Lượng bột tẩy uế nên dùng phụ thuộc vào ba thứ: số phòng cần đi qua, độ cao và độ kín của không gian, và thời gian bạn muốn đĩa khói cháy. Với một căn hộ hai, ba phòng ngủ thông thường, một ngọn núi bột cỡ nắm tay nhỏ, chừng vài thìa canh, đã đủ cho một lượt đi khắp nhà; nhà ống nhiều tầng nên chia hai đĩa nhỏ thay vì một đĩa to.
Nhiều người nghĩ đốt càng nhiều càng "sạch", nên đổ cả gói ra một lần. Kết quả thường là khói đặc, cả nhà ho, mùi ám vào rèm cả tuần mà ý nghĩa tập quán cũng không thêm được gì. Bài này đưa ra cách ước lượng theo không gian thật của nhà bạn, những tín hiệu cho biết đã đủ, và cách chia đĩa cho nhà nhiều tầng, cửa hàng, kho.
Vì sao không có một con số chung
Một lượng bột như nhau cho ra lượng khói khác nhau tuỳ độ ẩm của bột, tỷ lệ bột gỗ và thảo mộc, cách vun núi và gió trong phòng. Cùng lượng khói ấy, một phòng khách trần cao bốn mét ở nhà phố cũ thấy loãng, còn một phòng ngủ ba mét vuông ở chung cư mini thấy mù mịt. Vì thế các bao bì thường chỉ ghi "lượng vừa đủ" hay gợi ý theo gói, và người dùng phải tự điều chỉnh.
Mục đích của tập quán là để làn khói đi qua các phòng, không phải để khói lấp đầy từng mét khối. Hiểu như vậy thì lượng cần dùng nhỏ hơn nhiều so với hình dung. Một đĩa khói nhẹ cầm đi chậm, dừng ở mỗi phòng vài chục giây, đã làm trọn ý nghĩa ấy. Lượng thừa ra chỉ thành khói đọng trên trần và mùi ám trên vải.
Thêm một lý do để dùng ít: khói từ bột cháy âm ỉ có bụi mịn và khí đốt cháy không hết. Lượng bột gấp đôi nghĩa là lượng khói và khí ấy cũng gấp đôi, trong khi khả năng thông gió của căn nhà thì không đổi.
Ba câu hỏi để tự ước lượng
Có bao nhiêu phòng đóng cửa riêng? Đếm những không gian có cửa riêng mà bạn sẽ mang đĩa vào: phòng ngủ, bếp, phòng thờ, kho, nhà vệ sinh nếu muốn. Mỗi phòng cần đĩa dừng lại chừng nửa phút đến một phút. Năm phòng thì đĩa phải còn cháy ít nhất mười lăm phút, cộng thêm thời gian đặt ở cửa chính.
Trần cao hay thấp, kín hay thoáng? Căn hộ trần thấp, cửa sổ nhỏ, đang bật điều hoà là không gian kín: dùng ít, khói vừa đủ thấy. Nhà phố trần cao, có giếng trời, mở được cửa trước cửa sau là không gian thoáng: khói tản nhanh, có thể dùng nhiều hơn một chút để còn ngửi được mùi thảo mộc.
Muốn đĩa cháy trong bao lâu? Thời gian cháy phụ thuộc vào kích thước ngọn núi hơn là tổng lượng bột trong gói. Một ngọn núi thấp vừa lòng đĩa cháy âm ỉ khoảng hai mươi phút đến nửa giờ. Nếu cần lâu hơn vì nhà rộng, chia thành hai đĩa đốt lệch giờ nhau thay vì vun một núi to.
Ghi lại để lần sau. Lần đầu đốt, đong bằng thìa canh và ghi lại số thìa cùng cảm nhận: khói vừa, hơi nhiều hay loãng. Lần sau chỉ việc cộng trừ một thìa. Cách này chính xác hơn mọi bảng tính chung.
