Người thuê nhà làm tẩy uế theo tập quán của mình thì không cần xin phép về chuyện tín ngưỡng, nhưng nếu định đốt bột, tức là dùng lửa trong nhà của người khác, thì nên báo chủ nhà trước, đọc lại hợp đồng thuê xem có điều khoản về phòng cháy, và với phòng trọ chung thì báo cả những người ở cùng. Phần lau dọn, lau nước lá, rắc muối ở cửa thì thường không cần hỏi ai.
Câu hỏi này hay đến từ sinh viên, người đi làm thuê phòng trọ, gia đình trẻ thuê nhà nguyên căn. Ai cũng muốn chỗ ở mới sạch sẽ, yên lòng theo nếp nhà mình, nhưng ngại làm phật lòng chủ nhà hoặc lo mất tiền cọc nếu có hư hại. Bài này đi qua ranh giới giữa quyền sinh hoạt của người thuê và trách nhiệm với tài sản của chủ nhà.
Ranh giới: tập quán là của mình, ngôi nhà là của người khác
Người thuê có quyền sinh hoạt bình thường trong nhà đã thuê, kể cả thực hành những tập quán gia đình như thắp hương, dọn nhà theo dịp, tẩy uế. Chủ nhà không có lý do gì để can thiệp vào niềm tin của người thuê, cũng như người thuê không cần giải thích niềm tin của mình.
Nhưng ngôi nhà, đồ đạc trong nhà, và trong nhiều trường hợp cả bảo hiểm cháy nổ, thuộc về chủ nhà. Một đám cháy nhỏ do đĩa bột, một vết cháy xém trên sàn gỗ, một bức tường ám khói là thiệt hại tài sản của người khác. Về nguyên tắc chung của pháp luật dân sự, người gây thiệt hại có trách nhiệm bồi thường; hợp đồng thuê thường cũng có điều khoản về giữ gìn tài sản và phòng cháy.
Vì vậy câu hỏi "có cần xin không" nên tách làm hai. Phần tập quán không dùng lửa: không cần xin. Phần dùng lửa trong nhà: nên báo, không phải để xin phép tín ngưỡng mà để thông báo về một hoạt động có rủi ro với tài sản của chủ.
Đọc gì trong hợp đồng thuê trước khi làm
Không phải hợp đồng nào cũng nhắc tới chuyện đốt bột, nhưng có vài điều khoản liên quan nên đọc lại:
- Điều khoản phòng cháy chữa cháy: có cấm dùng lửa trần, đốt vàng mã, đốt hương trong nhà không.
- Điều khoản giữ gìn tài sản: trách nhiệm của người thuê khi làm hư hỏng sàn, tường, đồ đạc.
- Điều khoản về tiền cọc: những trường hợp chủ nhà được khấu trừ cọc, thường bao gồm sửa chữa hư hại do người thuê gây ra.
- Nội quy toà nhà, khu trọ kèm theo: chung cư, nhà trọ nhiều phòng thường có nội quy riêng về lửa.
- Điều khoản về thay đổi, sửa chữa: một số việc như dán, đóng đinh, treo đồ cần hỏi chủ; đốt bột thường không nằm ở đây nhưng nên xem để hiểu tinh thần hợp đồng.
Nếu hợp đồng cấm dùng lửa trần trong nhà, người thuê nên tôn trọng và chọn cách tẩy uế không khói. Nếu hợp đồng im lặng, việc báo trước với chủ nhà là cách cư xử tốt và giúp tránh tranh chấp về sau. Với những câu hỏi pháp lý cụ thể về hợp đồng, nên hỏi người có chuyên môn.
Nói với chủ nhà thế nào cho dễ được đồng ý
Phần lớn chủ nhà người Việt quen với tục tẩy uế và không phản đối, miễn thấy người thuê cẩn thận. Một tin nhắn hay cuộc gọi ngắn nên có:
- Nói rõ việc định làm: "Cuối tuần này em định tẩy uế nhà theo nếp nhà em, có đốt một ít bột trên đĩa khoảng nửa tiếng."
- Nói cách giữ an toàn: đặt trên đĩa sứ kê gạch, xa rèm, có người trông, mở cửa thông gió.
- Hỏi chủ nhà có lưu ý gì không: sàn gỗ, trần thạch cao, đầu báo khói, hàng xóm khó tính.
- Đề nghị phương án thay thế nếu chủ ngại: chỉ lau nước lá, rắc muối, không đốt.
- Giữ lại tin nhắn trao đổi như một ghi nhận đơn giản.
