Buôn bán chậm thì nhiều người nghĩ đến chuyện tẩy uế cửa hàng; câu trả lời thẳng là tẩy uế không làm khách đông hơn, và không ai nên trông chờ vào điều đó. Nhưng một buổi "làm mới" cửa hàng, gồm dọn lại, sắp xếp lại, sửa đèn, mở lối đi, rồi kết bằng phần tập quán nếu gia đình muốn, là dịp tốt để nhìn kỹ cửa hàng bằng con mắt của khách và tìm ra những lý do cụ thể khiến khách ít ghé.
Bài này gợi ý cách tổ chức một buổi như vậy: dọn gì, nhìn gì, hỏi ai, và những thay đổi nhỏ chủ cửa hàng tự làm được. Phần tẩy uế được đặt đúng chỗ của nó: một nghi thức cho yên lòng ở cuối, không phải lời giải cho bài toán doanh thu.
Vì sao người ta nghĩ đến tẩy uế khi buôn bán chậm
Khi doanh thu đi xuống mà không rõ lý do, con người có xu hướng tìm một lời giải thích dễ nắm bắt. Trong quan niệm dân gian, cửa hàng "bị uế", "bị khí xấu" là một lời giải thích như vậy, và tẩy uế là hành động cụ thể để làm ngay. Nó đem lại cảm giác mình đang làm gì đó, thay vì chỉ ngồi chờ.
Cảm giác ấy có giá trị: nó giúp người bán hàng thoát khỏi trạng thái bế tắc, có tâm thế bắt đầu lại. Nhưng nếu dừng ở đó, những nguyên nhân thật vẫn còn nguyên: một quán cà phê mới mở đối diện, đường trước cửa đang đào, giá nhập tăng làm giá bán cao hơn chỗ khác, nhân viên mới chưa quen khách, mặt hàng đã lỗi thời.
Cách hợp lý là dùng cái động lực "muốn làm mới" đó cho một việc có ích hơn: dọn và nhìn lại toàn bộ cửa hàng. Phần tẩy uế, nếu muốn giữ, đặt ở cuối buổi như một dấu chấm.
Một buổi làm mới cửa hàng: các bước
Chọn một buổi vắng khách nhất trong tuần, đóng cửa sớm hoặc mở muộn:
- Đứng ngoài đường, cách cửa hàng chừng hai mươi bước, nhìn như một người đi ngang lần đầu: có thấy cửa hàng bán gì không, biển hiệu có rõ, có sáng không.
- Bước vào như khách: lối đi có thoáng không, có vướng thùng hàng không, có biết món mình cần ở đâu không, giá có dễ thấy không.
- Dỡ một kệ bán chạy nhất và một kệ bán chậm nhất ra, lau sạch, kiểm hạn dùng và bao bì, xếp lại.
- Gom hàng tồn lâu, hàng bao bì cũ xấu thành một nhóm để quyết định: giảm giá, đổi chỗ trưng bày, trả nhà cung cấp hay thanh lý.
- Sửa đèn hỏng, thay bóng mờ, lau kính, lau biển hiệu.
- Mở lại lối đi: không để hàng tràn ra lối, không để thùng các-tông chắn quầy.
- Nếu muốn theo tập quán, kết thúc bằng lau nước lá ở cửa hoặc đốt một ít bột trên đĩa sứ, cửa mở, có người trông.
Nguyên nhân hay gặp khi cửa hàng nhỏ vắng khách
Những nguyên nhân dưới đây chủ cửa hàng có thể tự kiểm. Bảng không phải công thức, nhưng giúp không bỏ sót:
| Nhóm nguyên nhân | Dấu hiệu tự nhận ra | Việc có thể thử |
|---|---|---|
| Khách không thấy cửa hàng | Biển hiệu cũ, tối; mặt tiền bị che | Lau, sửa đèn biển hiệu, dọn đồ che mặt tiền |
| Khách vào nhưng không tìm thấy hàng | Khách hỏi nhiều về món đã có sẵn | Xếp lại theo nhóm, hàng hay mua để dễ thấy |
| Giá không rõ hoặc cao hơn quanh khu | Khách hỏi giá rồi đi | Ghi giá rõ ràng, so giá vài món phổ biến với chỗ khác |
| Thay đổi quanh khu vực | Đường đào, chỗ đỗ xe mất, có cửa hàng mới | Hỏi khách quen, thêm giao hàng, đổi giờ mở cửa |
| Phục vụ | Khách quen ít quay lại sau khi đổi nhân viên | Nói chuyện với nhân viên, hỏi khách quen |
| Mặt hàng | Hàng tồn nhiều, hàng mới ít | Rà lại danh mục, bỏ bớt món chậm, thêm món khách hỏi |
Nhiều chủ cửa hàng nhận ra nguyên nhân chỉ sau một buổi đứng ngoài nhìn vào. Những thứ mình thấy hằng ngày thì mắt mình quen, khách đi ngang thì không.
