Trước một buổi tẩy uế, dọn bớt đồ cũ, đồ hỏng là phần làm ngôi nhà nhẹ đi rõ nhất: ít đồ thì ít bụi, ít chỗ cho gián chuột, gió và ánh sáng đi được xa hơn. Cách làm gọn là đặt ba câu hỏi cho từng món, chia thành ba nhóm giữ, cho, bỏ, và xử lý riêng những thứ không được bỏ chung với rác thường như pin, thuốc, bóng đèn, mảnh vỡ.
Dân gian có nhiều quan niệm về đồ cũ: kiêng giữ bát đĩa sứt mẻ, gương nứt, đồng hồ chết, cho rằng chúng làm nhà "không thông". Không cần tin hết những điều đó để thấy chúng có lý theo cách khác: đồ hỏng chiếm chỗ, gom bụi, và đôi khi gây đứt tay, chập điện. Bài này giúp làm phần dọn đồ một cách có hệ thống, an toàn, và không gây căng thẳng giữa các thế hệ trong nhà.
Ba câu hỏi để quyết định số phận một món đồ
Trong một năm qua có dùng không? Một năm đủ để đi qua mọi mùa và mọi dịp lễ Tết. Món đồ không được dùng trong ngần ấy thời gian thì khả năng cao là năm tới cũng không. Ngoại lệ là đồ dự phòng có lý do rõ ràng như hộp sơ cứu, đèn pin, đồ nghề sửa chữa.
Nó còn chạy, còn lành không? Đồ điện hỏng "để đó sửa", áo rách "để đó vá", ghế gãy chân "để đó đóng lại" thường nằm nhiều năm. Hãy đặt hạn: trong tháng này đem đi sửa, nếu không thì cho hoặc bỏ.
Có ai khác cần nó hơn mình không? Quần áo trẻ con đã chật, sách giáo khoa cũ, đồ dùng còn tốt mà nhà không dùng thì người khác có thể cần. Cho đi vừa gọn nhà vừa đỡ phí.
Nó có ý nghĩa đặc biệt không? Đồ kỷ niệm không cần trả lời ba câu trên. Nhưng nên chọn lọc: giữ một hai món tiêu biểu, cất gọn trong một hộp, thay vì giữ tất cả rải khắp nhà.
Xử lý theo từng loại đồ
Mỗi loại đồ có cách bỏ hoặc cho khác nhau. Bảng dưới gom những loại hay gặp nhất khi dọn nhà:
| Loại đồ | Giữ khi | Cho hoặc bỏ thế nào |
|---|---|---|
| Quần áo, chăn màn | Còn mặc, còn dùng vừa | Giặt sạch rồi cho; đồ rách, mốc thì bỏ hoặc làm giẻ lau |
| Bát đĩa, cốc sứt mẻ, nứt | Hầu như không nên giữ để ăn uống | Gói mảnh vỡ trong giấy dày, ghi chú dễ vỡ bằng lời nhắn với người thu gom |
| Đồ điện, điện tử hỏng | Có kế hoạch sửa trong tháng | Đem tới điểm thu gom đồ điện tử hoặc cửa hàng nhận lại; không đập vỡ |
| Pin, ắc quy | Còn dùng | Gom vào hộp riêng, dán băng dính hai cực, bỏ ở điểm thu gom pin |
| Bóng đèn huỳnh quang, compact | Còn sáng | Không đập vỡ vì có thuỷ ngân; bọc nguyên, đem tới điểm thu gom |
| Thuốc hết hạn | Không giữ | Hỏi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế gần nhà về chỗ nhận; không đổ xuống cống |
| Sách báo, giấy tờ | Còn đọc, còn giá trị lưu | Bán ve chai, cho thư viện, trường; giấy tờ có thông tin cá nhân thì xé nhỏ |
| Đồ nhựa, hộp cũ | Có nắp, còn dùng | Phân loại tái chế theo quy định nơi ở |
Quy định thu gom, phân loại rác khác nhau giữa các tỉnh thành và từng khu dân cư, nhất là với đồ điện tử, pin, bóng đèn. Hỏi ban quản lý toà nhà, tổ dân phố hoặc đơn vị thu gom rác ở nơi mình ở để biết điểm nhận hiện hành.
An toàn khi dọn: mảnh vỡ, hoá chất, đồ nặng
Dọn đồ cũ nghe đơn giản nhưng có vài tai nạn hay gặp. Đứt tay vì mảnh sành sứ, kính vỡ lẫn trong thùng đồ; trẹo lưng khi bê vật nặng sai tư thế; ngã khi trèo lên lấy đồ trên nóc tủ. Đeo găng tay dày, mang giày kín, có người phụ khi bê đồ lớn, dùng thang gấp chắc chắn thay vì ghế nhựa.
