Cách dùng bột tẩy uế gọn nhất gồm bảy bước: dọn sạch nhà, mở hết cửa, đổ bột thành một ngọn núi thấp trên đĩa sứ, mồi lửa ở đỉnh cho bột cháy âm ỉ, cầm đĩa đi chậm qua từng phòng, đặt đĩa ở cửa chính cho tới khi bột gần tàn, rồi đợi tro nguội hẳn mới đổ ra ngoài. Cả buổi thường mất từ hai mươi phút đến một giờ tuỳ diện tích và lượng bột.
Phần quan trọng nằm ở những chỗ nhỏ: đĩa gì, đặt trên gì, ai trông, mở cửa nào, ai cần ra ngoài trước. Bột tẩy uế là tập quán để yên lòng, nhưng lửa và khói là thật. Dưới đây là cách làm chi tiết, kèm lý do của từng bước và những lưu ý cho chung cư, nhà có trẻ nhỏ, người già.
Chuẩn bị trước khi đốt
Mười phút chuẩn bị giúp buổi tẩy uế không phải dừng giữa chừng để đi tìm đồ. Những thứ nên có sẵn trên một chiếc khay:
- Bột tẩy uế, lượng theo hướng dẫn trên bao; nhà nhỏ thì dùng ít hơn, không cần đốt hết gói.
- Một đĩa sứ hoặc đĩa kim loại dày, lòng sâu vừa, đường kính khoảng bằng bàn tay xoè; không dùng đĩa nhựa, đĩa giấy, đĩa thuỷ tinh mỏng dễ nứt vì nóng.
- Một chiếc đĩa lót hoặc khay kim loại để kê dưới đĩa sứ khi cầm đi và khi đặt xuống, tránh hơi nóng truyền xuống tay hay mặt sàn gỗ.
- Bật lửa dài hoặc que mồi; tránh dùng diêm ngắn vì phải chúm tay sát đỉnh núi bột.
- Một cốc nước và một nắp đậy kim loại để dập nhanh nếu cần.
- Khăn ẩm để lau tro rơi; chổi và hót rác nhỏ.
Trước khi đốt, nên cất gọn rèm cửa buộc lên, dời giấy tờ, vàng mã, bình xịt, chai cồn ra xa đường đi của đĩa. Bếp gas khoá van. Người có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và thú cưng ra ngoài hoặc sang nhà bên trong lúc đốt.
Bảy bước đốt bột tẩy uế
Thứ tự dưới đây theo đúng tinh thần hướng dẫn in trên phần lớn bao bột, cộng thêm những chỗ an toàn mà bao thường không đủ chỗ ghi:
- Dọn sạch trước. Quét, lau sàn, lau bụi bậu cửa, đổ rác. Tẩy uế theo tập quán luôn là bước cuối của dọn dẹp, không phải bước thay thế.
- Mở cửa. Mở cửa sổ các phòng và cửa chính, tắt quạt thổi mạnh và điều hoà. Gió nhẹ giúp khói tản; gió mạnh làm than bột bắn ra.
- Đổ bột thành núi thấp. Đổ bột vào giữa đĩa, vun thành một ngọn núi cao chừng hai, ba đốt ngón tay, đáy gọn trong lòng đĩa. Không nén chặt, không trải mỏng.
- Mồi lửa ở đỉnh. Hơ lửa vào đỉnh núi vài giây cho tới khi thấy một chấm đỏ và khói bốc lên. Nếu có ngọn lửa nhỏ, để nó tự tắt rồi bột sẽ chuyển sang cháy âm ỉ; không thổi mạnh.
- Đi qua từng phòng. Cầm đĩa có khay lót, đi chậm từ phòng trong cùng ra phía cửa, dừng ở mỗi phòng một lúc, đưa đĩa qua các góc. Giữ đĩa thăng bằng, cách xa rèm, chăn, quần áo treo.
- Đặt ở cửa chính. Đặt đĩa trên nền gạch hoặc khay kim loại ở ngay cửa ra vào, nơi không ai vấp phải, có người ở trong tầm mắt cho tới khi bột gần tàn.
- Xử lý tro. Đợi tro nguội hẳn, sờ đáy đĩa không còn ấm, rồi đổ tro ra ngoài, xuống đất vườn, gốc cây hoặc túi rác riêng. Không đổ tro còn ấm vào thùng rác nhựa.
Bột tàn rồi vẫn nên để cửa mở thêm ít nhất nửa giờ trước khi người nhạy cảm vào nhà. Mùi thảo mộc còn vương nhẹ là bình thường; mùi khét nặng, khói đọng thành lớp mờ trên trần là dấu hiệu đã đốt quá nhiều hoặc phòng quá kín.
