khi bày hoa và trang trí.
Lịch dọn nhà trước đám cưới
Lịch gợi ý cho nhà phố hoặc nhà có sân tổ chức tiệc tại nhà; ngày cụ thể từng gia đình chọn theo lịch riêng:
| Thời điểm | Việc chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hai tuần trước | Lọc đồ cũ, dọn kho, gác, sân; sửa đèn, vòi nước, bồn cầu, cửa kẹt | Thợ sửa chữa cần đặt lịch sớm |
| Mười ngày trước | Lau trần, quạt, cửa sổ; giặt rèm, chăn ga; sơn dặm nếu cần | Sơn xong cần nhiều ngày cho bay mùi |
| Một tuần trước | Dọn phòng tân hôn, phòng cho khách ở xa ngủ lại; vệ sinh điều hoà | Phòng tân hôn để thoáng mỗi ngày |
| Ba đến bốn ngày trước | Tẩy uế theo tập quán khi nhà đã sạch | Trước khi dựng rạp, trang trí, mang hoa vào |
| Một hai ngày trước | Dựng rạp, trang trí, kiểm điện tạm; dọn bếp cho đội nấu | Không đốt bột từ lúc này |
| Ngày cưới | Giữ lối đi thông, đổ rác theo đợt, kiểm nhà vệ sinh | Phân công người trực |
Nếu thời gian gấp, có thể rút gọn, nhưng nên giữ thứ tự: sửa chữa và dọn trước, tẩy uế sau, trang trí sau cùng. Đảo thứ tự là phải dọn hai lần hoặc để khói ám vào đồ trang trí.
Phòng tân hôn: sạch, thoáng, không khói, không mùi sơn
Phòng tân hôn thường được sửa sang, sơn lại, mua đồ mới: giường, nệm, tủ, rèm. Đồ gỗ công nghiệp mới, nệm mới, sơn mới đều có mùi trong những ngày đầu. Vì vậy, nên hoàn tất phần sửa sang và mua sắm sớm, ít nhất một tuần trước ngày cưới, mở cửa sổ cho thoáng mỗi ngày để mùi bay bớt.
Không đốt bột tẩy uế trong phòng tân hôn đã trang trí, đã trải ga mới, vì khói bám vào vải và mùi khói lẫn mùi đồ mới khiến phòng khó chịu. Nếu gia đình muốn làm theo tập quán cho phòng này, làm khi phòng còn trống, trước khi mang đồ mới vào, hoặc chỉ lau nước lá ở khung cửa.
Một số nơi có tục nhờ người "tốt vía" trải giường cưới, đặt vật tượng trưng ở góc phòng. Đó là phần lễ, tuỳ nếp mỗi nhà. Ở góc nhà cửa, chỉ lưu ý: hoa tươi trong phòng tân hôn thay nước hằng ngày, nến thơm trang trí không thắp khi không có người, bóng bay không để sát đèn nóng.
Phòng cho khách ở xa ngủ lại
Họ hàng ở xa về dự cưới thường ngủ lại một hai đêm. Phòng cho họ không cần cầu kỳ nhưng cần sạch: chăn ga gối giặt sẵn, phơi khô, có chỗ treo quần áo, có ổ cắm sạc điện thoại, đèn ngủ nhỏ dọc lối ra nhà vệ sinh cho người lớn tuổi. Nếu phải trải chiếu, đệm ngủ chung ở phòng khách, chuẩn bị đệm sạch, màn chống muỗi, và dọn gọn đồ đạc để không ai vấp ngã ban đêm.
Nên làm phần này trước buổi tẩy uế, để khi đốt bột hay lau nước lá thì mọi phòng đã ở trạng thái sẵn sàng; sau đó chỉ cần mở thoáng. Không đốt bột trong phòng sắp có người già ngủ lại, đặc biệt người có bệnh phổi.
Nhà chật quá thì thuê phòng nghỉ gần nhà cho họ hàng là lựa chọn hợp lý, đỡ cho cả chủ lẫn khách. Dù chọn cách nào, một lời hỏi han về giờ giấc, bữa sáng, đường đến chỗ tổ chức tiệc giúp khách ở xa thấy được chăm sóc.
Phần tẩy uế trước khi dựng rạp
Khi nhà đã dọn sạch, khô và chưa trang trí, là lúc hợp để tẩy uế theo tập quán. Đặt đĩa sứ ở phòng khách hoặc giữa nhà, lót gạch nếu sàn gỗ, đổ bột theo lượng ghi trên bao, mồi lửa, mở cửa chính và cửa sổ các tầng, có người trông tới khi tro nguội. Nhà nhiều tầng thì đốt từng tầng. Nhiều nhà kết hợp lau nước lá ở cổng, cửa chính, cầu thang, những lối khách sẽ đi qua.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com. Một gói nhỏ là đủ cho một căn nhà; khói không cần dày.
Nhà có người già bệnh phổi, người mang thai (có khi chính cô dâu), trẻ nhỏ thì để họ ra ngoài lúc đốt hoặc chọn cách lau nước lá. Căn hộ chung cư tổ chức đám hỏi nhỏ thì nhớ đầu báo khói và quy định toà nhà.
An toàn điện và lửa ngày nhà đông khách
Ngày cưới tại nhà, những rủi ro hay gặp đến từ điện tạm, bếp nấu tiệc và đám đông. Một số lưu ý:
- Rạp, đèn trang trí, loa, máy lạnh di động dùng nguồn điện riêng do thợ có chuyên môn đấu, không cắm hết vào ổ trong nhà.
- Dây điện tạm đi trên cao hoặc có máng che, không vắt ngang lối đi, không ngâm trong nước khi trời mưa.
