Những sai lầm hay gặp nhất khi dùng bột tẩy uế không nằm ở loại bột mà ở cách làm: đốt thay cho dọn dẹp, đóng kín cửa cho khói "ngấm", đặt đĩa trên sàn gỗ hay gần rèm, bỏ đĩa đang cháy để đi việc khác, đốt quá nhiều, và kỳ vọng làn khói làm được những điều nó không thể làm.
Phần lớn các sai lầm này đến từ thói quen truyền miệng hoặc sự vội vàng trong ngày chuyển nhà, cuối năm. Chúng hiếm khi gây chuyện lớn, nhưng khi gây chuyện thì thường là cháy xém sàn, cả nhà ho, đầu báo khói kêu, hoặc căn nhà vẫn bừa bộn dù đã "tẩy uế". Dưới đây là từng sai lầm, vì sao nó xảy ra, và làm thế nào thì đúng hơn.
Sai lầm về thứ tự: đốt trước, dọn sau hoặc không dọn
Coi đốt bột là bước thay cho dọn dẹp. Đây là sai lầm phổ biến nhất. Căn nhà mới nhận còn bụi xi măng, căn nhà sau tang còn bừa bộn đồ đạc, người ta đốt bột đi một vòng rồi coi như xong phần "làm sạch". Khói không hút được bụi, không lau được vết bẩn, không làm khô được góc ẩm. Theo đúng tinh thần tập quán, tẩy uế là bước cuối, đến sau khi ngôi nhà đã được quét dọn.
Đốt khi sàn còn ướt. Vừa lau nhà xong đã cầm đĩa đi ngay, sàn trơn, người cầm đĩa dễ trượt chân làm đổ đĩa. Đợi sàn khô hẳn, hoặc lau từng phòng xong thì để khô trong lúc lau phòng khác.
Đốt rồi mới dọn đồ vào. Một số người đốt bột ở nhà trống rồi vài ngày sau mới chuyển đồ, đúng nếp. Nhưng nếu trong khoảng đó thợ vào sửa, đồ bẩn được bê vào, thì nhà lại bụi như cũ. Lên lịch sao cho ngày tẩy uế sát ngày dọn vào, sau khi mọi việc sửa chữa đã xong.
Bỏ qua việc kiểm điện, nước, gas. Ngày về nhà mới, ai cũng tập trung vào lễ và tẩy uế mà quên những thứ an toàn cơ bản: van gas có rò không, aptomat có nhảy không, vòi nước có rỉ không. Những việc này đáng làm trước tiên, vì chúng mới thực sự giữ an toàn cho ngôi nhà.
Sai lầm về lửa và khói
Nhóm sai lầm này ít gặp hơn nhưng hậu quả nặng hơn. Bảng dưới đặt cạnh nhau việc hay làm sai và việc nên làm thay:
| Hay làm | Vì sao không ổn | Nên làm thay |
|---|---|---|
| Đóng hết cửa cho khói "ngấm" vào nhà | Khói, bụi mịn, khí đốt cháy không hết tích lại; người vào sau ngạt, ho | Mở cửa trong suốt lúc đốt và ít nhất nửa giờ sau |
| Dùng đĩa nhựa, đĩa giấy, nắp hộp | Chảy, cháy, sinh khói độc | Đĩa sứ dày hoặc đĩa kim loại, có khay kê |
| Đặt đĩa thẳng lên sàn gỗ, chiếu, thảm | Nhiệt đáy đĩa làm xém, cháy âm ỉ khó thấy | Đặt trên nền gạch hoặc khay kim loại |
| Đặt đĩa cạnh rèm, chân bàn thờ có vàng mã, sát bình gas | Một tàn lửa đủ bén vào vải, giấy | Đặt cách xa đồ dễ cháy ít nhất một sải tay |
| Bỏ đĩa đang cháy để đi chợ, đi đón con | Không ai xử lý nếu đĩa đổ, than rơi, bùng lửa | Dập hẳn trước khi rời nhà |
| Đổ tro còn ấm vào thùng rác nhựa | Than âm ỉ trong tro làm cháy rác | Đợi nguội hẳn, sờ đáy đĩa không còn ấm mới đổ |
| Bật quạt, điều hoà cho khói "đi khắp nhà" | Quạt làm bột cháy nhanh, tàn bay; điều hoà hút khói vào dàn | Tắt quạt và điều hoà, dùng gió tự nhiên từ cửa |
Mỗi dòng trong bảng đều từng là nguyên nhân của những vụ cháy xém nhỏ trong các gia đình. Không cần sợ lửa, chỉ cần đối xử với một đĩa bột đang cháy như với một bếp than nhỏ: có chỗ đặt an toàn và có người trông.
