Đi xa vài tuần trở về, nhà thường bí, có mùi ẩm, bụi phủ, có khi có côn trùng; trình tự dọn hợp lý là mở thoáng và kiểm an toàn trước (mùi gas, nước rò, điện), dọn tủ lạnh và rác, giặt chăn ga, lau bụi, rồi mới làm phần tẩy uế nhẹ theo tập quán nếu gia đình muốn. Nhiều nhà coi tẩy uế sau chuyến đi xa là cách "đón mình về nhà", nhất là sau những chuyến dài như về quê ăn Tết, đi công tác, đi chữa bệnh ở xa.
Bài này dành cho những lần vắng nhà từ một tuần đến vài tháng. Nhà bỏ trống lâu năm, nhà mới mua lại thuộc trường hợp khác. Phần cuối có danh sách việc nên làm trước khi đi để lần về nhẹ nhàng hơn.
Vì sao người ta muốn tẩy uế sau chuyến đi xa
Trong quan niệm dân gian, nhà vắng người lâu ngày là nhà "lạnh", thiếu hơi người, dễ có điều không lành trú vào. Khi trở về, nhiều gia đình muốn làm một nghi thức nhỏ như đốt ít bột, lau nước lá ở cửa, để nhà "ấm" lại. Người đi chữa bệnh dài ngày về, hay người vừa đi đám tang ở xa về, càng hay làm.
Về thực tế, nhà vắng người đúng là thay đổi: không khí tù đọng vì cửa đóng, ẩm tích lại, bụi phủ, nước trong ống thoát khô làm hơi cống bốc lên, côn trùng có chỗ yên tĩnh để làm tổ. Cảm giác "lạnh lẽo, nặng nề" khi mở cửa bước vào có nguyên nhân vật lý rõ ràng.
Vì thế, buổi dọn nhà sau chuyến đi là dịp mà tục tẩy uế và việc vệ sinh trùng nhau rất tự nhiên. Làm phần vệ sinh trước, phần tập quán sau, nhà sẽ ấm lại thật sự.
Cũng nên tính đến sức của chính mình. Người vừa xuống xe, xuống máy bay sau chuyến dài thường mệt; dồn hết việc dọn vào tối hôm về dễ sinh cáu gắt, làm qua loa. Cách nhẹ hơn là tối đầu chỉ làm phần an toàn, dọn rác, tủ lạnh và thay ga giường; sáng hôm sau mới lau bụi, giặt giũ và làm phần tập quán. Nhà đã ở được an toàn thì không có gì phải vội.
Mười lăm phút đầu tiên khi bước vào nhà
Trước khi dỡ vali, làm một vòng kiểm tra nhanh:
- Ngửi khi vừa mở cửa: mùi gas thì không bật đèn, không bật lửa, mở cửa, ra ngoài và báo người có chuyên môn.
- Mở cửa sổ, cửa ban công để không khí lưu thông; bật quạt nếu cần.
- Nhìn sàn và trần: vết nước, vết ố mới, chỗ ẩm có thể là rò nước, dột trong lúc vắng nhà.
- Mở van nước tổng (nếu đã khoá), xả vòi một lúc cho nước cũ trong ống chảy đi.
- Đổ nước vào phễu thu sàn, lavabo, bồn cầu để chặn hơi cống.
- Bật cầu dao, kiểm tra đèn, tủ lạnh, thiết bị có chạy bình thường không; ổ cắm nào có mùi khét thì ngắt và gọi thợ.
Mười lăm phút này quyết định phần còn lại của buổi dọn. Phát hiện sớm một chỗ rò nước hay một ổ cắm hỏng thì xử lý kịp trước khi gây hại thêm; bỏ qua để lo dỡ vali, nấu cơm thì có khi đến tối mới thấy sàn ướt hay cầu dao nhảy. Với nhà nhiều tầng, đi hết các tầng, kể cả sân thượng và nhà kho, vì đó là chỗ dột và rò hay xảy ra mà không ai thấy.
Tủ lạnh và rác: nguồn mùi lớn nhất
Nếu tủ lạnh vẫn chạy trong thời gian vắng nhà, kiểm tra đồ bên trong: rau củ héo, sữa quá hạn, thức ăn thừa có mốc. Bỏ những gì không chắc, lau khay và gioăng cửa. Nếu nhà mất điện trong lúc đi vắng (dấu hiệu: đá trong ngăn đông tan rồi đông lại thành khối, đồng hồ thiết bị bị reset), thực phẩm đông lạnh có thể đã rã đông và đông lại, nên bỏ đi cho an toàn.
