Thời điểm hợp nhất để dọn nhà và tẩy uế trong mùa chuyển tiết là những ngày nắng ráo ngay trước mùa mưa bão: kiểm mái, thông máng xối và ống thoát, chèn chỗ thấm, dọn sân, cất đồ ngoài trời, nâng giấy tờ và đồ điện lên cao; tẩy uế bằng bột hay nước lá làm sau cùng khi nhà còn khô, vì đến lúc mưa dầm thì khói khó tan và nhà khó khô.
Mùa mưa bão ở mỗi miền khác nhau: miền Bắc mưa nhiều từ khoảng tháng năm đến tháng chín dương lịch, miền Trung mưa bão tập trung cuối năm, miền Nam mùa mưa kéo dài từ khoảng tháng năm đến tháng mười một. Bài này không bàn chuyện nồm ẩm đầu xuân mà tập trung vào việc chuẩn bị nhà trước mùa mưa bão.
Vì sao nên dọn và tẩy uế trước, không phải giữa mùa mưa
Trong quan niệm dân gian, mùa mưa dầm là lúc nhà "nặng", ẩm thấp, dễ sinh bệnh; nhiều nhà muốn tẩy uế khi trời mưa lâu ngày. Nhưng về thực tế, đốt bột trong những ngày ẩm ướt kém hiệu quả: bột hút ẩm cháy không đều, khói đọng thấp không thoát ra được vì cửa phải đóng tránh mưa hắt, và mùi khói lẫn với mùi ẩm làm nhà khó chịu hơn.
Một lý do nữa ít ai nói: khi mưa bão đã đến, tâm trí cả nhà dồn vào chống dột, kê đồ, đón con đi học về giữa mưa; không ai còn thời gian cho một buổi dọn dẹp tử tế, càng không có người trông đĩa bột. Những tuần nắng cuối mùa khô là quãng thời gian hiếm hoi cả nhà vừa có sức, vừa có thời tiết thuận để làm mọi việc cho đến nơi đến chốn.
Dọn trước mùa mưa thì ngược lại: nắng còn đủ để phơi chăn đệm, rèm thảm; cửa mở được lâu cho khói tan; sửa mái, chống thấm cần trời khô mới làm được. Một ngôi nhà vào mùa mưa với mái kín, máng thông, chăn đệm khô và ít đồ thừa sẽ ít bị ẩm mốc hơn nhiều.
Nói cách khác, "tẩy uế trước mùa mưa" là đi trước một bước: làm sạch và khô nhà khi còn làm được, thay vì chạy theo cái ẩm khi nó đã vào nhà.
Mái, máng xối và đường thoát nước
Phần này cần làm khi trời khô, có người giữ thang; việc trên mái cao nên để thợ có thiết bị an toàn:
- Quan sát trần từ bên trong: vết ố vàng, loang, bong sơn là dấu hiệu dột hoặc thấm từ mùa trước.
- Kiểm mái tôn, mái ngói từ chỗ an toàn: tấm tôn bung đinh, ngói vỡ, ron chống thấm nứt.
- Nạo lá, rác, đất trong máng xối; xả nước thử xem nước chảy thông xuống ống đứng không.
- Kiểm ống thoát nước ban công, sân thượng, lưới chắn rác ở miệng thu; đây là chỗ tắc hay gây tràn nước vào nhà.
- Khơi rãnh thoát nước quanh nhà, nắp cống trước cửa; dọn lá cây, bao ni-lông chắn dòng.
- Tỉa cành cây sát mái hoặc vươn qua dây điện; cành lớn và gần dây điện thì báo đơn vị có chuyên môn.
Không leo mái khi trời mưa, có gió lớn hoặc khi mái trơn rêu. Tai nạn ngã từ mái mỗi mùa mưa bão là chuyện có thật; thuê thợ có dây an toàn là khoản tiền đáng bỏ ra.
Chống thấm và chỗ ẩm trong nhà
Sau khi kiểm mái, đi một vòng trong nhà tìm chỗ thấm: chân tường tầng trệt, tường giáp nhà bên, khu vệ sinh, quanh khung cửa sổ, trần dưới sân thượng. Những vết thấm nhỏ có thể xử lý bằng vật liệu chống thấm bán sẵn theo hướng dẫn của nhà sản xuất; vết lớn, nứt kết cấu thì cần thợ.
Ron cửa sổ, cửa ban công đã lão hoá nên thay để mưa hắt không lọt vào. Cửa gỗ cũ có thể bị trương khi ẩm, kẹt không đóng được; bào, sơn lại trước mùa mưa.