Hoá chất cũ trong nhà như chai tẩy rửa còn dở, sơn thừa, thuốc diệt côn trùng, dầu máy cần để nguyên trong chai gốc có nhãn, đóng nắp chặt. Không đổ chung các loại vào một chai cho gọn, không đổ xuống cống, đặc biệt không bao giờ trộn nước javel với các chất tẩy có tính axit hay amoniac vì có thể sinh khí độc. Hỏi đơn vị thu gom về cách bỏ chất thải nguy hại hộ gia đình.
Mảnh vỡ thuỷ tinh, sành sứ cần gói kỹ trong nhiều lớp giấy hoặc hộp cứng rồi mới bỏ, vì người thu gom rác thường dùng tay không. Đồ điện hỏng giữ nguyên, không tự tháo lấy linh kiện, nhất là tivi, lò vi sóng có tụ điện có thể còn tích điện nguy hiểm.
Dọn theo khu, từ chỗ dễ đến chỗ khó
Dọn đồ cả nhà một lần dễ làm người ta nản giữa chừng vì đồ lôi ra tràn khắp nơi. Chia theo khu và đi từ chỗ ít cảm xúc đến chỗ nhiều cảm xúc giúp giữ nhịp:
- Tủ thuốc và tủ hoá chất: nhỏ, nhanh, quyết định dễ vì có hạn dùng ghi rõ. Làm trước để có cảm giác đã bắt đầu.
- Bếp: gia vị hết hạn, hộp nhựa mất nắp, nồi chảo bong lớp chống dính, bát đĩa mẻ. Bếp gọn thì việc nấu nướng hằng ngày nhẹ hơn hẳn.
- Nhà tắm: chai lọ gần hết, khăn đã cứng và có mùi, bàn chải cũ, dao cạo gỉ.
- Tủ quần áo: thử từng món nếu cần; đồ không mặc trong một năm, đồ chật, đồ hỏng khoá kéo không định sửa thì cho vào túi cho hoặc bỏ.
- Giấy tờ, sách vở: phân loại cần lưu, cần huỷ, có thể cho.
- Kho, gầm cầu thang, sân thượng: nhiều đồ to, nặng, cần người phụ và phương tiện chở đi.
- Đồ kỷ niệm: để cuối cùng, khi đã quen tay quyết định và không còn bị áp lực thời gian.
Mỗi khu xong thì lau luôn khu đó rồi mới sang khu khác. Như vậy dù có phải dừng giữa chừng vì bận, những phần đã làm vẫn sạch và gọn, không có cảnh cả nhà bừa bộn cả tuần.
Quan niệm dân gian về đồ cũ: hiểu để làm cho gọn
Nhiều nhà kiêng giữ bát đĩa sứt mẻ vì cho rằng không may; kiêng gương nứt, đồng hồ chết, ô thủng, giày dép rách để trong nhà; trước Tết thì phải bỏ đồ hỏng để năm mới "mới". Những quan niệm này không có cơ sở chứng minh về chuyện may rủi, nhưng phần lớn trùng với lý lẽ vệ sinh và an toàn: bát mẻ dễ cứa miệng, đọng vi khuẩn ở vết nứt; gương nứt có thể rơi mảnh; đồ hỏng chiếm chỗ.
Vì thế không cần tranh luận đúng sai, có thể dùng chính những quan niệm này như cái cớ tốt để dọn. Ngược lại cũng có những kiêng kỵ làm khó cho việc dọn, ví dụ ngại cho đồ đi vì sợ "cho mất lộc". Lúc đó nên nói nhẹ nhàng rằng đồ còn tốt mà nằm im thì phí, cho người cần dùng là việc tốt.
Một quan niệm khác hay gặp là không nên mang đồ cũ của người lạ vào nhà, ví dụ đồ mua lại, đồ nhặt được. Về vệ sinh, đồ cũ mua lại đúng là nên được làm sạch kỹ trước khi dùng: giặt đồ vải, lau đồ gỗ, kiểm đồ điện. Làm sạch xong thì đồ cũ dùng tốt như đồ mới, không cần kiêng khem thêm.
Điều nên tránh là dùng quan niệm để doạ người trong nhà kiểu "giữ cái này sẽ gặp xui". Doạ có thể làm người già lo lắng không cần thiết, và làm việc dọn nhà thành căng thẳng. Một ngôi nhà gọn, sạch, an toàn là đủ lý do.