Trưng bày lại: vài nguyên tắc đơn giản cho cửa hàng nhỏ
Không cần chuyên gia trưng bày, chủ cửa hàng nhỏ có thể tự áp dụng vài nguyên tắc mà người bán lẻ lâu năm hay dùng:
- Ngang tầm mắt là chỗ đắt nhất: hàng muốn bán nhiều, hàng có lãi tốt đặt ở tầng kệ ngang mắt người lớn; hàng nặng, hàng to để tầng dưới.
- Hàng thiết yếu để ở trong: những món khách nhất định sẽ mua (nước, gạo, trứng ở tiệm tạp hoá) đặt sâu bên trong để khách đi qua các kệ khác.
- Gom theo nhu cầu, không theo nhà cung cấp: đồ cho bữa sáng một chỗ, đồ vệ sinh một chỗ, đồ cho trẻ em một chỗ.
- Kệ đầy vừa phải: kệ trống trông như sắp đóng cửa, kệ chật đến mức không rút được món ra thì khách ngại lấy.
- Giá rõ ràng: mỗi món có giá dễ thấy; khách phải hỏi giá thường ngại mua thêm.
- Lối đi đủ rộng: một người cầm giỏ và một người đi ngược chiều vẫn lách qua được.
Sau khi trưng bày lại, theo dõi vài tuần xem khu nào bán khá lên, khu nào không. Thay đổi từng phần nhỏ và quan sát tốt hơn đảo lộn cả cửa hàng một lúc.
Ánh sáng, mùi và âm thanh: những thứ khách cảm thấy trước khi nhìn thấy hàng
Cửa hàng tối là cửa hàng trông như đang đóng. Bóng đèn đã mờ, đèn huỳnh quang nhấp nháy, góc trong cùng không có đèn là những thứ chủ cửa hàng quen đến mức không nhận ra. Thay bóng, thêm một hai bóng ở góc tối, lau chao đèn là việc rẻ nhất trong mọi việc làm mới, và tác động thấy rõ ngay buổi tối hôm đó.
Mùi là thứ thứ hai. Mùi ẩm mốc từ kho, mùi cống ở phễu thu sàn, mùi đồ ăn của người bán để ở quầy, mùi khói hương quá đậm đều khiến khách không muốn đứng lâu. Tìm và xử lý nguồn mùi, chứ không phủ lên bằng hương liệu. Một cửa hàng có mùi trung tính, sạch là đủ.
Âm thanh thì ít người để ý: tivi bật to ở quầy, tiếng loa quảng cáo rè, tiếng quạt cũ kêu. Khách có thể không nói ra nhưng sẽ rời đi nhanh hơn. Một buổi làm mới là lúc tắt bớt, sửa bớt những tiếng ồn đó.
Hỏi khách quen và hàng xóm: nguồn thông tin rẻ nhất
Khách quen là người hiểu cửa hàng hơn ai hết, và thường sẵn lòng góp ý nếu được hỏi đúng cách. Thay vì hỏi "dạo này sao vắng quá", hãy hỏi cụ thể: "chị hay mua gì ở đây, có món nào chị cần mà tiệm không có không", "giờ nào chị tiện ghé nhất". Ghi lại câu trả lời; sau mười khách, sẽ thấy những điểm lặp lại.
Hàng xóm buôn bán cùng dãy cũng biết nhiều: khu phố đang thay đổi thế nào, giờ nào đông người qua lại, có cửa hàng mới nào mở gần. Đôi khi việc vắng khách là chung cả dãy do một công trình, một thay đổi giao thông, và biết được điều đó giúp người chủ bớt tự trách mình và tính phương án tạm thời.
Những thông tin này không tốn tiền, nhưng đòi hỏi người chủ chịu nghe. Đó cũng là một kiểu "tẩy uế" theo nghĩa rộng: gạt bỏ những giả định cũ để nhìn cửa hàng như nó đang là.