Đồ đạc kê sát tường thấm nên kéo ra vài phân cho không khí lưu thông, tránh mốc mặt sau tủ. Tủ quần áo nên có túi hút ẩm, và đồ ít dùng nên được giặt sạch, phơi khô, đóng gói kín trước mùa mưa.
Tầng trệt nhà ống thường ẩm nhất vì hơi ẩm từ nền và nước mưa hắt qua cửa chính. Nâng tủ, kệ lên chân cao vài phân, lót tấm nhựa dưới chân đồ gỗ, giữ sàn khô vào buổi sáng bằng cách lau khô thay vì lau ướt những ngày trời nồm ẩm. Ở những chỗ nước mưa hay hắt vào như cửa ban công, có thể làm thêm gờ chắn thấp hoặc rèm che mưa.
Dọn sân, ban công và cất đồ ngoài trời
Gió bão biến đồ để ngoài trời thành vật bay nguy hiểm. Trước mùa bão:
- Cất hoặc buộc chặt chậu cây treo, chậu cây trên lan can, giàn phơi đồ di động.
- Dọn đồ phế thải, ván gỗ, tấm tôn lẻ trên sân thượng.
- Kiểm biển hiệu, mái che, bạt che nắng trước nhà; tháo hoặc gia cố nếu lỏng.
- Thu dọn chai lọ, lốp xe, vỏ hộp chứa được nước mưa, tránh thành chỗ muỗi đẻ.
- Kiểm ổ cắm, đèn ngoài trời có nắp che mưa; dây điện ngoài trời không vắt qua chỗ ngập.
- Chuẩn bị chỗ để xe máy cao ráo nếu khu nhà hay ngập.
Ở những vùng hay ngập, nâng đồ điện, giấy tờ quan trọng, ảnh gia đình lên cao từ đầu mùa, đóng giấy tờ trong túi chống nước. Việc này tốn ít công mà có thể giữ lại những thứ không mua lại được.
Chăn đệm, rèm, quần áo: giặt phơi khi còn nắng
Một khi mùa mưa đến, việc phơi khô chăn bông, nệm, rèm dày trở nên rất khó; đồ phơi trong nhà nhiều ngày dễ có mùi ẩm và mốc lấm tấm. Vì vậy, những tuần nắng ráo cuối cùng là lúc nên giặt các món đồ to: chăn, vỏ nệm, rèm cửa, thảm. Phơi dưới nắng gắt, lật mặt, để thật khô rồi mới gấp cất.
Quần áo mùa đông (với miền Bắc) hoặc đồ ít dùng nên được giặt sạch trước khi cất, vì vết bẩn và mồ hôi còn sót là chỗ nấm mốc bám đầu tiên. Cất trong túi vải hoặc hộp nhựa có nắp, kèm gói hút ẩm, đặt ở ngăn cao của tủ.
Nệm nên được hút bụi, phơi nắng hai mặt nếu có thể; nệm quá to thì dựng đứng cạnh cửa sổ có nắng chiếu vào. Gối nên được giặt hoặc thay ruột nếu đã xẹp, có mùi. Những việc này nghe vụn vặt nhưng quyết định phần lớn cảm giác "nhà ẩm, nặng" trong mùa mưa.
Kiểm điện và thiết bị trước mùa mưa
Nước và điện là cặp nguy hiểm. Trước mùa mưa, gia chủ tự kiểm được những điểm dưới đây; việc sửa chữa để thợ có chuyên môn làm:
- Ổ cắm, công tắc ở chỗ hay bị nước hắt (gần cửa, ban công, nhà tắm) có nắp che, không nứt vỡ.
- Ổ cắm đặt quá thấp ở tầng trệt nhà hay ngập nên được thợ nâng cao.
- Aptomat chống giật hoạt động: bấm nút thử theo hướng dẫn trên thiết bị.
- Dây điện ngoài trời, dây đèn trang trí không có chỗ nối hở, không vắt qua mái tôn.
- Bình nóng lạnh, máy giặt có dây tiếp đất theo hướng dẫn lắp đặt.
- Máy bơm nước, máy phát (nếu có) được chạy thử trước mùa.
Khi có dấu hiệu tê tay khi chạm thiết bị, aptomat nhảy liên tục, ổ cắm nóng hoặc có mùi khét, hãy ngắt điện và gọi thợ ngay, không đợi đến mùa mưa.