Đi từ trong ra ngoài: tập quán và lý do thực tế
Phần lớn các nhà đi từ phòng trong cùng ra cửa chính, cuối cùng đặt đĩa ở ngưỡng cửa. Theo quan niệm dân gian, đi như vậy là "đưa" những gì cũ kỹ, không sạch ra khỏi nhà rồi giữ lối vào bằng làn khói. Có nhà đi theo chiều kim đồng hồ quanh từng phòng; có nhà đi tầng trên trước tầng dưới sau. Không có một quy chuẩn chung nào, mỗi nhà theo nếp của người lớn trong nhà là được.
Thứ tự này cũng hợp lý về mặt thông gió. Khi đi từ trong ra, khói được đưa dần về phía cửa đang mở, không bị dồn vào phòng cuối. Đặt đĩa ở cửa chính cũng là nơi dễ trông nhất, gió lùa giúp khói thoát ra ngoài thay vì tụ trong phòng ngủ.
Còn chuyện giờ giấc, nhiều nhà chọn buổi sáng hoặc trước khi trời tối, và có người chọn ngày theo lịch. Việc xem ngày thuộc một chuyên mục khác; ở góc an toàn, ban ngày có ưu điểm rõ ràng: đủ sáng để thấy than rơi, cửa mở được lâu, hàng xóm ít phiền vì khói lúc nghỉ ngơi.
Lưu ý theo từng kiểu nhà
Cùng một gói bột, cách làm ở căn hộ chung cư khác với nhà phố hay cửa hàng mặt đường. Bảng dưới là những điều chỉnh hay cần:
| Kiểu nhà | Điều chỉnh nên có | Điều cần tránh |
|---|---|---|
| Căn hộ chung cư | Báo trước ban quản lý, hỏi về đầu báo khói; dùng lượng nhỏ, mở cửa ban công | Đốt ở hành lang chung, sảnh thang máy; che đầu báo khói khi chưa được phép |
| Nhà ống nhiều tầng | Đi từ tầng trên xuống; mở cửa tầng thượng cho khói thoát theo cầu thang | Để đĩa cháy một mình ở tầng trên khi người đã xuống dưới |
| Nhà sàn gỗ, nhà có sàn gỗ | Luôn kê khay kim loại dưới đĩa; đặt đĩa ở bậc thềm gạch | Đặt trực tiếp lên ván gỗ, chiếu, thảm |
| Phòng trọ một gian | Dùng rất ít bột hoặc chọn lau nước lá; mở cửa và cửa sổ | Đốt trong phòng đóng kín rồi đi ngủ |
| Cửa hàng, quán ăn | Đốt trước giờ mở cửa, xa khu chế biến và quầy thực phẩm | Đốt khi đang có khách, gần bình gas, gần kho giấy |
Với chung cư, đầu báo khói có thể kích hoạt cả hệ thống báo cháy của toà nhà. Đừng tự tháo hay che đầu báo nếu ban quản lý chưa đồng ý và hướng dẫn cách làm.
Những dấu hiệu cần dừng ngay
Khói hắc, cay mắt, xộc mũi. Bột có thể có diêm sinh hoặc hương liệu gắt, hoặc đã bị mốc. Dập bằng nắp kim loại, mở thêm cửa, chờ khói tan rồi mới quyết định có đốt tiếp hay không.
Có người ho, khó thở, chóng mặt. Đưa người đó ra chỗ thoáng ngay. Tập quán không đáng để ai phải chịu đựng; triệu chứng không đỡ thì đi khám.
Bột bùng thành ngọn lửa cao. Thường do bột trải quá mỏng hoặc lẫn tạp chất dễ cháy. Đặt đĩa xuống nền không cháy, chụp nắp kim loại lên, không thổi, không hất nước khi đĩa đang nóng vì đĩa sứ có thể nứt.
Than rơi ra ngoài đĩa. Nhặt bằng hót rác hay khăn ẩm dày, kiểm tra chỗ rơi xem có cháy xém không. Lần sau vun núi thấp hơn và đi chậm hơn.
Đầu báo khói kêu. Dừng đốt, mở cửa, báo ngay cho ban quản lý hay bảo vệ toà nhà biết đó là khói đốt bột, để họ xử lý hệ thống.
Phân việc trong nhà: ai cầm đĩa, ai trông, ai mở cửa
Người cầm đĩa. Nên là người lớn, khoẻ, không có bệnh hô hấp, đi đứng vững, không đang bế con. Theo nếp nhiều nhà, đó là gia chủ hoặc người lớn tuổi nhất còn khoẻ; nếu người lớn tuổi yếu phổi thì để con cháu cầm đĩa, người lớn đứng ngoài cửa chỉ dẫn cũng là giữ lễ.
