Một buổi tẩy uế nhà theo tập quán cần chuẩn bị sáu nhóm đồ: đồ dọn dẹp, đồ cho phần rắc và treo như muối, gạo, lá, đồ cho phần đốt như đĩa sứ dày, khay lót, que mồi và bật lửa thân dài, đồ an toàn như chậu nước, bình chữa cháy mini, găng tay, khẩu trang, đồ dọn sau, và một tờ danh sách phòng. Gom đủ từ hôm trước giúp buổi làm gọn, không ai phải chạy đi tìm đồ trong lúc đĩa bột đang cháy.
Bài này đi qua từng nhóm, giải thích vì sao cần từng món, món nào có thể thay bằng đồ có sẵn trong nhà, và món nào không nên thay. Cách đốt bột từng bước, lượng bột cho từng loại nhà, cách xử lý tro là chủ đề của chuyên mục bột tẩy uế và chuyên mục an toàn khói lửa trên trang; ở đây chỉ tập trung vào việc chuẩn bị đồ.
Danh sách tổng: sáu nhóm đồ
Bảng dưới là danh sách đầy đủ cho một căn nhà phố hai ba tầng hoặc một căn hộ. Nhà nhỏ, phòng trọ thì bớt số lượng; nhà không đốt bột thì bỏ nhóm thứ ba:
| Nhóm | Món cần có | Ghi chú |
|---|---|---|
| Dọn dẹp trước | Chổi, hót rác, máy hút bụi, cây lau, xô, khăn ẩm và khăn khô, túi rác | Dọn xong mới làm phần tập quán |
| Rắc, đặt, treo | Bát muối hạt, bát gạo, đĩa nhỏ, lá bưởi hoặc lá thơm, tỏi, bó ngải khô nếu dùng | Lượng nhỏ, đủ tượng trưng |
| Đốt bột | Gói bột tẩy uế, đĩa sứ dày hoặc khay kim loại, tấm lót chịu nhiệt, que mồi, bật lửa thân dài | Đọc hướng dẫn trên bao trước |
| An toàn | Chậu hoặc xô nước sạch, bình chữa cháy mini hoặc chăn chống cháy, găng tay, khẩu trang, đèn pin | Đặt ở chỗ dễ lấy |
| Dọn sau | Kẹp gắp, hộp kim loại có nắp đựng tro, chổi nhỏ, khăn lau | Tro nguội hẳn mới đổ |
| Giấy tờ | Danh sách phòng, thứ tự đi, ai làm việc gì | Cả nhà cùng biết |
Không cần mua mới phần lớn những món này; chúng có sẵn trong bếp và kho của hầu hết gia đình. Chỉ có bình chữa cháy mini hoặc chăn chống cháy là món nhiều nhà chưa có, và đó là món nên mua nhất, vì dùng được cho cả những tình huống khác trong năm.
Đĩa đốt bột: chọn cái gì, lót cái gì
Đĩa sứ dày hoặc khay kim loại. Đĩa sứ dày, đáy phẳng, không có vết nứt chân chim trên men là lựa chọn phổ biến. Khay inox hoặc khay nhôm dày cũng được. Kích thước đủ rộng để đống bột nằm gọn giữa đĩa, cách mép vài đốt ngón tay.
Không dùng đĩa thuỷ tinh mỏng, đĩa nhựa, đĩa gỗ, đĩa giấy. Thuỷ tinh mỏng có thể nứt vỡ do nóng không đều; nhựa chảy và bốc khói độc; gỗ và giấy có thể bén lửa. Giấy bạc gấp làm khay thì mỏng, dễ thủng, không nên đặt trực tiếp xuống sàn.
Tấm lót bên dưới. Đặt đĩa trên một viên gạch nung, tấm đá, hoặc khay kim loại lớn hơn đĩa, rồi mới đặt xuống sàn. Lớp lót giúp nhiệt không truyền thẳng làm nứt gạch men, cháy sém sàn gỗ, và hứng tàn nếu bột bắn ra.
Đĩa riêng, không dùng chung với đồ ăn. Đĩa đã dùng đốt bột thường ám khói, có cặn. Nên có một đĩa riêng cho việc này, cất cùng các đồ tẩy uế khác.
Số đĩa. Phần lớn gia đình dùng một đĩa, đi lần lượt từng phòng hoặc đặt ở giữa nhà. Dùng nhiều đĩa cùng lúc làm khói nhiều hơn và cần nhiều người trông hơn.