Bàn với người lớn tuổi trong nhà trước khi bỏ đồ
Người lớn tuổi thường giữ đồ vì đã qua những thời thiếu thốn, vì kỷ niệm, hoặc vì "biết đâu cần". Vứt đồ của họ khi họ vắng nhà là cách nhanh nhất làm hỏng không khí gia đình. Cách làm nhẹ nhàng hơn:
- Dọn đồ của mình trước, để mọi người thấy kết quả trước khi đề nghị gì.
- Mời cùng dọn, để người lớn tự cầm từng món lên và quyết định.
- Hỏi chuyện về món đồ thay vì hỏi có bỏ không. Nhiều khi kể xong câu chuyện, họ thấy không cần giữ vật nữa.
- Đề xuất cho người cần thay vì bỏ, với những món còn dùng được.
- Cho một hộp kỷ niệm riêng để giữ những thứ quan trọng nhất, cất gọn.
- Chấp nhận giữ lại một số thứ dù mình thấy không cần. Ngôi nhà thuộc về mọi người trong nhà.
Đồ của người thân đã mất là chuyện tế nhị hơn nữa, có tập quán và cảm xúc riêng; nên để cả gia đình cùng bàn, không vội trong vài tuần đầu.
Sau khi dọn: lau, mở cửa, rồi mới đến phần tẩy uế
Khi đồ đã được dọn ra, nhà sẽ lộ ra những chỗ lâu nay bị che: chân tường, góc tủ, sàn dưới gầm. Đó là lúc hút bụi, lau từ cao xuống thấp, xử lý chỗ ẩm, mở cửa cho nhà khô thoáng. Đồ đem cho, đem bỏ nên ra khỏi nhà ngay trong ngày hoặc hôm sau, đừng để chồng ở cửa thành một góc bừa bộn mới.
Sau đó, nếu gia đình giữ tập quán tẩy uế, đây là thời điểm hợp lý: nhà đã sạch và trống hơn, đi từng phòng không vướng víu, đĩa bột đặt xuống nền dễ dàng và xa đồ dễ cháy. Mở cửa sổ, có người trông, chờ tàn hẳn mới đổ tro. Với phòng có trẻ nhỏ, người hen suyễn, nên chọn cách lau nước lá thay vì đốt.
Vài tuần sau buổi dọn, đi một vòng nhà xem đồ có bắt đầu tích lại ở chỗ nào không. Thường đó là mặt bàn ăn, ghế cạnh giường, bậc cầu thang, chỗ để giày. Những điểm này cần một chỗ cất rõ ràng như một giỏ, một kệ, một móc treo; có chỗ cất thì đồ ít bị bỏ tạm. Quy tắc một món vào, một món ra khi mua sắm cũng giúp nhà không đầy trở lại trước dịp dọn kế tiếp.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Bát đĩa sứt nhẹ ở vành có dùng tiếp được không?
Về an toàn, vết sứt ở vành dễ cứa môi, và vết nứt chân chim trên men có thể giữ cặn bẩn khó rửa. Có thể chuyển sang dùng làm đĩa lót chậu cây hay đựng đồ khô, còn để ăn uống thì nên thay.
Đồ cho đi có cần giặt, lau trước không?
Nên giặt sạch quần áo, chăn màn, lau sạch đồ dùng trước khi cho. Đó là sự tôn trọng với người nhận và giúp đồ được dùng ngay. Đồ đã mốc nặng, rách nhiều thì không nên cho mà bỏ.
Có nên đốt đồ cũ để tiêu huỷ cho gọn?
Không nên đốt đồ cũ trong nhà, trong sân hay trong khu dân cư, nhất là nhựa, cao su, vải tổng hợp vì khói độc và nguy cơ cháy lan. Đồ cũ nên được thu gom theo quy định nơi ở.
Dọn đồ trước tẩy uế bao lâu thì vừa?
Nhiều nhà dọn đồ trong một hai tuần trước, chia mỗi buổi một khu, rồi dành một ngày cuối để lau toàn bộ và tẩy uế. Dồn tất cả vào một ngày thường quá sức và dễ bỏ dở.
Giấy tờ cũ có thông tin cá nhân thì bỏ thế nào?
Sao kê, hoá đơn, hợp đồng, bản photo giấy tờ tuỳ thân nên xé nhỏ hoặc dùng máy huỷ giấy trước khi bỏ, để tránh bị lợi dụng thông tin. Giấy tờ còn giá trị pháp lý thì giữ lại trong hộp kín.
Đồng hồ, gương có cần bỏ đi khi dọn nhà không?
Không cần bỏ đồ còn tốt chỉ vì kiêng kỵ. Đồng hồ hết pin thì thay pin; gương nứt có thể rơi mảnh nên thay hoặc bỏ cho an toàn. Quyết định dựa trên công dụng và an toàn là đủ.