Ví dụ ước lượng cho vài kiểu nhà
Bảng dưới là ví dụ giả định tính theo thìa canh bột khô vun nhẹ, để bạn có điểm bắt đầu. Bột của mỗi nơi nặng nhẹ khác nhau, nên coi đây là thứ tự lớn nhỏ, không phải định mức:
| Không gian (ví dụ giả định) | Số đĩa | Lượng mỗi đĩa | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Phòng trọ một gian, khoảng 15–20 mét vuông | Một | Hai đến ba thìa | Mở cửa chính và cửa sổ; có thể chọn lau nước lá thay đốt |
| Căn hộ hai phòng ngủ | Một | Bốn đến năm thìa | Tắt điều hoà, mở cửa ban công trong lúc đốt |
| Căn hộ ba phòng ngủ, có phòng thờ | Một | Năm đến sáu thìa | Đi chậm, phòng thờ dừng lâu hơn nếu nhà muốn |
| Nhà ống ba tầng | Hai, mỗi đĩa một tầng trên | Ba đến bốn thìa | Đĩa tầng trên đốt trước, xuống tầng trệt đặt ở cửa |
| Cửa hàng một gian kèm kho nhỏ | Một hoặc hai | Ba đến bốn thìa | Kho kín, nhiều giấy, thùng các tông thì chỉ mang đĩa qua, không đặt lại |
| Văn phòng vài phòng trong toà nhà | Một | Hai đến ba thìa | Phải hỏi ban quản lý; nhiều toà nhà không cho đốt |
Ở mọi dòng, nếu trong nhà có người nhạy cảm với khói thì giảm lượng hoặc chuyển sang cách không khói. Bảng tính không thay được cảm nhận của chính người đang đứng trong phòng.
Một thìa canh bột khô vun nhẹ nặng chừng vài gam, tuỳ độ mịn. Nếu bạn dùng gói có ghi khối lượng, có thể cân thử một thìa bằng cân nhà bếp để biết gói của mình chia được bao nhiêu thìa.
Tín hiệu cho biết đã đủ, hoặc đã thừa
Mũi và mắt của bạn là thước đo tốt nhất. Trong lúc đi qua các phòng, để ý những dấu hiệu sau:
- Đủ: thấy rõ một dải khói mảnh bốc lên từ đĩa, ngửi được mùi thảo mộc ở phòng vừa đi qua, nhưng nhìn sang tường đối diện vẫn rõ nét.
- Hơi nhiều: khói lan thành lớp mờ dưới trần, mắt hơi cay khi đứng lâu một chỗ. Đi nhanh hơn, mở thêm cửa, lần sau bớt một hai thìa.
- Thừa: phòng mù khói, người cầm đĩa phải nheo mắt, có người ho. Đặt đĩa ở cửa, chụp bớt nắp để giảm khói, mở hết cửa và ra ngoài chờ.
- Thiếu: khói chỉ lờ mờ rồi tắt sau vài phút. Thường không phải do ít bột mà do bột ẩm hoặc núi bị nén chặt; mồi lại ở đỉnh trước khi đổ thêm.
Lượng "đủ" của tập quán nhỏ hơn rất nhiều so với lượng làm cả nhà ho. Nếu lần nào cũng phải mở toang cửa chạy ra ngoài, gần như chắc là đang dùng quá tay.
Nhà nhiều tầng, cửa hàng và kho: chia đĩa thế nào
Nhà ống ba bốn tầng là nơi hay đốt quá tay nhất, vì người ta muốn một đĩa đi được hết các tầng. Một đĩa to cầm lên xuống cầu thang vừa nặng, vừa dễ đổ than, vừa khiến khói dồn lên tầng trên theo lồng cầu thang. Cách gọn hơn là chia hai đĩa nhỏ: đĩa thứ nhất đi các phòng tầng trên rồi để lại ở chiếu nghỉ hoặc ban công có người trông; đĩa thứ hai đi các tầng dưới rồi đặt ở cửa chính. Mở cửa tầng thượng hoặc giếng trời để khói thoát lên trên.
Cửa hàng mặt đường thường có không gian bán hàng thoáng phía trước và kho kín phía sau. Phía trước có thể dùng lượng bình thường; kho chỉ mang đĩa đi qua một vòng rồi ra, không để đĩa lại trong kho vì kho thường chứa giấy, thùng các tông, vải, là những thứ bắt lửa nhanh. Quán ăn thì đốt trước giờ mở cửa, xa khu sơ chế và nơi để thực phẩm.
Văn phòng trong toà nhà là trường hợp nên dè dặt nhất. Hệ thống báo cháy, đầu báo khói và quy định chung của toà nhà thường không cho phép đốt. Hỏi trước ban quản lý; nếu không được, chuyển sang lau bàn ghế, sàn bằng nước lá và mở cửa sổ là đủ giữ ý.
Khi nào nên giảm hẳn hoặc không đốt
Có những hoàn cảnh mà lượng phù hợp nhất là bằng không. Phòng có trẻ sơ sinh, phòng người mẹ sau sinh, phòng người bệnh phổi đang điều trị, phòng nuôi chim cảnh: những nơi này nên được tẩy uế bằng cách lau dọn và mở cửa cho nắng gió vào. Nhà vừa sơn sửa, mùi sơn dung môi còn nặng, cũng nên đợi mùi sơn tan hết rồi mới tính chuyện đốt, vì không nên chồng thêm khói lên hơi dung môi.