Nếu trước khi đi đã rút điện tủ lạnh và để cửa mở hé cho khô, tủ sẽ không có mùi; chỉ cần lau qua rồi cắm lại. Nếu rút điện mà đóng kín cửa, tủ sẽ có mùi mốc, cần rửa bằng nước ấm, lau khô, để mở cửa vài giờ.
Thùng rác trong bếp là nguồn mùi thứ hai. Rác quên đổ trước khi đi thường đã bốc mùi và có ruồi, gián. Mang ra ngoài ngay, rửa thùng, phơi khô.
Dấu hiệu côn trùng, chuột khi đi vắng về
Nhà vắng người là nơi côn trùng và chuột thích trú. Những dấu hiệu hay gặp và việc nên làm:
| Dấu hiệu | Thường là | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Hạt nhỏ đen như hạt tiêu ở góc bếp, tủ | Phân gián hoặc chuột | Dọn sạch, bịt khe hở, cất đồ ăn kín; nhiều thì gọi dịch vụ |
| Bao gạo, túi đồ khô bị gặm | Chuột | Bỏ thực phẩm bị gặm, tìm đường chuột vào và bịt lại |
| Mạng nhện mới ở góc trần | Nhện làm tổ khi không bị quấy | Quét bằng chổi cán dài |
| Đường kiến dài trên tường | Kiến tìm đường vào bếp | Lau sạch đường đi, tìm và xử lý nguồn thức ăn |
| Muỗi nhiều khi mở cửa | Nước đọng trong nhà (lọ hoa, khay chậu cây) | Đổ nước đọng, cọ lọ, thay nước mới |
| Đốm mốc trên đồ da, gỗ | Ẩm tích lại do đóng cửa lâu | Lau khô, phơi, mở thoáng; mốc lan rộng thì xử lý chuyên sâu |
Lọ hoa để lại khi đi xa là thứ hay bị quên nhất: nước thối, có khi có bọ gậy. Trước khi đi nên bỏ hoa và úp lọ.
Giặt chăn ga, lau bụi và làm thoáng
Chăn ga gối để nguyên trên giường suốt thời gian vắng nhà thường có mùi ẩm, nhất là khi trời nồm hoặc mưa. Lột ra giặt ngay ngày đầu về, phơi nắng nếu có. Rèm cửa đóng kín lâu cũng bám bụi và mùi; ít nhất kéo ra phơi gió.
Lau bụi từ trên xuống: kệ, mặt tủ, quạt, đèn, rồi mới lau sàn. Bụi tích trong vài tuần không nhiều như sau cả năm, nên một lượt khăn ẩm là đủ. Nhà có người dị ứng bụi thì đeo khẩu trang khi lau.
Để cửa mở thoáng suốt ngày đầu nếu thời tiết cho phép. Phần lớn cảm giác "nhà lạnh lẽo" biến mất sau một ngày có gió, có ánh sáng, có người đi lại và nấu một bữa cơm trong bếp.
Nếu về vào mùa nồm hay mưa dầm, không nên mở toang cửa khi không khí bên ngoài còn ẩm hơn trong nhà; khi đó đóng cửa, bật quạt hoặc chế độ hút ẩm, lau sàn bằng khăn khô, chờ ngày khô ráo mới mở thoáng.
Vali, quần áo và đồ mang về
Đồ trong vali sau chuyến đi dài thường có cả đồ sạch lẫn đồ bẩn, đồ ẩm. Dỡ vali ngay ngày đầu, đừng để vali đóng kín vài hôm vì quần áo ẩm sẽ có mùi và mốc. Giặt toàn bộ đồ đã mặc, kể cả những món "trông còn sạch"; phơi khô hẳn rồi mới cất.
Một vấn đề ít người nghĩ đến là rệp giường. Chúng có thể theo vali, quần áo từ nơi lưu trú về nhà mà không ai biết, rồi sinh sôi trong giường, sofa. Kiểm tra đường may, khoá kéo của vali, giặt quần áo bằng nước nóng và sấy hoặc phơi nắng gắt, hút bụi lòng vali, để vali ở chỗ xa giường. Nếu sau chuyến đi bị đốt ngứa thành hàng vào ban đêm, kiểm tra kỹ đường viền nệm.
Quà quê, thực phẩm mang về như gạo, đậu, đồ khô nên được kiểm tra mọt và cất vào hộp kín. Hoa quả chín nhanh trong vali nên dùng sớm hoặc cho bớt. Những việc này nghe vụn vặt nhưng tránh được việc nhà vừa dọn xong lại có ruồi, mọt.