- Bếp nấu tiệc, bình gas lớn đặt ở khu riêng ngoài trời, thoáng, xa rạp và khách; có bình chữa cháy gần đó.
- Nến, đèn cầy trang trí chỉ thắp khi có người trông, xa hoa vải, rèm, bóng bay.
- Lối thoát ra đường không bị bàn ghế, xe máy chắn; có người hướng dẫn để xe.
- Không đốt bột, không đốt vàng mã, rác trong khu rạp và trong nhà ngày cưới.
Quy định về dựng rạp trên vỉa hè, lòng đường và giờ giấc dùng loa ở mỗi địa phương có thể khác nhau; gia đình nên hỏi tổ dân phố hoặc chính quyền nơi ở trước khi dựng rạp để tránh phiền hàng xóm.
Nhà vệ sinh, bếp và rác ngày cưới
Nhà vệ sinh là chỗ bị quá tải đầu tiên khi nhà đông khách. Kiểm tra bồn cầu xả tốt, không rò; chuẩn bị sẵn giấy, xà phòng rửa tay, thùng rác có nắp; phân công một người kiểm tra định kỳ trong ngày. Nhà chỉ có một nhà vệ sinh thì có thể nhờ hàng xóm thân cho khách dùng nhờ, hoặc thuê nhà vệ sinh lưu động nếu tiệc lớn.
Bếp nếu giao cho đội nấu tiệc thì dọn trống trước, cất đồ riêng của gia đình, chỉ rõ chỗ để rác, chỗ rửa. Sau tiệc, đội nấu thường dọn khu vực của họ; thoả thuận rõ trước để tránh phải tự dọn cả núi nồi niêu lúc nửa đêm.
Rác ngày cưới rất nhiều: vỏ lon, chai, giấy gói quà, thức ăn thừa. Đặt nhiều thùng rác có túi lót ở chỗ dễ thấy, gom theo đợt trong ngày, đổ đúng giờ thu gom của khu phố hoặc thoả thuận với đơn vị thu gom. Thức ăn thừa còn tốt có thể chia cho người giúp việc, hàng xóm thay vì bỏ.
Sau ngày cưới: dọn lại và trả nhà về nếp
Sau đám cưới, nhà thường mệt mỏi như sau Tết: hoa héo, bóng bay xẹp, giấy kim tuyến khắp nơi, bàn ghế thuê chờ trả. Dọn trong một hai ngày sau, trả đồ thuê đúng hẹn, kiểm đếm quà mừng. Hoa héo bỏ sớm để nước cắm không bốc mùi, bóng bay xẹp gom kỹ vì trẻ nhỏ có thể cho vào miệng.
Nhiều gia đình không làm tẩy uế sau đám cưới, vì đó là việc vui, không có gì cần "rửa". Một số nơi có nếp lau dọn và đốt ít bột sau khi tháo rạp như một cách khép lại; tuỳ nhà, nếu làm thì làm khi đồ trang trí đã tháo hết.
Phòng tân hôn sau những ngày đầu cũng nên được mở thoáng, giặt ga, thay nước hoa. Từ đây nhà về nếp sinh hoạt thường ngày, với thêm một thành viên mới.
Một việc nhỏ nên làm là đi một vòng kiểm tra hệ thống điện sau khi tháo điện tạm của rạp: ổ cắm, cầu dao có bị cháy sém, dây có bị kéo lỏng không. Nhiều sự cố chập điện xảy ra vài ngày sau đám cưới, khi mọi người đã quên mất những mối nối tạm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đốt bột tẩy uế trong ngày cưới không?
Không nên. Ngày cưới nhà đầy hoa, vải trang trí, bóng bay, dây điện tạm và khách khứa; khói vừa làm khách khó chịu vừa thêm nguy cơ cháy. Phần tẩy uế nên làm vài ngày trước, khi nhà đã sạch và chưa trang trí.
Phòng tân hôn mới sơn có cần đợi bao lâu?
Nên hoàn tất sơn sửa ít nhất một tuần trước ngày cưới và mở cửa thông gió mỗi ngày. Với sơn gốc dầu hoặc đồ gỗ công nghiệp mới, mùi có thể kéo dài hơn; nếu còn mùi gắt, nên tiếp tục thông gió và tránh ngủ trong phòng kín.
Đám hỏi nhỏ ở căn hộ chung cư có cần tẩy uế không?
Không bắt buộc. Dọn sạch, lau nước lá ở cửa là đủ tinh thần tập quán. Căn hộ có đầu báo khói nên tránh đốt bột; nếu muốn, hỏi quy định ban quản lý trước.
Cô dâu đang mang thai có nên tham gia dọn dẹp, tẩy uế không?
Có thể làm việc nhẹ như sắp xếp đồ, gấp khăn, nhưng không leo thang, không khuân vác, không tiếp xúc hoá chất tẩy rửa mạnh và tránh xa khói khi đốt bột. Nếu có điều gì băn khoăn về sức khoẻ, hỏi nhân viên y tế.
Dựng rạp trước nhà cần lưu ý gì về an toàn?
Rạp dựng chắc chắn, có thể chịu gió; điện cho rạp do thợ có chuyên môn đấu; dây điện đi trên cao; bếp và bình gas đặt xa rạp; lối đi ra đường thông thoáng. Hỏi tổ dân phố về quy định dựng rạp trên vỉa hè ở nơi mình ở.
Sau đám cưới có cần tẩy uế lại không?
Phần lớn gia đình không làm, vì đám cưới là việc vui. Một số nơi có nếp lau dọn, đốt ít bột sau khi tháo rạp như một cách khép lại. Tuỳ nếp nhà; nếu làm, đợi tháo hết đồ trang trí và dọn sạch.