Phần tẩy uế: chọn ngày nắng ráo, làm sau cùng
Khi mái đã kiểm, máng đã thông, nhà đã dọn và khô, chọn một ngày nắng ráo, gió nhẹ để làm phần tẩy uế theo tập quán. Mở hết cửa sổ, cửa ban công để khói thoát ra theo hướng gió. Đặt đĩa sứ trên nền gạch ở phòng khách hoặc giữa nhà, lót thêm gạch nếu sàn gỗ, đổ bột theo lượng ghi trên bao, mồi lửa, có người trông tới khi tro nguội.
Nhiều gia đình kết hợp lau nước lá bưởi hay nước gừng ở ngạch cửa, bậu cửa sổ, cầu thang, những nơi mùa mưa hay bám bùn đất. Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com; bột cần được cất kín khô ráo, vì bột đã hút ẩm sẽ khó cháy và khói hắc hơn.
Nhà có người hen suyễn, bệnh phổi, trẻ sơ sinh thì để họ ra ngoài khi đốt hoặc chọn cách lau nước lá. Căn hộ chung cư có đầu báo khói nhớ quy định của toà nhà.
Chuẩn bị cho những ngày mưa bão thật sự
Dọn nhà trước mùa mưa bão không chỉ là chuyện sạch sẽ. Mỗi gia đình nên có sẵn một số thứ: đèn pin, pin dự phòng, sạc dự phòng, nước uống đóng chai, ít lương thực khô, thuốc dùng thường xuyên của người già, túi chống nước đựng giấy tờ. Biết vị trí cầu dao tổng và van nước tổng, cách ngắt khi cần.
Theo dõi thông tin dự báo thời tiết và hướng dẫn của chính quyền địa phương khi có bão, lũ. Ở vùng thường bị ngập sâu hoặc sạt lở, sơ tán theo hướng dẫn là việc quan trọng nhất; không nhà nào đáng để đánh đổi an toàn.
Sau mỗi trận mưa lớn, đi một vòng kiểm lại máng xối, chỗ thấm, rãnh thoát. Việc dọn nhà trước mùa chỉ thật sự có ích khi được duy trì suốt mùa.
Nếu nhà có người già sống một mình hoặc hàng xóm neo đơn, trước mùa bão nên hỏi thăm, giúp họ kiểm mái, buộc đồ ngoài trời, lưu số điện thoại người thân. Trong những trận bão lớn, sự giúp đỡ gần nhất thường đến từ hàng xóm chứ không phải từ xa.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tẩy uế nhà trong những ngày mưa dầm không?
Không phải lúc lý tưởng. Bột hút ẩm cháy không đều, khói khó thoát khi phải đóng cửa tránh mưa hắt, nhà đã ẩm lại thêm mùi khói. Nếu muốn, chọn một ngày tạnh ráo, mở cửa được, hoặc dùng nước lá lau thay cho khói.
Máng xối bao lâu thì nên vệ sinh một lần?
Ít nhất một lần trước mùa mưa, và kiểm thêm sau những trận mưa lớn hoặc khi thấy nước tràn ra khỏi máng. Nhà gần cây lớn rụng lá cần làm thường xuyên hơn.
Có tự leo mái để kiểm tra được không?
Chỉ nên quan sát từ chỗ an toàn như sân thượng, cửa sổ tầng trên, hoặc từ thang có người giữ. Leo lên mái tôn, mái ngói dốc, trơn rêu là việc nguy hiểm; nên thuê thợ có dây an toàn.
Bột tẩy uế để lâu trong mùa mưa có dùng được không?
Nếu bột bị ẩm, vón cục, có mốc thì không nên dùng vì cháy kém và khói có thể hắc. Bảo quản bột trong hộp kín, nơi khô ráo, có gói hút ẩm; đọc hạn dùng trên bao.
Nhà hay ngập nên chuẩn bị gì trước mùa mưa?
Nâng đồ điện, giấy tờ, ảnh gia đình lên cao; biết cách ngắt cầu dao tổng; chuẩn bị chỗ để xe cao ráo; theo dõi thông báo của địa phương. Với vùng ngập sâu, kế hoạch sơ tán quan trọng hơn mọi việc khác.
Dọn nhà trước mùa mưa có giúp giảm muỗi không?
Có, nếu dọn đúng chỗ: bỏ chai lọ, lốp xe, đồ phế thải chứa nước, thông rãnh, đậy bể nước. Mùa mưa là mùa muỗi sinh sôi, và nước đọng là nơi chúng đẻ trứng.