Cách nói này cho chủ nhà thấy người thuê tôn trọng tài sản của họ. Kinh nghiệm cho thấy chủ nhà hiếm khi từ chối khi được báo trước, nhưng rất dễ phật lòng nếu phát hiện vết ám khói hay nghe hàng xóm kể lại.
Phòng trọ chung, nhà ở ghép
Phòng trọ nhiều phòng chung một dãy, nhà nguyên căn nhiều người ở ghép, ký túc xá có hoàn cảnh khác nhà thuê riêng. Khói từ một phòng có thể lọt sang phòng bên qua vách mỏng, cửa thông gió, hành lang chung. Người ở cùng có thể có người hen suyễn, có người không quen mùi khói, có người không chia sẻ tập quán.
Ở những nơi này, đốt bột trong phòng thường không phải lựa chọn tốt. Nếu muốn, nên hỏi chủ trọ và báo những người ở chung trước, chọn lúc ít người ở nhà, dùng lượng rất nhỏ. Phần lớn người thuê trọ, nhất là sinh viên và người mới đi làm, chọn cách gọn hơn, vừa không phiền ai vừa không tốn kém: lau dọn phòng thật sạch, lau cửa bằng nước lá, rắc ít muối ở cửa phòng rồi quét đi, mở cửa sổ cho thoáng.
Ký túc xá, nhà ở công vụ thường có quy định cấm đun nấu, đốt lửa trong phòng; không nên làm khác quy định đó. Tinh thần của tẩy uế, làm sạch chỗ ở để bắt đầu lại, vẫn giữ được trọn vẹn bằng việc dọn dẹp.
Tình huống thuê nhà và cách nên làm
Bảng gợi ý dưới đây giúp chọn nhanh theo hoàn cảnh; quy định cụ thể của hợp đồng và toà nhà luôn được ưu tiên:
| Tình huống | Có cần báo chủ nhà | Cách gợi ý |
|---|---|---|
| Thuê nhà nguyên căn, sàn gạch, có sân | Nên báo | Đốt lượng nhỏ, đặt đĩa trên gạch, ưu tiên ở sân hoặc cửa |
| Thuê căn hộ chung cư | Nên báo cả chủ nhà và ban quản lý | Hỏi về đầu báo khói, cân nhắc cách không khói |
| Phòng trọ trong dãy trọ | Nên hỏi chủ trọ và báo người bên cạnh | Ưu tiên lau dọn, nước lá, muối |
| Nhà thuê sàn gỗ, nội thất đắt tiền | Bắt buộc nên báo | Kê nhiều lớp, hoặc chỉ đốt ngoài cửa |
| Chỉ lau dọn, nước lá, rắc muối | Không cần | Quét sạch muối sau đó, không để nước đọng trên sàn gỗ |
| Hợp đồng cấm lửa trần | Không đốt | Chọn hoàn toàn cách không khói |
Với những nơi phải báo cả ban quản lý toà nhà, việc báo trước còn giúp tránh trường hợp chuông báo cháy kêu và người thuê phải giải thích với cả toà.
Khi chính chủ nhà muốn tẩy uế lúc người thuê đang ở
Có trường hợp ngược lại: chủ nhà là người coi trọng tập quán, muốn vào tẩy uế ngôi nhà đang cho thuê vào cuối năm, hoặc sau khi người thuê trước rời đi mà người thuê mới đã dọn vào. Nhà đang cho thuê là chỗ ở của người thuê; chủ nhà muốn vào cần được người thuê đồng ý, hẹn giờ cụ thể, và người thuê có quyền từ chối phần đốt bột nếu trong nhà có người nhạy cảm với khói.
Một cách dung hoà là để chủ nhà làm phần nghi thức ở cổng, ở sân hoặc ở cửa chính, còn bên trong người thuê tự dọn dẹp theo cách của mình. Nhiều chủ nhà cũng hài lòng khi người thuê chủ động làm sạch nhà cuối năm và báo lại, vì điều họ thật sự quan tâm thường là ngôi nhà được chăm sóc.
Nếu chủ nhà đặt điều kiện người thuê phải tẩy uế theo một cách nhất định, hoặc đòi người thuê trả tiền cho một nghi lễ, đó là chuyện ngoài phạm vi hợp đồng thuê thông thường. Người thuê có thể từ chối lịch sự và đề nghị cách làm mình thấy hợp. Giữ thái độ mềm mỏng, nói rõ lý do sức khoẻ hay lịch sinh hoạt, thường đủ để hai bên vẫn giữ được quan hệ thuê nhà dễ chịu.