Que mồi, bật lửa và cách giữ lửa trong tầm kiểm soát
Phần mồi lửa là lúc dễ xảy ra sự cố nhất, nên đồ cho bước này cần chọn kỹ:
- Bật lửa thân dài, loại dùng để mồi bếp gas, giữ tay cách xa ngọn lửa. Bật lửa nhỏ bỏ túi buộc phải cúi sát đĩa, tóc và tay áo dễ bén lửa.
- Que mồi hoặc diêm dài: dùng khi hướng dẫn trên bao bột yêu cầu mồi ở nhiều điểm. Que mồi dùng xong nhúng vào chậu nước, không vứt vào thùng rác.
- Không dùng xăng, cồn, dầu để mồi cho bột bắt lửa nhanh. Đây là nguyên nhân của những vụ bùng lửa nguy hiểm.
- Buộc tóc dài, xắn tay áo rộng, không mặc đồ len, đồ tổng hợp dễ bắt lửa khi cúi gần đĩa.
- Cất bật lửa ngay sau khi dùng, xa tầm tay trẻ nhỏ.
- Chuẩn bị nắp đậy kim loại vừa miệng đĩa hoặc một khay kim loại úp được, để có thể dập lửa bằng cách cắt không khí nếu bột cháy bùng.
Người phụ trách mồi lửa nên là người lớn tỉnh táo, không uống rượu bia trong buổi đó, và ở lại trông đĩa đến khi tàn hẳn. Trẻ em có thể tham gia các phần khác như rắc muối, lau nhà, nhưng không cầm lửa.
Đồ an toàn: món ít ai nghĩ tới nhưng nên có
Một xô hoặc chậu nước sạch đặt gần chỗ đốt là món đơn giản nhất mà hữu ích nhất: rửa tay khi dính bột, nhúng que mồi đã dùng, dội tắt tàn lửa rơi xuống nền gạch. Đặt xô ở chỗ không ai vấp, không đặt sát ổ điện.
Bình chữa cháy mini dạng bột hoặc dạng bọt cho gia đình, hoặc chăn chống cháy, là món nên có trong mọi nhà, không riêng gì ngày tẩy uế. Đọc hướng dẫn sử dụng trước khi cần, để ở chỗ dễ lấy gần bếp hoặc lối ra. Chăn chống cháy dùng để trùm lên đĩa hoặc vật đang cháy nhỏ, cắt không khí; bình chữa cháy dùng khi lửa đã lan ra đồ vật. Lửa đã lan lên rèm, trần, không dập được trong vài giây thì đưa mọi người ra ngoài và gọi cứu hoả.
Găng tay cao su, khẩu trang, đèn pin là những món phụ: găng để rắc vôi nếu có, dọn tro, gắp lá; khẩu trang cho người dọn bụi và cho người nhạy cảm với khói; đèn pin để soi gầm tủ, góc tối khi dọn dẹp và khi kiểm lại xem có tàn lửa sót không.
Chuẩn bị từ hôm trước: thứ tự gọn
Gom đồ từ tối hôm trước giúp buổi sáng bắt đầu ngay. Một thứ tự gợi ý:
- Viết danh sách phòng và thứ tự đi, phân việc cho từng người: ai dọn, ai lau, ai trông lửa, ai trông trẻ và thú cưng.
- Đọc kỹ hướng dẫn và thành phần trên bao bột, kiểm hạn dùng, bột có bị ẩm vón không.
- Gom đồ vào một khay hoặc thùng, đặt ở chỗ cao, xa tầm tay trẻ.
- Kiểm bình chữa cháy còn áp suất, còn hạn; kiểm đầu báo khói nếu là căn hộ.
- Báo ban quản lý toà nhà nếu ở chung cư và có đốt, hỏi về đầu báo khói, giờ giấc.
- Nấu sẵn nước lá nếu gia đình có lau nhà bằng nước lá, để nguội qua đêm.
- Gửi thú cưng nhỏ như chim, mèo sang nhà người thân hoặc chuẩn bị chỗ ở thoáng riêng cho chúng trong ngày đốt bột.
Buổi sáng chỉ còn việc mở cửa, dọn, lau, rồi làm phần tập quán. Có danh sách, cả nhà làm song song được, buổi tẩy uế thường xong trong vài giờ.
Món có thể thay và món không nên thay
Nhiều món trong danh sách có thể thay bằng đồ có sẵn. Không có bát muối riêng thì dùng bát ăn cơm rồi rửa sạch. Không có cây lau thì dùng khăn và xô. Không có lá bưởi thì có thể dùng các loại lá thơm khác theo tập quán vùng mình, hoặc chỉ lau bằng nước sạch. Không có tỏi, cành đào, bó ngải thì bỏ qua; đó là những phần tuỳ chọn.