Phần tập quán: làm nhẹ, đúng chỗ, không đặt kỳ vọng
Nếu sau buổi dọn và sắp xếp, gia đình muốn khép lại bằng phần tẩy uế, hãy làm như mọi dịp khác: cửa hàng đã sạch, hàng dễ ám mùi được che, đĩa sứ đặt trên nền gạch giữa lối đi, cách kệ một sải tay, đốt lượng nhỏ theo hướng dẫn trên bao, cửa mở, có người trông đến khi tro nguội. Cửa hàng trong toà nhà hay chợ có mái chung thì chọn lau nước lá.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com. Một gói nhỏ cho một lần làm là đủ; không cần mua những "bộ giải xui" đắt tiền đi kèm lời hứa đắt hàng.
Điều quan trọng là không đặt kỳ vọng doanh thu vào nghi thức. Nếu tuần sau khách vẫn vắng, đó không phải vì "tẩy chưa đủ" mà vì những nguyên nhân cụ thể vẫn còn; tiếp tục với danh sách ở trên. Ngược lại, nếu khách đông lên, nhiều khả năng là nhờ cửa hàng sáng hơn, gọn hơn, giá rõ hơn.
Khi nào cần nghĩ xa hơn một buổi dọn
Có những lúc buôn bán chậm kéo dài nhiều tháng và không thay đổi dù đã làm mới, đổi hàng, đổi giờ. Đó là dấu hiệu bài toán nằm ở tầng lớn hơn: giá thuê mặt bằng so với doanh thu, vị trí không còn hợp với mặt hàng, hoặc cả thị trường mặt hàng đó đang chuyển sang kênh khác như mua trên mạng. Lúc này, chủ cửa hàng cần ngồi xuống với con số: doanh thu trung bình, chi phí cố định, lãi gộp, hàng tồn.
Người buôn bán lâu năm thường có câu "nghề nào cũng có mùa". Phân biệt được tháng chậm theo mùa với xu hướng đi xuống kéo dài là việc khó, và hỏi ý kiến người làm cùng nghề, người có kinh nghiệm kinh doanh là cách tốt. Những quyết định như đổi mặt hàng, chuyển địa điểm, thu hẹp quy mô cần được cân nhắc bằng con số, không bằng cảm giác "cửa hàng bị xui".
Trong bất kỳ trường hợp nào, đừng để nỗi lo dẫn đến chi tiêu lớn cho những dịch vụ hứa "giải vận", "kích tài lộc". Tiền đó dùng để sửa đèn, làm biển hiệu, nhập thêm món khách hỏi thì có ích hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy uế cửa hàng có giúp đắt hàng không?
Không có cơ sở nào bảo đảm điều đó. Tẩy uế là tập quán để người bán yên lòng. Thứ thường giúp khách quay lại là cửa hàng sạch, sáng, hàng xếp dễ tìm, giá rõ ràng và người bán dễ chịu; một buổi làm mới cửa hàng tác động trực tiếp vào những thứ này.
Bao lâu nên làm mới, sắp xếp lại cửa hàng một lần?
Không có con số chung. Nhiều cửa hàng nhỏ sắp xếp lại một phần mỗi tháng và làm lớn vài lần trong năm, thường vào đầu năm, trước mùa bán chạy hoặc khi thấy doanh thu chững lại. Việc lau dọn hằng ngày thì vẫn cần đều đặn.
Có nên thuê người đến "giải xui" cho cửa hàng?
Nên thận trọng với những dịch vụ thu tiền cao kèm lời hứa đắt hàng hay lời doạ nếu không làm. Phần tập quán đơn giản đến mức người trong nhà tự làm được; tiền tiết kiệm được nên dùng cho việc cải thiện cửa hàng.
Đổi vị trí kệ hàng có tác dụng thật không?
Có thể có, nếu thay đổi giúp khách thấy hàng dễ hơn hoặc đi lại thoải mái hơn. Hãy thử thay đổi một khu, theo dõi trong vài tuần xem món ở khu đó bán thế nào, rồi mới thay đổi tiếp, tránh xáo trộn toàn bộ làm khách quen bối rối.
Đốt bột trong cửa hàng nhỏ một gian có an toàn không?
An toàn hơn khi đốt lượng nhỏ, đặt đĩa sứ trên nền gạch giữa lối đi, cách kệ hàng một sải tay, mở cửa, có người trông tới khi tro nguội. Cửa hàng quá chật, có hàng dễ cháy hoặc có báo khói thì nên chọn lau nước lá.
Khi nào nên tính đến chuyện chuyển địa điểm?
Khi đã thử làm mới, điều chỉnh mặt hàng, giá, giờ mở cửa trong nhiều tháng mà doanh thu vẫn không đủ bù chi phí cố định như tiền thuê. Quyết định này nên dựa trên con số và ý kiến người có kinh nghiệm, không nên dựa vào cảm giác mặt bằng xui.