Sai lầm về người: ai cầm đĩa, ai có mặt
Để trẻ con cầm đĩa cho "vui". Trẻ con thích tham gia, nhưng một chiếc đĩa nóng có than đỏ không phải đồ chơi. Trẻ dễ vấp, dễ nghiêng đĩa, dễ chạm tay vào đáy đĩa. Có thể cho trẻ phần việc khác như mở cửa sổ, cầm khăn, đi theo sau người lớn ở khoảng cách an toàn.
Để người già yếu phổi tự làm vì "đúng nếp". Nhiều ông bà muốn tự tay cầm đĩa vì coi đó là việc của người lớn trong nhà. Nếu ông bà có bệnh hô hấp, tim mạch, con cháu có thể cầm đĩa thay, ông bà đứng ở cửa chỉ dẫn từng bước. Nếp làm vẫn giữ, sức khoẻ cũng giữ.
Để người mang thai, trẻ sơ sinh, thú cưng trong nhà. Họ là những người nhạy cảm nhất với khói. Đưa họ sang nhà người thân, ra ngoài đi dạo trong lúc đốt; phòng em bé có thể chỉ lau dọn, không đưa đĩa vào.
Không báo hàng xóm, ban quản lý. Ở chung cư hay nhà phố sát vách, khói bay sang nhà bên có thể làm hàng xóm lo cháy, đầu báo khói toà nhà có thể kêu. Một lời báo trước tránh được hiểu lầm và cho ban quản lý thời gian hướng dẫn.
Sai lầm về lượng và tần suất
Đổ cả gói cho "chắc ăn" là sai lầm quen thuộc. Khói càng đặc không làm tập quán thêm ý nghĩa, chỉ làm mùi khói ám vào rèm, chăn gối, quần áo trong tủ, có khi cả tuần chưa hết, và làm người trong nhà khó chịu. Bắt đầu từ lượng nhỏ, thêm khi cần, luôn an toàn hơn làm ngược lại.
Ở chiều ngược lại, có người đốt bột quá thường xuyên: mỗi lần thấy không vui, mỗi lần buôn bán chậm, mỗi lần có chuyện cãi vã lại đốt. Làm như vậy dễ biến một tập quán theo dịp thành một thói quen hít khói thường xuyên trong nhà. Tẩy uế theo tập quán gắn với các dịp rõ ràng như nhà mới, sau tang, cuối năm; những lúc khác, mở cửa cho thoáng, dọn dẹp lại đồ đạc thường giúp được nhiều hơn.
Một sai lầm nhỏ khác là trộn bột tẩy uế với những thứ khác trên cùng đĩa: rắc thêm muối, gạo, vỏ bưởi tươi, hay đốt cùng giấy tiền vàng mã. Muối và gạo không cháy mà làm bột cháy không đều; vỏ tươi bốc khói ẩm; vàng mã bùng lửa nhanh và tàn bay khắp phòng. Mỗi thứ có cách dùng riêng, không gộp chung vào đĩa bột.
Sai lầm về kỳ vọng
Có lẽ sai lầm khó thấy nhất là kỳ vọng sai về những gì một buổi tẩy uế làm được. Theo quan niệm dân gian, tẩy uế giúp ngôi nhà sạch sẽ để bắt đầu lại, giúp người trong nhà yên lòng. Đó là một giá trị có thật, nằm ở cảm giác và nếp sinh hoạt của gia đình. Nhưng khi người ta tin rằng làn khói sẽ đổi vận, làm buôn bán khá lên, chữa được mất ngủ hay bệnh tật, họ dễ thất vọng, dễ đổ lỗi, và dễ bỏ qua những việc thật sự cần làm.
Người mất ngủ kéo dài cần được khám. Phòng ngủ ngột ngạt cần thông gió và ánh sáng. Cửa hàng ế khách cần nhìn lại sản phẩm, giá cả, cách phục vụ. Căn nhà có mùi lạ cần tìm nguồn mùi, có khi là ống thoát nước, xác chuột hay ẩm mốc sau tường. Tẩy uế có thể đi cùng những việc ấy như một nghi thức nhỏ, không đứng thay chúng.
Giữ kỳ vọng đúng cũng giúp gia đình tránh được những lời mời chào quá đà: bột "đặc biệt" giá cao vì hứa giải xui, dịch vụ tẩy uế trọn gói hứa đổi vận. Một gói bột thảo mộc bình thường, đốt đúng cách sau khi dọn dẹp, đã đủ trọn ý nghĩa của tập quán.
Sai lầm sau khi bột đã tàn
Đóng cửa ngay vì "xong rồi". Bột tàn nhưng khói và mùi vẫn còn trong phòng, nhất là ở phòng trong cùng. Đóng cửa ngay là nhốt lại đúng phần muốn thoát ra. Để cửa mở thêm ít nhất nửa giờ, phòng ngủ có thể lâu hơn.