Có ba món không nên thay bằng đồ tạm. Đĩa đốt không thay bằng đĩa nhựa, đĩa thuỷ tinh mỏng, nắp hộp, giấy bạc đặt trên sàn gỗ. Bật lửa thân dài không nên thay bằng cách châm từ bếp gas rồi cầm que lửa đi qua nhà. Đồ an toàn như chậu nước và bình chữa cháy hoặc chăn chống cháy không nên bỏ, dù chỉ đốt một ít.
Với bột tẩy uế, nên dùng loại có ghi thành phần, hướng dẫn và nguồn gốc rõ ràng, tránh bột không nhãn mác, không biết pha từ gì. Khói hắc, cay mắt, khét như nhựa là dấu hiệu nên dừng. Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Cất đồ sau buổi tẩy uế cho lần sau
Sau khi làm xong và dọn dẹp, rửa sạch đĩa, khay, bát; lau khô; cất chung vào một hộp hoặc túi có ghi bằng lời dặn với người trong nhà là đồ tẩy uế. Bột còn thừa gói kín, để nơi khô ráo, xa nguồn nhiệt, ngoài tầm tay trẻ; bột ẩm vón cục khó cháy đều, có khi cháy âm ỉ nhiều khói.
Ghi lại vài dòng rút kinh nghiệm: dùng bao nhiêu bột thì vừa, phòng nào khói lâu tan, chỗ đặt đĩa nào tiện, cần thêm món gì. Lần tẩy uế tiếp theo, có thể vào dịp cuối năm sau, gia đình sẽ chuẩn bị nhanh hơn nhiều.
Nếu nhà ở chung cư, ghi lại cả những gì ban quản lý dặn: giờ được phép, có cần báo trước không, đầu báo khói ở phòng nào nhạy. Lần sau chỉ cần mở ghi chú ra là biết phải làm gì, không phải hỏi lại từ đầu. Nhà nhiều thế hệ có thể để tờ ghi chú cùng hộp đồ, ai làm cũng theo được.
Bình chữa cháy mini và chăn chống cháy đã dùng thì kiểm lại, nạp hoặc thay theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu chưa dùng, để lại đúng chỗ dễ lấy trong nhà; chúng còn có ích cho bếp nấu hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Có thể đốt bột trên nắp nồi inox được không?
Nắp nồi inox chịu nhiệt nhưng thường có tay cầm nhựa, núm nhựa có thể chảy, và mặt nắp cong nên đĩa bột không vững. Nếu dùng đồ kim loại, chọn khay phẳng, dày, không có phần nhựa, và lót gạch bên dưới.
Đĩa sứ đã đốt bột có rửa để ăn lại được không?
Nên dành riêng đĩa đó cho việc tẩy uế. Đĩa ám khói, có cặn khó rửa hết, và nhiều gia đình cũng không muốn dùng lại theo tập quán. Một chiếc đĩa sứ cũ còn lành là đủ dùng nhiều năm.
Nhà chưa có bình chữa cháy thì dùng gì thay?
Một xô nước sạch, một khay kim loại hoặc nắp đậy vừa miệng đĩa để úp dập lửa nhỏ, và một tấm chăn len ướt có thể giúp trong tình huống nhỏ. Nhưng bình chữa cháy mini hoặc chăn chống cháy là món nên mua, vì dùng được cho cả bếp nấu hằng ngày.
Có cần mua bộ đồ tẩy uế trọn gói không?
Không cần. Phần lớn đồ có sẵn trong nhà. Nếu mua, chỉ cần bột tẩy uế có hướng dẫn rõ ràng; các món khác như đĩa, bát, chổi, khăn đã có. Tránh các bộ trọn gói đi kèm lời hứa giải xui, chiêu tài.
Tẩy uế không đốt bột thì cần chuẩn bị gì?
Bỏ nhóm đồ đốt. Còn lại đồ dọn dẹp, nước lá nấu sẵn hoặc nước sạch, bát muối nhỏ rắc ở cửa, khăn lau. Cách không khói phù hợp cho nhà có trẻ sơ sinh, người hen suyễn, chung cư cấm đốt.
Nên chuẩn bị bao nhiêu muối gạo cho cả nhà?
Một bát nhỏ muối và một bát nhỏ gạo, khoảng một hai nắm tay mỗi thứ, là đủ cho phần lớn căn nhà. Lượng tượng trưng là đủ ý nghĩa và đỡ công dọn sau.