Người đi trước mở cửa. Một người đi trước một bước, mở cửa từng phòng, vén rèm, dời ghế cản lối. Người cầm đĩa nhờ vậy không phải dùng một tay mở cửa trong khi tay kia cầm đĩa nóng.
Người trông đĩa ở cửa. Khi đĩa đã đặt ở cửa chính, phải có một người ở trong tầm nhìn cho tới khi bột gần tàn. Người này cũng là người nhắc trẻ con, khách đến chơi đi vòng qua đĩa.
Người lo cho người nhạy cảm. Nhà có trẻ nhỏ, người già yếu, thú cưng thì một người đưa họ sang nhà hàng xóm, ra công viên hay lên xe chờ. Phân việc trước giúp không ai phải chạy qua lại giữa làn khói.
Nhà chỉ có một người. Vẫn làm được nếu dùng lượng nhỏ, chuẩn bị đủ đồ trên khay và không rời mắt khỏi đĩa. Muốn đi đâu, dập bột trước rồi mới đi.
Sau khi đốt: thông gió, lau lại và cất đồ
Một buổi tẩy uế trọn vẹn kết thúc khi nhà trở lại trạng thái bình thường. Để cửa mở thêm một lúc, lau lại bậu cửa, mặt bàn gần nơi đặt đĩa vì tro mịn có thể bay ra. Đĩa sứ rửa bằng nước ấm và nước rửa chén sau khi đã nguội hẳn, phơi khô rồi cất riêng để lần sau dùng tiếp. Không ngâm đĩa còn nóng vào nước lạnh, đĩa sứ dễ rạn vì chênh nhiệt đột ngột.
Bột còn thừa thì gấp kín miệng gói, cho vào hộp có nắp hoặc túi zip, để nơi khô ráo, xa bếp. Bột thừa không nên đổ vào chậu cây hay rắc ra đất vì hương liệu và diêm sinh, nếu có, không phải thứ cây cần.
Ngày hôm sau, đi một vòng nhìn lại trần nhà và tường gần nơi đặt đĩa. Một vệt ố vàng nhạt hay mùi khói còn nặng trong phòng ngủ là gợi ý lần sau nên dùng ít bột hơn, hoặc đặt đĩa ở chỗ gió lùa mạnh hơn. Rèm vải, gối tựa ám mùi thì phơi nắng một buổi là đủ, không cần giặt ngay.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Đốt bột tẩy uế bao lâu thì tàn?
Tuỳ lượng bột, độ ẩm và gió trong phòng. Một ngọn núi bột nhỏ trên đĩa thường cháy âm ỉ trong khoảng hai mươi phút đến hơn nửa giờ. Bột ẩm hoặc nén chặt sẽ cháy lâu hơn và hay tắt giữa chừng.
Có cần đốt hết cả gói bột không?
Không cần. Lượng bột nên tính theo diện tích và số phòng; căn hộ nhỏ dùng một phần gói là đủ, phần còn lại gói kín để dùng lần sau. Đốt quá nhiều chỉ làm khói đặc và mùi khói bám vào rèm, chăn.
Bột đang cháy mà phải ra ngoài gấp thì làm sao?
Dập hẳn trước khi đi: chụp nắp kim loại lên đĩa cho bột tắt vì thiếu không khí, hoặc đợi nguội rồi rưới chút nước. Tuyệt đối không để đĩa bột đang cháy trong nhà không người.
Đốt bột tẩy uế có cần đóng cửa cho khói ngấm không?
Không nên. Đóng kín cửa làm khói, bụi mịn và khí đốt cháy không hết tích lại trong phòng. Tập quán chỉ cần khói đi qua các phòng; mở cửa vừa an toàn vừa giúp mùi khói tan nhanh sau đó.
Phụ nữ mang thai có tự cầm đĩa đi được không?
Nên nhờ người khác làm và rời nhà trong lúc đốt. Khói bụi mịn không có lợi cho người mang thai. Nếu không có ai làm thay, chọn cách lau nhà bằng nước lá và mở cửa thông gió cũng giữ được ý nghĩa của tập quán.
Tro bột tẩy uế đổ ở đâu?
Theo tập quán, tro được đổ ra ngoài nhà, như xuống đất vườn, gốc cây xa lối đi hay bỏ vào túi rác riêng. Điều quan trọng nhất là tro phải nguội hẳn, sờ đáy đĩa không còn ấm, để không gây cháy thùng rác.