Nhà thuê từng có chuyện buồn: hỏi hay không hỏi
Một số người thuê lo lắng khi biết hoặc nghi ngờ ngôi nhà từng có người mất, từng có biến cố. Đây là cảm giác có thật và đáng được tôn trọng, dù người đó có tin vào chuyện tâm lý hay chuyện tập quán. Hỏi chủ nhà một cách lịch sự trước khi ký hợp đồng là quyền của người thuê; chủ nhà có thể trả lời hoặc không.
Điều nên tránh là nghe theo lời đồn rồi tự doạ mình, hoặc lan truyền những câu chuyện chưa kiểm chứng về ngôi nhà của người khác. Một ngôi nhà có người từng mất vì tuổi già, vì bệnh là chuyện của rất nhiều ngôi nhà, và không làm cho căn nhà trở nên nguy hiểm. Những ngôi nhà lâu năm ở phố cũ, làng quê đều đã chứng kiến nhiều thế hệ sinh ra và mất đi trong đó.
Nếu đã quyết định thuê và muốn yên lòng, buổi tẩy uế khi dọn vào chính là để làm việc đó: dọn sạch, lau rửa, mở cửa cho nắng gió, làm một nghi thức nhỏ theo nếp nhà. Nếu sau đó vẫn thấy không yên, việc chọn một chỗ ở khác cũng là lựa chọn chính đáng; sống ở nơi mình thấy bất an lâu ngày không tốt cho tinh thần.
Trả nhà: đừng để tẩy uế thành lý do mất cọc
Kiểm tra vết ám khói. Góc trần, mảng tường gần chỗ từng đặt đĩa có thể ngả màu sau nhiều lần đốt. Lau bằng khăn ẩm trước khi trả nhà; vết đậm có thể cần sơn lại một mảng nhỏ.
Kiểm tra sàn. Vết cháy xém, vết ố do đĩa nóng trên sàn gỗ, sàn nhựa là hư hại rõ ràng. Nếu có, nói thẳng với chủ nhà và thoả thuận cách khắc phục.
Giặt rèm của chủ. Rèm, thảm thuộc về chủ nhà mà ám mùi khói thì giặt trước khi trả.
Dọn sạch muối, gạo, vôi. Những thứ rắc theo tập quán ở cửa, góc nhà nên được quét sạch, không để lại cho người thuê sau.
Tẩy uế khi rời đi. Một số người có nếp dọn dẹp, tẩy uế khi rời nhà cũ. Đây là việc riêng; điều chủ nhà quan tâm là nhà được trả lại sạch sẽ, nguyên vẹn.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà không đồng ý cho đốt bột thì có tẩy uế được không?
Được. Tẩy uế theo tập quán có nhiều cách không dùng lửa: dọn dẹp kỹ, lau cửa và sàn bằng nước lá, rắc muối ở cửa rồi quét đi, mở cửa cho nắng gió vào. Đây đều là những cách dân gian dùng lâu nay.
Có cần nói lý do tín ngưỡng khi báo chủ nhà không?
Không cần giải thích niềm tin. Chỉ cần báo rằng sẽ có hoạt động dùng lửa nhỏ trong nhà, kéo dài bao lâu và cách giữ an toàn. Chủ nhà quan tâm tới tài sản và an toàn, không phải tới niềm tin của người thuê.
Đốt bột làm ám khói tường nhà thuê thì có bị trừ cọc không?
Tuỳ hợp đồng và mức độ. Vết ám nhẹ lau được thường không phải vấn đề; vết ố, cháy xém cần sửa chữa thì chủ nhà có thể khấu trừ chi phí theo thoả thuận. Báo trước và đặt đĩa đúng cách giúp tránh chuyện này.
Thuê phòng trọ có nên tẩy uế không?
Nhiều người thuê trọ vẫn tẩy uế khi vào phòng mới để yên lòng. Với phòng trọ, cách gọn và hợp nhất là dọn dẹp, lau nước lá, rắc ít muối ở cửa phòng; đốt bột thì nên hỏi chủ trọ và báo người ở cạnh.
Chủ nhà tự tẩy uế trước khi cho thuê thì người thuê có cần làm lại không?
Không bắt buộc. Người thuê có thể làm theo nếp nhà mình nếu muốn, vì với họ đó là dịp vào nhà mới. Phần dọn dẹp lại khi dọn vào vẫn nên làm, vì giữa hai lượt thuê nhà thường có bụi.
Người thuê trước để lại đồ thì xử lý thế nào khi tẩy uế?
Đồ người thuê trước để lại nên hỏi chủ nhà trước khi bỏ, vì có thể là đồ của chủ hoặc đồ đang chờ người cũ đến lấy. Với đồ đã được xác nhận bỏ, dọn ra khỏi nhà trước buổi tẩy uế.