Những ngày nồm ẩm, không khí đứng gió, khói tan rất chậm và bám vào tường ẩm. Nếu không gấp, chọn một ngày khô ráo, có gió nhẹ thì cùng một lượng bột cho cảm giác nhẹ nhàng hơn nhiều.
Với gia đình mà người lớn muốn đốt còn người trẻ lo khói, một cách dung hoà là đốt rất ít, chỉ một thìa, đặt đĩa ở cửa chính trong lúc cả nhà lau dọn bên trong bằng nước lá. Nếp làm vẫn đủ, khói thì gần như không vào tới phòng ngủ.
Nếu cần bột tẩy uế đóng gói sẵn có hướng dẫn trên bao, có thể tham khảo ở vatphamphongthuy.com.
Những sai số hay gặp khi đong bột
Đong bằng mắt từ miệng gói. Dốc gói đổ thẳng ra đĩa gần như luôn ra nhiều hơn dự định, vì bột chảy nhanh khi đã có khe hở. Đổ ra một cái bát trước, xúc bằng thìa sang đĩa thì kiểm soát được.
Nén bột cho núi cao. Nén chặt làm núi trông nhỏ nhưng thực ra chứa nhiều bột hơn, lại khó cháy. Vun nhẹ bằng thìa, để bột tự xếp thành núi thoải.
Bù bột khi thấy khói yếu. Khói yếu thường do bột ẩm hoặc núi bị lệch, không phải do thiếu. Đổ thêm bột lên một núi đang cháy dễ làm than bị vùi, khói bốc mạnh một lúc rồi tắt hẳn. Mồi lại ở đỉnh trước, chỉ thêm bột khi núi đã gần tàn mà vẫn còn phòng chưa đi.
Dùng đĩa quá nhỏ. Đĩa nhỏ buộc phải vun núi cao, dễ sụp và rơi than. Với lượng bột năm sáu thìa, đĩa nên rộng cỡ bàn tay xoè, lòng hơi sâu.
Tin vào lượng của lần trước ở nhà khác. Lượng vừa cho căn hộ cũ có thể thừa cho phòng trọ mới hoặc thiếu cho nhà ba tầng. Mỗi lần chuyển nhà, bắt đầu lại từ lượng nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Đốt cả gói bột cho một lần có sao không?
Nếu gói nhỏ và nhà rộng, thoáng thì có thể vừa đủ; nhưng với căn hộ hay phòng kín, đổ cả gói thường làm khói quá đặc, mùi ám lâu và người trong nhà khó chịu. Nên đong theo số phòng, phần còn lại gói kín dùng lần sau.
Mỗi phòng có cần đốt một đĩa riêng không?
Không cần. Tập quán chỉ cần khói đi qua các phòng, một đĩa cầm đi là đủ cho căn hộ. Chỉ nên chia nhiều đĩa khi nhà nhiều tầng hoặc rộng, và mỗi đĩa phải có người trông riêng.
Nhà rộng mà bột tàn nhanh thì làm sao?
Đốt thêm một đĩa nhỏ thứ hai khi đĩa đầu sắp tàn, thay vì vun một núi bột thật to ngay từ đầu. Núi to dễ sụp, rơi than và cho khói đặc trong một thời gian ngắn.
Khói nhiều có giúp tẩy uế kỹ hơn không?
Theo quan niệm dân gian, ý nghĩa nằm ở việc làn khói đi qua và người trong nhà làm với lòng thành, không nằm ở độ đặc của khói. Về mặt sức khoẻ, khói càng đặc thì bụi mịn càng nhiều, nên dùng vừa đủ là hợp lý cả hai mặt.
Tẩy uế cả nhà và sân vườn thì tính lượng thế nào?
Sân vườn ngoài trời gió tản khói rất nhanh, thường không cần đốt thêm. Nhiều nhà chỉ đặt đĩa ở cổng hoặc cửa chính hướng ra sân. Nếu muốn, có thể rắc muối gạo hoặc vẩy nước lá ở sân thay vì đốt bột ngoài trời.
Dùng ít bột có làm mất ý nghĩa tập quán không?
Không. Người lớn tuổi thường coi trọng việc làm đủ các bước và làm cẩn thận hơn là đốt nhiều. Một đĩa bột nhỏ đi qua từng phòng, đặt ở cửa và có người trông vẫn giữ trọn nếp làm của gia đình.