Phần tẩy uế: nhẹ nhàng, khi nhà đã thoáng
Khi nhà đã thoáng, sạch, có thể làm phần tập quán theo nếp nhà. Phổ biến là đốt một ít bột ở phòng khách, cửa mở, có người trông; hoặc lau nước lá bưởi, nước gừng ở ngạch cửa, tay nắm. Không cần nhiều; nhà vắng vài tuần không cần một buổi tẩy uế lớn như cuối năm hay nhà mới.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com. Bột để trong nhà suốt thời gian đi vắng nên được kiểm xem có bị ẩm, vón cục không; bột ẩm khó cháy và cho khói hắc.
Người vừa trở về từ chuyến chữa bệnh dài ngày cần được nghỉ ngơi; phần dọn dẹp và tẩy uế nên để người nhà khoẻ làm, người bệnh tránh xa khói. Người có bệnh hô hấp thì chọn cách lau nước lá thay cho khói.
Trước khi đi xa: những việc làm cho lần về nhẹ hơn
Chừng nửa giờ chuẩn bị trước khi đi giúp tiết kiệm cả buổi dọn khi về:
- Đổ rác, đổ nước lọ hoa, úp lọ; tưới cây hoặc nhờ hàng xóm tưới.
- Dọn tủ lạnh: dùng hết hoặc cho đi đồ tươi; nếu đi rất lâu, cân nhắc rút điện, lau khô và để cửa tủ mở hé.
- Khoá van gas, khoá van nước tổng nếu đi lâu; rút điện các thiết bị không cần thiết.
- Giặt hết đồ bẩn, không để quần áo ẩm trong máy giặt.
- Phủ khăn lên giường, sofa để giảm bụi.
- Đóng cửa sổ, kiểm khoá; nhờ hàng xóm để ý nhà và nhận hộ bưu phẩm.
- Đặt túi hút ẩm trong tủ quần áo nếu đi vào mùa mưa, mùa nồm.
Những việc này không phải tập quán, nhưng lại làm cho buổi về nhà nhẹ nhàng hơn mọi nghi thức. Nhiều người kể rằng sau khi quen nếp này, họ chỉ còn giữ phần tẩy uế nhỏ ở ngạch cửa như một thói quen đón mình về nhà.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch vài ngày về có cần tẩy uế nhà không?
Không cần. Vài ngày vắng nhà thường chỉ cần mở cửa cho thoáng, đổ rác, kiểm tủ lạnh. Tẩy uế theo tập quán là tuỳ nếp mỗi nhà, thường làm sau những chuyến đi dài hoặc đặc biệt.
Mở cửa vào nhà thấy mùi lạ nên làm gì?
Nếu là mùi gas, không bật đèn, không bật lửa, mở cửa, ra ngoài và báo người có chuyên môn. Nếu là mùi cống, đổ nước vào phễu thu sàn, lavabo. Mùi ẩm mốc thì mở thoáng và tìm chỗ ẩm. Mùi thối thường do tủ lạnh, rác hoặc xác chuột.
Có nên rút điện tủ lạnh khi đi xa?
Nếu đi vài tuần trở lên và tủ đã dọn trống, rút điện tiết kiệm điện và tránh rủi ro khi mất điện. Khi rút, lau khô và để cửa tủ mở hé để không mốc. Đi ngắn ngày thì để chạy bình thường, chỉ dọn bớt đồ tươi.
Về quê ăn Tết trở lại thành phố có cần tẩy uế phòng trọ không?
Không bắt buộc. Mở cửa thoáng, đổ rác, giặt chăn ga, lau bụi là đủ. Phòng trọ nhỏ không tiện đốt bột; nếu muốn theo tập quán, lau nước lá ở cửa phòng là cách gọn nhất.
Đốt bột ngay khi vừa mở cửa vào nhà có được không?
Không nên. Hãy kiểm an toàn trước, nhất là mùi gas, rồi mở thoáng, dọn rác và tủ lạnh. Đốt lửa khi chưa chắc không có rò gas là nguy hiểm. Phần tập quán nên để sau cùng.
Nhà có thú cưng gửi đi, khi đón về cần chuẩn bị gì?
Dọn sạch chỗ nằm, bát ăn, khay vệ sinh của thú cưng trước khi đón về. Nếu có đốt bột tẩy uế, chờ khói tan hết, nhà thoáng hẳn rồi mới đưa thú cưng vào, nhất là chim và mèo vốn nhạy cảm với khói.