Đưa trẻ nhỏ, người yếu phổi vào ngay. Người nhạy cảm nên vào sau cùng, khi trong nhà chỉ còn thoảng mùi thảo mộc. Đi trước một vòng, ngửi ở phòng trong cùng; còn thấy khói đọng dưới trần thì chờ thêm.
Nhấc đĩa còn nóng bằng tay không. Đáy đĩa sứ giữ nhiệt khá lâu sau khi bột tàn. Nhấc bằng khay hoặc đợi nguội; rửa đĩa nóng bằng nước lạnh còn làm đĩa rạn.
Quét tro vương bằng chổi khô. Tro mịn bị chổi khô hất tung lên, bay khắp phòng và bám vào đồ. Lau bằng khăn ẩm vắt kiệt, gấp khăn lại rồi giặt riêng.
Bỏ qua lời phàn nàn của hàng xóm. Nếu nhà bên báo khói bay sang, ghi nhớ để lần sau chọn giờ khác, dùng ít bột hơn, hoặc đặt đĩa ở phía cửa không hướng về nhà họ. Tập quán của nhà mình không nên thành phiền toái của nhà khác.
Danh sách kiểm nhanh trước khi đốt
Để không mắc lại những sai lầm trên, có thể dừng nửa phút trước khi mồi lửa và tự hỏi:
- Nhà đã dọn sạch, sàn đã khô chưa?
- Cửa sổ, cửa chính đã mở; quạt, điều hoà đã tắt chưa?
- Đĩa là sứ dày hay kim loại, có khay kê chưa?
- Đường đi của đĩa đã dẹp rèm, giấy, vàng mã, bình xịt chưa? Van gas đã khoá chưa?
- Trẻ nhỏ, người mang thai, người yếu phổi, thú cưng đã ra ngoài chưa?
- Ai sẽ trông đĩa ở cửa cho tới khi tàn? Có nắp kim loại để dập không?
- Chung cư: đã báo ban quản lý chưa?
Bảy câu này không mất nhiều thời gian, nhưng trả lời đủ thì buổi tẩy uế thường diễn ra êm, đúng nếp, không ai phải ho hay hoảng. Có thể chép danh sách ra một mẩu giấy, dán cạnh hộp đựng bột, để lần sau lấy bột ra là thấy ngay.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy uế xong mà nhà vẫn có mùi lạ thì sao?
Mùi khói chỉ át tạm mùi khác. Nếu sau khi khói tan mùi lạ vẫn còn, cần tìm nguồn: ống thoát nước, bẫy mùi khô nước, rác tồn, xác chuột, nấm mốc sau tủ. Xử lý nguồn mùi mới làm nhà hết mùi thật sự.
Có cần tẩy uế lại nếu lần đầu làm sai cách không?
Theo tập quán, nhiều nhà coi trọng tấm lòng hơn từng thao tác. Nếu lần đầu chỉ sai ở thứ tự hay lượng bột, không cần làm lại. Nếu người lớn trong nhà thấy chưa yên, có thể làm lại gọn ở một dịp thuận tiện, lần này đúng cách hơn.
Đốt bột tẩy uế gần bàn thờ có sao không?
Không nên đặt đĩa bột trên bàn thờ hay sát chân bàn thờ, nơi thường có nhang đang cháy, vàng mã, khăn phủ. Nếu muốn khói đi qua phòng thờ, cầm đĩa đi qua rồi mang ra, không để lại. Việc lau dọn bàn thờ là một chủ đề riêng.
Đóng cửa sau khi đốt để giữ lại sự sạch sẽ có đúng không?
Về mặt thực tế, đóng cửa ngay chỉ giữ lại khói và mùi. Nên để cửa mở thêm một lúc cho thông thoáng, rồi đóng cửa theo sinh hoạt bình thường. Theo tập quán, việc đặt đĩa ở cửa đến khi tàn đã đủ ý nghĩa.
Người trong nhà phản đối việc đốt bột thì có nên làm không?
Tập quán là để yên lòng, không phải để gây căng thẳng. Nếu có người lo về khói, có thể dùng ít bột, đốt khi họ vắng nhà, hoặc chọn lau nhà bằng nước lá thay đốt. Nói chuyện để mọi người hiểu ý nhau quan trọng hơn làm cho bằng được.
Thuê dịch vụ tẩy uế trọn gói có cần thiết không?
Phần lớn gia đình tự làm được với một gói bột, một chiếc đĩa và vài người. Nếu thuê, nên hiểu rõ dịch vụ làm những gì, chú ý an toàn ra sao, và cẩn thận với lời hứa đổi vận, giải xui đi kèm giá cao.